11. júlí 2005 | Fasteignablað | 1067 orð | 5 myndir

ÍSLENSKIR SKEMMTIGARÐAR

Miklatún í Reykjavík

Eftir Einar E. Sæmundsen landslagsarkitekt

Leitað var til Reynis Vilhjálmssonar landslagsarkitekts og hann beðinn að gera tillögu að skipulagi garðsins. Helsti hvati þess var að koma þurfti fyrir styttu af Einari skáldi Benediktssyni vegna 100 ára afmælis hans 31. okt. 1964.
Leitað var til Reynis Vilhjálmssonar landslagsarkitekts og hann beðinn að gera tillögu að skipulagi garðsins. Helsti hvati þess var að koma þurfti fyrir styttu af Einari skáldi Benediktssyni vegna 100 ára afmælis hans 31. okt. 1964.
[ Smellið til að sjá stærri mynd ]
Miklatún eða Klambratún er yngsti almenningsgarðurinn sem tekinn verður fyrir í þessum greinaflokki. Garðurinn afmarkast af umferðargötum á allar hliðar. Svæðið er nokkurn veginn ferhyrnt og um 10 ha að stærð.
Miklatún eða Klambratún er yngsti almenningsgarðurinn sem tekinn verður fyrir í þessum greinaflokki. Garðurinn afmarkast af umferðargötum á allar hliðar. Svæðið er nokkurn veginn ferhyrnt og um 10 ha að stærð. Hæst rís landið við horn Flókagötu og Lönguhlíðar við skeifuna og lækkar til vesturs niður að Rauðarárstíg.

Yfirbragð garðsins í dag einkennist af stórum opnum grasflötum umluktum hávöxnum trjám og runnagróðri sem veitir vernd fyrir ys og þys umferðarinnar allt umhverfis. Mest áberandi er sitkagreni og alaskaösp, dæmigerðar tegundir sem náðu mikilli útbreiðslu eftir stríð. Flötin í garðinum miðjum frá norðvesturhorni til suðausturhorns garðsins gerir hann mjög opinn.

Hringlaga skál eða skeifan í norðausturhorni garðsins er eitt helsta kennileiti hans. Hún átti að þjóna sem áhorfendabrekka fyrir uppákomur á flötinni í skálinni miðri. Lítið hefur farið fyrir uppákomum á því sviði en brekkurnar oftar notaðar sem sleða- og skíðabrekka á vetrum fyrir íbúa í nágrenninu.

Kjarvalsstaðir standa á Miklatúni við Flókagötu. Starfsemin þar hefði getað nýtt sambýlið við garðinn betur en glæsileg byggingin er eins og eyja í litlum tengslum við umhverfið.

Gerð garðsins

Með skipulaginu á Hlíðunum eftir stríð var svæðið umhverfis býlin Klambra og Sunnuhvol tekið frá. Strax 1953 kom fram tillaga um nafn á svæði og mun örnefnanefnd þá hafa samþykkt nafnið Miklatún. Allt fram yfir 1970 deildu menn hins vegar um nafn á svæðinu. Fyrstu hugmyndir að garði á Miklatúni voru mótaðar í samkeppni á vegum Reykjavíkurborgar 1957. Í þeirri samkeppni hlaut Reynir Vilhjálmsson þriðju verðlaun. Á Klömbrum var stunduð svínarækt og rekið sláturhús allt þar til að framkvæmdir við garðinn hófust 1965.

Leitað var til Reynis Vilhjálmssonar landslagsarkitekts og hann beðinn að gera tillögu að skipulagi garðsins. Helsti hvati þess var að koma þurfti fyrir styttu af Einari skáldi Benediktssyni vegna 100 ára afmælis hans 31. okt. 1964. Miklatún er fyrsta stóra hönnunarverkið sem Reynir tók að sér eftir heimkomuna. Garðurinn er hannaður með þarfir nútímans í huga enda Reynir nýkominn heim eftir tæplega 10 ára dvöl við nám og rekstur teiknistofu í Danmörku.

Hugmyndafræðin að útliti garðsins er sótt í samtímaverk á Norðurlöndunum og má kallast modernískur. Bent hefur verið á að yfirbragð hönnunar Miklatúns sé undir sterkum áhrifum gömlu lærimeistara hans í Danmörk þeirra C. Th. Sörensen sem var prófessor hans á skólanum og Eriks Mygind sem Reynir vann hjá og rak síðan teiknistofu með áður en hann kom heim.

Framkvæmdir við gerð garðsins hófust vorið 1965. Gerð hans gekk mjög hratt fyrir sig og var til þess tekið að limgerðin sem mynda hinar sterku línur garðsins og eru eitt aðaleinkenni garðsins voru strax komin og fullvaxin. Skýringin á því hve fljótt gróðurinn setti svip á garðinn var sú að á sama tíma var að hefjast uppbygging á Fossvogshverfinu. Innarlega við Bústaðaveg var verið að leggja niður gróna garðyrkjustöð og var skjólgróðurinn úr gróðrarstöðinni allur fluttur á Miklatún og settur þar niður. Lokið var við gerð garðsins á skömmum tíma.

