VALGEIR SIGURÐSSON BLAÐAMAÐUR "Ef einhver vill éta mig, þá vona ég að honum svelgist pínulítið á mér."
VALGEIR SIGURÐSSON BLAÐAMAÐUR "Ef einhver vill éta mig, þá vona ég að honum svelgist pínulítið á mér." — Morgunblaðið/Pétur Blöndal
VIÐ MANNINN MÆLT
Pétur Blöndal ræðir við
Valgeir Sigurðsson

Verðurðu með heitt á könnunni á eftir? spyr blaðamaður.

- Sigríður Sveinsdóttur, komdu hérna! kallar Valgeir Sigurðsson á hinum enda línunnar. Og trúir blaðamanni fyrir því að síðast er hann hafi boðið gesti heim hafi honum verið bent á það af konu sinni að allt væri í drasli, dagblöð á borðum og svoleiðis. Hún virðist hafa fyrirgefið honum og veitir góðfúslegt leyfi til þess að bjóða blaðamanni heim. Hann segir að vörmu bragði:

- Komdu heill. Ég skal reyna að vera ekki eins og skepna.

Dyrnar eru opnar þegar blaðamann ber að garði. Jólakökusneiðum hefur verið raðað af kostgæfni á disk í betri stofunni, hjartalöguðum piparkökum og pönnukökum. Valgeir vísar blaðamanni í sófann, stendur sjálfur á miðju stofugólfinu og segir brosandi:

- Hvað heldurðu að ég sé gamall?

Svona talar aðeins unglegur maður, blik í augum og fjör í limum. Maður sem fékk berkla 17 ára og hefur átt við veikindi að stríða síðan öðrum þræði, en alltaf unnið fulla vinnu, á stundum tvöfalt starf, meðal annars við blaðamennsku og sem starfsmaður þingsins, "meira að segja í salnum, þó að það reyndi á heilsuna."

Maður sem verður áttræður á næsta ári - fæddur í Fremri-Hlíð í Vopnafirði 23. mars árið 1927 og átti heima þar til 25 ára aldurs. Foreldrar hans innfæddir Vopnfirðingar, en amma hans í móðurætt frá Belg í Mývatnssveit.

- Þannig að ég rek ættir mínar til þingeyskasta bæjar allra bæja, Vindbelgs, segir Valgeir og hlær. Það ætti því að vera loft í mér!

Á uppvaxtarárunum stefndi Valgeir að því að verða bóndi.

- Ég hef gaman af skepnum. Mesta ánægju hafði ég af því að passa fé, að reka féð í hagana á morgnana og smala því heim á kvöldin. Fátt vissi ég betra en að smala með góðum hundi. Þá undi ég mér vel.

En Valgeir áttaði sig á því að alvarlegur annmarki var á bóndadraumnum.

- Ég var óglöggur á sauðkindur. Ég naut þess að vera hjá þeim og tala við þær. En þekkti þær ekki álengdar og það má ekki spyrjast um bónda!

Þar kom að Valgeir fluttist út í þorpið í Vopnafirði og réði sig til til Pósts og síma.

- Þetta var dimmasti tími sem ég hef lifað. Að búa í þorpinu rétt hjá sveitinni og vita hvenær var heyjað, smalað, rúið. Og þó gerðist nokkuð í leiðindum mínum, sem er í frásögur færandi. Karlarnir í þorpinu áttir allir kindur og nú fór ég að taka alvarlega eftir þeim, þekkja lömb af mæðrum sínum. Enda var það mér ekki lengur kvöl og ánauð.

Sigríður kemur brosandi inn í stofu með kaffi á könnunni, leggur á borðið og segir:

- Það er betra nýtt.

Við setjumst þegar að kræsingunum og höldum samræðunum áfram. Eftir fimm ár þoldi Valgeir ekki lengur við í þorpinu og flutti suður. Hann vann sex ár í böggladeild Pósts og síma, fjögur ár í endurskoðunardeild Landssímans og sex ár í bókhaldinu hjá Skeljungi. En með fram því var hann farinn að skrifa fyrir Tímann.

- Ég hafði skrifað eitt sumar pistla um bókmenntir í blaðið. Vorið eftir hringir síminn og þá tók líf mitt stakkaskiptum. Jón Helgason bauð mér að skrifa viðtöl fyrir sunnudagsblaðið. Ég sagði við hann: "Æ, mér finnst ég ekki kunna blaðamannastíl." Og Jón svaraði: "Það er enginn skaði; hann er nú ekki alltaf til fyrirmyndar."

Ég sló til eftir að hafa ráðslagað það við konuna mína, vildi ekki renna áður en á hólminn kæmi. En sagðist aðeins taka það að mér aðra hverja helgi, því að ég væri í fullri vinnu hjá Shell. Skemmst er frá því að segja að um vorið var ég orðinn einn með viðtölin og þannig hélst það hverja einustu helgi í þrjú ár. Ég tel mig hafa unnið tveggja manna verk þennan tíma, heilsutæpur sem ég var.

Valgeir fær sér mjólkurglas, horfir áhyggjufullur á blaðamann og segir:

- Þú þarft að skrifa djöfuldóm.

Síðan lítur hann á Sigríði:

- Guði sé lof að hann notar ekki segulband; svona gerði ég líka á fyrstu árum mínum.

