Í garðinum við sendiherrabústaðinn í London, f.v.: Ólöf Pálsdóttir, Ólafur Páll, Hildur Helga og Sigurður.
Í garðinum við sendiherrabústaðinn í London, f.v.: Ólöf Pálsdóttir, Ólafur Páll, Hildur Helga og Sigurður.
[ Smellið til að sjá stærri mynd ]
Sigurður Bjarnason frá Vigur, fyrrum ritstjóri Morgunblaðsins, alþingismaður og sendiherra er níræður í dag.
Sigurður Bjarnason frá Vigur, fyrrum ritstjóri Morgunblaðsins, alþingismaður og sendiherra er níræður í dag. Hann starfaði á ritstjórn Morgunblaðsins um nær 30 ára skeið, fyrst sem blaðamaður, síðan stjórnmálaritstjóri og loks ritstjóri frá 1956 til 1970. Hann er eini maðurinn í sögu Morgunblaðsins, sem hefur borið titilinn stjórnmálaritstjóri. Tvisvar sinnum eftir að hann hætti á blaðinu kom til umræðu að taka þann titil upp á ný. Í bæði skiptin var horfið frá því m.a. vegna þess að ritstjórar blaðsins töldu að einhverjir gætu skilið það starfsheiti á þann veg, að þeir sjálfir hefðu ekkert með stjórnmálaskrif blaðsins að gera.

Í hinni yfirgripsmiklu sögu Valtýs Stefánssonar, ritstjóra Morgunblaðsins um nær fjögurra áratuga skeið, sem Jakob F. Ásgeirsson skrifaði, segir svo um upphaf starfa Sigurðar Bjarnasonar á blaðinu:

"Fljótlega eftir að Jón Kjartansson lét af stjórnmálaritstjórn Morgunblaðsins fór Sigurður Bjarnason frá Vigur, alþingismaður og síðar sendiherra að skrifa reglulega um stjórnmál í blaðið. Sigurður hafði starfað á blaðinu í ígripum meðfram námi. Um stjórnmálaskrif Sigurðar fórust Valtý þessi orð á 40 ára afmæli blaðsins:

"Væri óskandi að Morgunblaðið og Sjálfstæðisflokkurinn fengi að njóta starfskrafta Sigurðar sem lengst í þessari stöðu hans." En Sigurður var ekki skráður í "haus" blaðsins, sem stjórnmálaritstjóri fyrr en á afmælisárinu 1953."

Ekki veit ég um tildrög þess, að Sigurður Bjarnason var ráðinn til starfa á Morgunblaðið en hugsanlega má finna hluta af skýringunni í bók Jóns Þ. Þór um dr. Valtý Guðmundsson, en þar segir:

"Heimildir geta hvorki framgöngu Valtýs Guðmundssonar í þessu máli (innskot: deilur í Bandamannafélagi Reykjavíkurskóla) en afar líklegt verður að telja að hann hafi fylgt Sigurði Stefánssyni og samherjum hans að máli. Sigurður, sem síðar varð prestur og alþingismaður og er tíðast kenndur við Vigur í Ísafjarðardjúp, var frá Heiði í Gönguskörðum og bróðir Stefáns Stefánssonar, bernskuvinar Valtýs."

Séra Sigurður Stefánsson í Vigur var afi Sigurðar Bjarnasonar og föðurbróðir Valtýs Stefánssonar, ritstjóra.

Ég hafði fylgzt með stjórnmálabaráttu Sigurðar Bjarnasonar á menntaskólaárum mínum og las reglulega leiðara Morgunblaðsins á þeim árum. Okkur vinum Jóns Baldvins Hannibalssonar líkaði heldur illa hinn vestfirzki bragur, sem var á málflutningi Sigurðar frá Vigur í garð Hannibals Valdemarssonar en þar féllu stóryrði á báða bóga. Í leiðurum Morgunblaðsins var Hannibal jafnan kallaður "vitlausi maðurinn í skutnum" á þeim árum. Ég taldi víst, að þá leiðara hefði Sigurður Bjarnason skrifað.