Á vegum garðyrkjudeildar borgarinnar hefur Ræktunarstöð Reykjavíkur haft yfirumsjón með Miklatúni og hefur ræktunarstefna verið endurskoðuð og hefur verið gerð töluverð endurnýjun í runnum og trjám og við það hafa línur í garðinum orðið mýkri en um leið hefur hann misst dálítið af þeirri festu og ákveðni sem hönnunin byggðist á.

Í frumtillögu Reynis sést að hann gerir ráð fyrir rýmum í garðinum til margvíslegra nota. Hann notaði gróðurinn markvisst til þess að mynda ramma umhverfis svæði fyrir leiki og íþróttir. Hann sá og fyrir sér að í garðinum miðjum yrði einskonar miðrými sem tengdist Kjarvalsstöðum og þeirri starfsemi sem þar var fyrirhuguð.

Kjarvalsstaðir voru teknir í notkun 1973 átta árum eftir að garðurinn var mótaður.

Miðsvæðið garðsins var því ekki gert í upphafi, né heldur var komið fyrir búnaði í leikrýmum eins og gert var ráð fyrir. Á ráðstefnu um umhverfismál í þéttbýli sem haldin var um miðjan níunda áratuginn á Kjarvalsstöðum lýsti Reynir því í erindi sem vantaði í garðinn og líkti Miklatúni við byggingu sem væri rúmlega fokheld. Nokkrum árum seinna var gert átak í að koma upp leikaðstöðu og boltavöllum á svæðum sem undirbúin höfðu verið tveimur áratugum áður.

Lýst eftir uppbyggingu

Hér með er lýst eftir uppbyggingu í miðju garðsins sem tengdi starfsemi Kjarvalsstaða og garðsins saman t.d. með hlýlegu útidvalarsvæði, listaverkum og aðstöðu til veitingasölu. Nærtækt er að benda á listamiðstöð eins og byggð hefur verið upp í við Luisiana-safnið í Humlebæk norðan við Kaupmannahöfn.

Eins og áður er getið var einn helsti hvati þess að garðurinn var gerður sá að koma þurfti fyrir styttu af Einari Benediktssyni athafnaskáldi eftir Sigurjón Ólafsson myndhöggvara. Fjögur önnur listaverk hafa verið sett upp í garðinum. Með gerð Miklatúns lauk merkilegu skeiði í menningarsögu okkar á tuttugustu öldinni. Að gerð Miklatúns stóð ekki áhugamannahópur eða félagsskapur, heldur var sveitarfélagið að svara kalli samtímans fyrir íbúa nærliggjandi hverfa. Garð sem byggðist á innlendri reynslu frá Hellisgerði og Lystigarði Akureyrar og erlendum fyrirmyndum.

Miklatún missti af þeirri tíð að verða skemmtigarður í skilningi eldri garða á Íslandi. Hugmyndir landslagsarkitekts garðsins stóðu til þess að garðurinn og Kjarvalsstaðir tengdust í öflugu menningarstarfi og væri um leið útivistarsvæði fyrir nærliggjandi byggð. Tími almenningsgarða var á enda runninn og tími útivistarsvæða upprunninn. Sveitarfélögum, sem byggðu almenningsgarða, fannst auðsjáanlega framkvæmdir við þá kostnaðarsamar og rekstur og viðhald sömuleiðis. Þjóðfélagið gerði og nýjar kröfur.

Nýjar áherslur

Bíllinn gerði fólk færanlegra og jók kröfur um meiri afþreyingu. Það gerir Miklatún hins vegar ekki síður mikilvægan stað fyrir íbúa Reykjavíkur í framtíðinni og ættu menn að sjá að sér og fara varlega í að sneiða af honum fyrir lóðir undir óskylda starfsemi. Margt má hins vegar gera til þess að bæta aðstöðu í garðinum og bíða þar ótal tækifæri til þess að auka nýtingu í framtíðinni til afþreyingar bæði andlegrar og líkamlegrar.

Svarið við kalli nútímans kom síðar með Borgargarðinum í Laugardal þar sem uppbygging svæðisins er markviss og í þeim anda að koma til móts við afþreyingarþörf nútímamannsins. Þar er samankominn grasagarður, húsdýragarður, fjölskyldugarður, þjóðaríþróttaleikvangur og ferðaþjónusta. Allt tengt saman af gróðurþekju, greiðfærum gönguleiðum, akvegum og afdrepum til þess að njóta óskipulagðrar og skipulagðrar útiveru vetur, sumar, vor og haust.

Reykjavíkurborg hefur þar sýnt stórhug og kallað til að móta þá umgjörð marga helstu landslagsarkitekta, arkitekta og tæknimenn sem völ var á. Með þessum pistli lýkur frásögum af merkustu almennings- eða skemmtigörðum landsins. Margra garða er ekki getið og verða sögur af þeim að bíða seinni tíma. Í stuttri lokagrein í næsta blaði verða endar hnýttir og lagt mat á gildi skemmtigarða fyrir íslenskt samfélag.

Aðgangsupplýsingar

Notandi:Þú ert ekki innskráð(ur).
Greinin: Þessi grein er ókeypis þar sem hún er eldri en þriggja ára.
Morgunblaðið - fyrsta forsíðan

Morgunblaðið hjá Landsbókasafni

Á vefnum timarit.is er að finna stafrænt safn Landsbókasafns yfir helstu dagblöð og tímarit landsins. Þetta er eina leiðin til að leita að efni úr Morgunblaðinu frá því fyrir 1986.