Svo heldur hann áfram að lýsa lífi sínu:

- Þá gerist það einu sinni hjá Shell þegar ég var að leggja saman olíunótur og stemma af, að síminn hringir: "Sæll vinur minn, þetta er Jón Helgason." "Sæll," svara ég. "Heyrðu, hvað hefurðu í kaup þarna hjá þeim." Ég sagði honum það. Um kvöldið bauð hann mér í kaffi og gerði mér starfstilboð. Ég sagðist alltof gamall, kominn yfir fertugt og það væru engin not af mér. "Ég er með nóg af krökkum til að hlaupa í fréttasnattið," svaraði hann að bragði.

Það varð úr að ég varð blaðamaður í sjö ár á aðalblaðinu og hafði þá skrifað fyrir Tímann frá sumrinu 1968 til vorsins 1979. Að breyttu breytanda, eins og Halldór Kristjánsson frá Kirkjubóli sagði stundum þegar hann vildi fá mig til að trúa, segir Valgeir og kímir.

Hann rifjar upp eitt viðtalanna sem birtist í sunnudagsblaði Tímans við karl að vestan. Þeir náðu vel saman og viðbrögðin létu ekki á sér standa.

- Fyrst hringdi lesandi til að hrósa mér fyrir orðfæri og stíl, en annar spurði hvernig í ósköpunum mér hefði tekist að færa honum viðmælandann ljóslifandi inn í stofu til sín að segja frá. Þá rann það upp fyrir mér að ég hafði komið tveim mönnum til skila, án þess að hafa hugmynd um það, og verið báðum trúr. Við þetta urðu þáttaskil hjá mér; ég áttaði mig á eðli viðtala. Þau eru ekkert ósvipuð leiklist, þar sem leikarar á borð við Þorstein Ö. og Brynjólf Jóhannesson þurfa að ná tveim manngerðum og vera báðum trúir, sjálfum sér og persónunni sem þeir eru að glíma við.

Valgeir staldrar aðeins við og segir svo:

- Ég get líka nefnt yngri leikara, svo unga fólkið þekki þá, eins og...

Hann hugsar sig um.

...Gísla Halldórsson.

Hann heldur áfram:

- Ekki það að ég sé að bera mig saman við þá, en viðfangsefnið er sama eðlis og nálgunin sú sama.

Sigríður skýtur inn í að það þurfi ljóðastreng í viðtöl og Valgeir tekur undir það:

- Eitthvað úr skynjunarhæfni ljóðskálds.

Þegar Valgeir sagði skilið við blaðamennskuna var hann ráðinn aðstoðarskjalavörður Alþingis haustið 1979 og vann þar í átján ár eða þar til hann settist í helgan stein árið 1997.

- Og þú fékkst við ljóðagerð.

- Þú hefur nú séð óþverraskapinn eftir mig í bókunum hans Árna Johnsens, svarar Valgeir og ekki laust við væntumþykju í röddinni.

Hann tróð einnig oft upp á árshátíðum starfsmanna þingsins og var þar í góðum félagsskap Hermanns Jóhannessonar, Sigrúnar Árnadóttur, Eiríks Eiríkssonar og Halldórs frá Kirkjubóli. En kvæðin hefur hann að mestu nostrað við heima. Hann stendur upp til að sækja sýnishorn. Á meðan ræðir blaðamaður við Sigríði.

- Ert þú hagmælt?

- Nei, guð almáttugur hjálpi þér, svarar hún.

- Hvað hafið þið verið lengi gift?

- Frá 1963.

- Hvar kynntust þið?

- Við sáumst nú fyrst í Þjóðleikhúskjallaranum!

- Og var það ást við fyrstu sýn?

- Ja, það þróaðist svona skulum við segja, svarar hún hóglega og er líkast til fegin því þegar Valgeir kemur aftur með kvæði í nokkrum próförkum. Það hefur tekið hann tvo mánuði að yrkja það. Og hann les með tilþrifum. Sækir síðan aðra möppu, þar sem hann geymir lausavísurnar. Þar er tilefni heft við hverja þeirra, oft úrklippur úr blöðum. Ein vísan:

Hált er á vegum, víða leynast svell,

og víst þarf sumt að banna.

En sá er aldrei fyrir neinu féll

er fátækastur manna.

- Ólstu upp við kveðskap í sveitinni?

- Nei, ég var víst eini hérvillingurinn þarna. En Vopnfirðingar áttu forláta skáld, Þorstein Valdimarsson. Þá var aldursmunur á okkur. Við sáumst á sumrin, en ekkert vísnasamfélag var með okkur. Síðar urðum við góðir vinir.

- Þú tókst við hann viðtal.

- Já, það eina sem hann veitti á ævinni. Það birtist í Samvinnunni árið 1976, síðustu jólin sem Þorsteinn lifði.

- Hvernig maður var Þorsteinn?

- Hann var tónskáld og snillingur. Hann hafði sérkennilega rödd og talanda. Það háði honum svolítið að hann var eins og ég að því leyti að geta ekki sagt err; það þótti honum leiðinlegt, sem var vitleysa því að hann talaði fallegt mál.

- Að síðustu Valgeir, ef þú skrifaðir viðtal við sjálfan þig, hvernig myndirðu lýsa þér?

- Sem heldur ábúðarlitlum manni, svarar hann hógvær. En ef einhver vill éta mig, þá vona ég að honum svelgist pínulítið á mér.

Fletta í greinum frá þessum degi