"Samkynhneigðir vita frá upphafi hvað þeir vilja," segja Þorvaldur og Hrafnhildur.
"Samkynhneigðir vita frá upphafi hvað þeir vilja," segja Þorvaldur og Hrafnhildur.
[ Smellið til að sjá stærri mynd ]
Þau eru kornung og einlæg, hrein og bein, viðmælendurnir í nýrri heimildarmynd sem fjallar um ungt fólk og samkynhneigð. Hildur Loftsdóttir hitti kvikmyndagerðarfólkið.
HRAFNHILDUR Gunnarsdóttir og Þorvaldur Kristinsson eru lesbía og hommi. Nú hafa þau gert heimildarmynd um sameiginlega reynslu sína og annarra samkynhneigðra af því að koma úr skápnum. Hrein og bein tekur á tilfinningum þess að vitundin um að það vera öðruvísi en hinir vaknar, einangrunar, einmanaleika, ástarþrár, óttans við höfnun, skorts á jákvæðum fyrirmyndum, og þeirrar dýrmætu reynslu að rjúfa vítahringinn og öðlast sátt við eigin hlut í lífinu.

Mótvægi við bábiljurnar

Fyrir rúmum áratugi fór Þorvaldur að íhuga möguleikann á að gera mynd um samkynhneigða. "Heimildarmynd sem segði eitthvað af lífi okkar og væri einskonar mótvægi við bábiljurnar," segir Þorvaldur. "En tíðarandinn og hugmyndin fóru ekki saman, og það er ágætt, rétti tíminn var ekki kominn."

Hrafnhildur byrjar síðan að vinna sögulega heimildamynd um samkynhneigða Íslandi, Svona fólk, og þá fór Þorvaldur að hugsa hvort þau ættu samleið. "Þegar Hrafhildur frumsýndi mynd sína Corpus Camera, var ég ekki lengur í vafa. Myndin hafði þvílík áhrif á mig," segir Þorvaldur.

Og Hrafnhildur var til í að gera mynd um ungt fólk að koma út úr skápnum. "Þessi mynd er reyndar öðruvísi en ég á vanda til, hún er byggð upp á viðtölum, sem er stíll sem ég er búin að leggja á hilluna. En af því að við höfðum takmarkað fjármagn til að gera myndina, þá er þetta besta lausnin, og í raun og veru er myndin ekkert lakari fyrir vikið."

- Hverju viltu koma á framfæri?

"Ég vil koma þessari erfiðu reynslu til skila. Fólk heldur að nú séum við í góðum málum, af því að ákveðin lög á Íslandi vernda okkur. Maður heyrir utan af sér að allir séu orðnir leiðir á þessu skápakjaftæði, og af hverju við þurfum endilega að vera að röfla um þetta... En þetta er mjög djúpstæð reynsla og sterk, og hver og einn á sína sögu og þær eru allar jafn merkilegar. Íslendingar eru svo góðir í því að bæla niður erfiða reynslu og telja sér trú um að þetta hafi ekki verið neitt mál. Ég var t.d í meðferð sem byggist á kenningum Jungs, og sagði þar að það hefði ekki verið neitt mál að koma út úr skápnum. Það var ekki fyrr en eftir marga mánuði að ég uppgötvaði hversu sterk og mikil reynsla það var. Og ég settist ofan á þetta allt saman til að láta þetta ekki hafa nein áhrif á mig. Það er því mikilvægast fyrir mig að reyna að miðla til fólks hversu stórt skref þetta er," segir Hrafnhildur.

Talar til allra

- Verður myndin sýnd ungu fólki sérstaklega?

"Já, myndin hefur gríðarlegt fræðslugildi," upplýsir Þorvaldur. "Við höfum prófað hana á fólki, samkynhneigðu og gagnkynhneigðu, gömlu fólki og ungu fólki og hún virðist tala til allra. Öðrum þræði erum við hér að beina máli myndarinnar til ungs samkynhneigðs fólks sem ekki hefur haft hugrekki eða getu til að taka skrefið, en veit alveg hvað það vill, því samkynhneigðir vita yfirleitt frá fyrstu unglingsárum innst inni hvað þeir vilja. Einnig viljum við gjarna opna gluggann til gagnkynhneigðra vina þeirra. Myndin er ekki síst ætluð skólum til kennslu í lífsleikni, og kennsluleiðbeiningar fylgja með. Þannig skírskotar hún til margra og verður líka skemmtun í sjónvarpinu á sunnudagskveldi, fyrir foreldra okkar, afa og ömmur."

Þorvaldur segir einn mikilvægasta þátt myndarinnar vera að í henni sé sýnt fólk með andlit, þekkjanlegt fólk sem kemur til dyranna einsog það er klætt. "Því að fordómarnir nærast á því hversu samkynhneigðir eru þrátt fyrir allt lítt sýnilegir, nema kannski sínum nánustu, og stundum ekki einu sinni þeim. Viðmælendurnir tóku þátt í að rjúfa þennan múr og hikuðu ekki við að koma fram í mynd. Við skynjuðum að viðtölin tóku mikið á þau, en þau höfðu til að bera innri kraft sem gerði þeim kleift að tala opinskátt um lífsreynslu sína."

"Þau eru alveg einstaklega opin, alveg eins og þau hafi gleymt myndavélinni og tjá sig hispurslaust," segir Hrafnhildur ánægð. "Mér fannst þau líka svo skynsöm, miðað við mig og vini mína á árunum kringum 1980. Vonandi er það vinna Samtakanna '78 sem er að skila sér til þeirra og út í samfélagið."

Óumræðilegur einmanaleiki

- Og þið viljið opna það enn meira...

"Myndin á að ná mest til þeirra sem eru að velta fyrir sér eigin samkynhneigð því að þau hafa fáar fyrirmyndir. Fæst af ungu samkynhneigðu fólki finnur til skyldleika með þeim ýktu persónuleikum sem fjölmiðlarnir sýna. En ég sé að það mætti líka gera mynd um gagnkynhneigða krakka sem eru að spá í kynhneigð sína og þeirra leit að hamingjunni," leggur Hrafnhildur til.

- Það er alltaf erfitt að byrja að vera kynvera.

"Já, það er hárrétt," samþykkir Þorvaldur, "en vandi samkynhneigðra er sérstæður að því leyti að heimurinn sendir leynt og ljóst skilaboð um að eitthvað snúi öfugt, og sé ekki einsog það á að vera. Því fylgir bæði sársauki til að byrja með og óumræðilegur einmanaleiki, þeim finnst þau vera ein í heiminum. Þetta heyrði ég fyrir 20 árum og þetta heyri ég enn í dag."

Heimildarmyndin Hrein og bein verður frumsýnd í dag í Regnboganum og verður síðan á almennum sýningum dagana 7.-9. apríl.