17. maí 2003 | Menningarblað/Lesbók | 1136 orð | 2 myndir

MYNDLIST - Gallerí i8

Gott málverk er gott

MÁLVERK EGGERT PÉTURSSON

Holtasóleyjar í túlkun Eggerts Péturssonar, listmálara.
Holtasóleyjar í túlkun Eggerts Péturssonar, listmálara.
[ Smellið til að sjá stærri mynd ]
Opið fimmtudaga og föstudaga frá 11-18 og laugardaga frá 13-17. Sýningu lýkur 28. júní.
ALLT frá fyrstu sýningu Þórarins B. Þorlákssonar á landslagsmálverkum sínum árið 1900, sem jafnframt er fyrsta myndlistarsýningin í íslenskskri listasögu, hefur landslagið verið helsta viðfangsefni og innblástur myndlistarmanna okkar og sú hefð sem enn í dag vegur hvað þyngst. Olíumálverkið skipar þar veigamikinn sess og þótt óhefðbundin efni hafi hlotið brautargengi á áttunda áratugnum þá er málverkið ennþá sá tjáningarmiðill sem langmest sést í sýningarsölum hérlendis. Sem dæmi voru um tvær af hverjum þremur einkasýningum sem undirritaður fjallaði um á síðum Morgunblaðsins í fyrra, málverkasýningar.

Það eru engar kerfislegar leiðbeiningar sem segja okkur til um hvað sé gott málverk eða slæmt, "... en gott kaffi er gott ef það er gott", sagði Nóbelskáldið okkar, og eiga þau sannindi eins við um málverkið.

Flóra á fleti

Eggert Pétursson, sem nú sýnir í Gallerí i8, er listamaður sem gengur í landslagshefðina og málar með olíulitum á striga. Ólíkt eldri meisturum okkar er enga víðáttu að sjá í myndum hans. Enga fagra fjallagarða eða tignarlega tinda, heldur tekur hann fyrir flóru landsins, fjallagrös og blóm sem hluta af landslagi eða afmarkaðan flöt í nærmynd. Það er þó ekki myndefnið sem er sérstakt eða heillandi við málverk Eggerts. Blómamyndir teljast varla til stórtíðinda í myndlistarheiminum, en það þarf vissa töfra til að gera slík málverk svo áþreifanleg og lifandi sem raun ber vitni. Felst það í handverkinu sem listmálarinn hefur þróað með myndefninu sleitulaust í 15 ár. Það sem virðast vera mosavaxið lyng og mórauð jörð saman standa af smágerðum pensilförum sem í vissri fjarlægð taka á sig raunsæismynd. Loðvíðir bylgjast til eins og mjúk form og fáeinar holtasóleyjar standa dreifðar og hvítar út úr mosanum og skapa þannig formræna myndbyggingu líkt og að um abstrakt málverk sé að ræða.

Gríðarleg yfirlega og natni er í vinnuaðferð Eggerts. Hann skapar myndina út úr myndfletinum líkt og Rembrandt gerði forðum og oft er eins og blómin hreinlega vaxi á striganum. Það er heldur ekki fjarri lagi miðað við efnismeðferðina, en Eggert lætur þykkt efnisins ráða nokkuð um forgrunninn og bakgrunninn í myndunum. Fegurðin í verkum Eggerts felst svo í hinu fínlega, lítilláta og þolinmóða, sem eru, samkvæmt skilgreiningu þýska heimspekingsins Immanuels Kants, hinar kvenlegu dyggðir, andspænis karllegri ægifegurð, grófleika, mikilfengleika, o.s.fv.

Eggert hefur undanfarin ár fest sig í sessi á meðal fremstu listmálara landsins og er sýning hans í Gallerí i8 til votts um þá stöðu hans í myndlistarflóru Íslands.

Hugmyndaleg og tilfinningaleg nálgun

Það eru ótal leiðir til við að skapa málverk, en í grunninn tel ég þó tvær leiðir bera þær allar. Annarsvegar er það þegar listamaður nálgast málverkið út frá innsæi eða tilfinningu, þannig að sköpunarferlið felst í nokkurs konar samtali á milli málarans og sjálfs gjörningsins að mála. Er Eggert Pétursson dæmi um slíkan málara. Hinsvegar er það þegar listamaður nálgast málverkið á hugmyndalegri nótum og sjálfur gjörningurinn að mála felst í því að útfæra hugmynd sem þegar hefur verið mótuð í huga listamálarans á einfaldan og skýran máta. Ég hef gjarnan horft til belgíska málarans Rene Magritte sem meistara hinnar hugmyndalegu nálgunar. Málverk hans "Þetta er ekki pípa" (1928-19), þar sem hann málar mynd af pípu og ritar svo undir Ceci n´est pas une pipe (Þetta er ekki pípa), er eitt af lykilverkum málaralistar á 20. öldinni. Í einfaldleika sínum opnar það þvílíkar gáttir fyrir vangaveltur um eðli hins tvívíða myndflatar að enn er verið að vinna úr því. Rannsóknir í anda Magritte hafa ekki verið sérlega áberandi í málaralist á Íslandi. Af þekktari samtímamálurum okkar er það helst Sigurður Árni Sigurðsson sem fylgt hefur þeim eftir og að sumu leyti Sigtryggur Bjarni Baldvinsson, en hann var einmitt tilnefndur til menningarverðlauna DV í ár og kynntur þar undir yfirskriftinni "Hugsuður sem málar", líkt og það væri eitthvað undravert fyrirbæri.