Löngu seinna, eftir að ég kynntist þeim báðum persónulega, Sigurði og Hannibal, varð mér ljóst, að það ríkti góður hugur hjá báðum, hvor í annars garð.

Við sem störfuðum í Heimdalli undir lok sjötta áratugarins og í upphafi þess sjöunda gerðum okkur gjarnan erindi á ritstjórnarskrifstofur Morgunblaðsins. Þar var gaman að koma fyrir unga áhugamenn um stjórnmál. Að því kom að Sigurður frá Vigur fór að gefa mér auga. Svo kyrrsetti hann mig stöku sinnum og bauð mér að skrifa Staksteina fyrir fimm hundruð kall, sem ég þáði.

Við Heimdellingar þeirra ára töldum hins vegar ekki að þingmenn landsbyggðarkjördæma væru alvöru stjórnmálamenn. Við litum svo á, að þeir væru fyrst og fremst í hagsmunabaráttu fyrir kjördæmi sín, sem hefði lítið með stórpólitíkina að gera.

Sigurður tók mér vel, þegar ég hóf störf á ritstjórn Morgunblaðsins í byrjun júní árið 1965 og enn betur þegar hann áttaði sig á, að ég var með vestfirzkt blóð í æðum og að móðuramma mín, Sigríður Auðunsdóttir frá Svarthamri í Álftafirði við Djúp, hefði verið sóknarbarn séra Sigurðar Stefánssonar afa hans. Þessi tengsl urðu til þess að á milli okkar varð vinátta, sem hefur staðið alla tíð síðan.

Ég tók samt meira mark á Matthíasi Johannessen og Eyjólfi Konráð Jónssyni þegar til kom að meta pólitíska atburði og þróun mála. Svo kom að því að á það reyndi, hvorir hefðu traustari pólitíska dómgreind, ungu ritstjórarnir tveir eða Sigurður frá Vigur og snerti hagsmuni mína töluvert. Það varð úr snemma á Viðreisnarárunum að ég byði mig fram til miðstjórnar Sjálfstæðisflokksins á landsfundi, sem fulltrúi ungra manna. Eykon og Matthías töldu nokkuð víst að ég myndi ná kosningu en andstæðingurinn var Matthías Á. Mathiesen, sem hafði unnið glæstan sigur í þingkosningunum 1959 í Hafnarfirði og fellt sjálfan forsætisráðherra minnihlutastjórnar Alþýðuflokksins, Emil Jónsson.

Sigurður sagði: Styrmir minn, þetta er ágætt hjá þér að fara fram en þú fellur. Af hverju segir þú það, sagði ég. Af því að ég er gamall og vitur lappi, sagði hann. Hvað meinar þú með því, spurði ég.

Þingmennirnir styðja hver annan og þeir hafa svo mikil áhrif á á fulltrúa kjördæma sinna að þú hefur enga möguleika, sagði hann.

Þetta reyndist rétt hjá Sigurði Bjarnasyni. Pólitísk dómgreind hans reyndist traustari en vina minna, Eykons og Matthíasar. Ég féll.

Það er svo önnur saga, að fallið leiddi til ævarandi vináttu okkar Matthíasar Á. Mathiesen, sem með nokkrum hætti endurspeglaði djúpa vináttu afa míns, Árna Eiríkssonar, kaupmanns og leikara og afa hans, Einars Þorgilssonar, útgerðarmanns snemma á síðustu öld.

En eftir stóð ungur maður, sem bar mikla virðingu fyrir Sigurði Bjarnasyni og pólitískri dómgreind hans og samræðufundir okkar um stjórnmál urðu tíðari en áður.

Á þessum árum fór það ekki fram hjá okkur, sem störfuðum á ritstjórn Morgunblaðsins, að Matthías sá um daglegan rekstur ritstjórnarinnar. Hann stjórnaði daglegum fundum ritstjórnarinnar fjóra daga vikunnar en Eykon á miðvikudögum og laugardagsmorgnum. Sigurður frá Vigur tók þessa fundi stöku sinnum, þegar hinir yngri samstarfsmenn hans voru fjarverandi.

Verkefnaval hans var gjörólíkt hinna tveggja. Hann lagði mikla áherzlu á að aflað yrði frétta af landsbyggðinni almennt en frá Vestfjörðum sérstaklega og frá Bolungarvík umfram aðra staði á Vestfjörðum. Þetta þótti okkur blaðamönnunum skondið en hlýddum að sjálfsögðu.

Á þeim árum, sem við Sigurður frá Vigur störfuðum saman á Morgunblaðinu varð mér einu sinni alvarlega á í messunni. Vigur stendur í mynni Skötufjarðar við Djúp. Tveimur árum áður hafði ég farið inn í Skötufjörð að heimsækja konuefni mitt, sem hafði á æskuárum verið í sveit á afskekktum bæ innst í Skötufirði. Þar sem ég hafði sjálfur verið í sveit kynnti ég mér búskaparhætti í Skötufirði og leizt ekki á blikuna. Svo kom að því eitt sumar að ritstjórarnir þrír voru allir fjarverandi á sama tíma, sem aldrei hefur þótt góð latína á Morgunblaðinu. Mér var falið að skrifa Reykjavíkurbréf í fyrsta sinn og gerði það. Og datt í hug að skrifa um búskaparhætti í Skötufirði og lýsti þeim á þann veg, að þar væri ekki búandi.

Þetta urðu afdrifarík skrif enda var mér ekki treyst fyrir Reykjavíkurbréfum aftur fyrr en löngu seinna. Skötufjörðurinn var fæðingarsveit Sigurðar frá Vigur. Íbúarnir þar voru bæði sveitungar hans og kjósendur. Mér hafði tekizt að gera gífurlegan usla í kjósendahópi ritstjórans og þingmannsins.

Sigurður kallaði mig á sinn fund og tók mig rækilega í gegn með þeim vestfirzka brag, sem mér hafði áður þótt einkenna skrif hans um Hannibal Valdemarsson, en - vinátta okkar varð sterkari en áður. Honum var í aðra röndina skemmt.

Ég varð aldrei var við annað en þeim kæmi vel saman, Sigurði, Matthíasi og Eykon. Um samstarf þeirra sagði Matthías í afmælisgrein um Sigurð sjötugan:

"Aldrei var óþykkt með okkur ritstjórum Morgunblaðsins. Samt getur gustað með köflum eins og oft, þegar stórlyndir menn eiga í hlut en öll slík veður falla fyrr en varir. Ég minnist þess ekki að ritstjóri hafi nokkru sinni verið borinn ráðum á blaðinu ... En menn hafa gengið til leiks misjafnlega glaðir eins og oft er. Það var þó fremur fyrr á árum, þegar afskipti forystumanna Sjálfstæðisflokksins af stefnumótun voru meiri en síðar varð. Nú eru þau engin."

Fyrir rúmum áratug var ég á ferð í litlu þorpi, Hesteyri við Hestareyrarfjörð í Jökulfjörðum. Þegar gengið var yfir í Aðalvík kom í ljós vegarspotti, sem byrjað hafði verið að byggja upp á milli þessara byggða. Ég fór að kynna mér sögu þessa vegarspotta. Þá kom í ljós, að tveir ungir þingmenn höfðu tekið höndum saman um að reyna að bjarga þessum byggðum með því að efla tengslin á milli þeirra. Það voru þeir Sigurður Bjarnason frá Vigur og Hannibal Valdemarsson, sem þar voru að verki.

Fundum okkar Sigurðar bar síðast saman snemma á síðasta ári. Þegar ég kom horfði hann á mig og sagði: Sjaldséðir hvítir hrafnar! Skammaði mig svolítið fyrir að hafa ekki komið fyrr og síðan hófust líflegar umræður okkar í milli um pólitíkina fyrr og nú.

Við gamlir samstarfsmenn Sigurðar Bjarnasonar á ritstjórn Morgunblaðsins sendum honum, Ólöfu Pálsdóttur, eiginkonu hans, börnum og öðrum afkomendum innilegar hamingjuóskir á þessum merka afmælisdegi mikils Vestfjarðagoða.

Styrmir Gunnarsson