Sigtryggur og Sigurður Árni eru báðir komnir vel á fertugsaldurinn en tilheyra þó yngstu kynslóð íslenskra listmálara sem eitthvað hafa látið að sér kveða. Lítið sem ekkert hefur borið á listamönnum fæddum eftir 1970 sem fást við málverk sem spunnið er í. Markús Þór Andrésson er þó listamaður, fæddur árið 1975, sem virðist líklegur til að setja mark sitt á málaralistina. Hann heldur nú sína fyrstu "alvöru" einkasýningu í Englaborg, þ.e. á vinnustofu Sigtryggs Bjarna í sögulegu húsi sem Jón Engilberts listmálari hannaði fyrir sig og sína. Þetta er í fyrsta sinn sem Sigtryggur Bjarni tæmir vinnustofu sína og býður myndlistarmanni að sýna í rýminu en hann hefur áður sýnt þar sjálfur í tvígang.

Öryggi og útsýni

Markús hefur á stuttum myndlistarferli unnið talsvert með landslagshefðina. Á útskriftarsýningu sinni frá Listaháskóla Íslands árið 2001 sýndi hann málverk af nokkrum þekktustu fjöllum landsins saman í einni mynd og á sýningunni "Grasrót 2002" í Nýlistasafninu sýndi Markús lítið sæluhús skreytt að innan með litlum landslagsmyndum. Markús nálgast málverkið á hugmyndalegum nótum og notar jafnvel aðra tjáningarmiðla til þess að varpa nýju ljósi á það. Þ.á m. myndband sem hann varpar á vegginn í Englaborg sem sýnir handgert módel af húsinu og máluðu útsýni þar í kring. Myndavélin líður áfram eins og augu vegfarandans sem gengur meðfram húsinu (módelinu) og horfir á handmálað útsýnið. Það eina sem égkyngi ekki alveg varðandi myndskeiðið er að módelið hristist allan tímann líkt og í jarðskjálfta og stelur þannig óþarfa athygli frá hugmyndinni. Útsýni er einnig viðfangsefni Markúsar í olíumálverkinu "Esjan séð frá Englaborg". Á miðjan myndflötinn málar hann þann hluta Esjunnar sem sést þegar maður stendur við húsið að framanverðu og alla manngerða hluti sem annars skyggja á fegurð fjallsins, hús, staurar o.s.fv., fletur hann út með hvítum lit.

Markús hugsar málverkið gjarnan sem staðbundið listaverk og/eða rýmisbundið. Til hliðar við innganginn í sýningarsalinn sýnir listamaðurinn málverk af hurð í fullri stærð sem hugmynd að neyðarútgangi. Hurðin er máluð á pappír og fellur myndin alveg að veggnum og snertir gólfflötinn. Úti fyrir hefur listamaðurinn merkt flötinn þar sem hurðin mundi opnast ef hún væri raunveruleg og komið fyrir tröppum þar undir. Í þessu listaverki er Markús á greinilegum slóðum Magritte, að fást við eðli málverksins sem mynd og skapa huglæga rýmiskennd sem Magritte var meistari í. Hann gefur sér þó leyfi til að fara út fyrir sjálfa myndina eða ramma málverksins sem mér þykir einn af styrkleikum listamannsins.

Síðasta verkið sem ég vil vekja athygli á er myndröð af ýmsum öryggis- og björgunartækjum sem Markús hefur málað á pappír og raðar þeim óreglulega á einn vegginn. Öryggi er eitt þemað sem listamaðurinn hefur unnið með fyrir sýninguna, sbr. neyðarútgangurinn. Öryggis- og björgunartækin sé ég einnig sem tilvitnun í landslagshefðina, þar sem tækin eru notuð við björgunaraðgerðir þegar menn eru slasaðir á fjöllum eða á sjó.

Efnistök Markúsar byggjast á köldu raunsæi sem algengt er á meðal listamanna sem nálgast málverkið með þessum hætti. Þ.e. hann bætir engu við útlit hlutanna, málar eftirmynd þeirra, án þess þó að leggja áherslu á ljósmyndaraunsæi. Er þetta fyrirtaks frumraun ungs listamanns sem ber að gefa gætur í náinni framtíð.

Jón B.K. Ransu

Aðgangsupplýsingar

Notandi:Þú ert ekki innskráð(ur).
Greinin: Þessi grein er ókeypis þar sem hún er eldri en þriggja ára.
Morgunblaðið - fyrsta forsíðan

Morgunblaðið hjá Landsbókasafni

Á vefnum timarit.is er að finna stafrænt safn Landsbókasafns yfir helstu dagblöð og tímarit landsins. Þetta er eina leiðin til að leita að efni úr Morgunblaðinu frá því fyrir 1986.