9. júlí 2006 | Innlent - greinar | 2498 orð | 1 mynd

Samvinna, traust og vinátta eru leiðarljósin

Ellert Borgar Þorvaldsson skólastjóri Ártúnsskóla segir mikilvægt að mennta fólk sem hafi sterka sjálfsmynd, jarðfestu og sjálfsöryggi í ögrandi þjóðfélagi.
Ellert Borgar Þorvaldsson skólastjóri Ártúnsskóla segir mikilvægt að mennta fólk sem hafi sterka sjálfsmynd, jarðfestu og sjálfsöryggi í ögrandi þjóðfélagi. — Morgunblaðið/Eggert
Skrifstofa skólastjórans í Ártúnsskóla er ekki tákn um ægivald heldur söng, gleði og samræður.
Skrifstofa skólastjórans í Ártúnsskóla er ekki tákn um ægivald heldur söng, gleði og samræður. Þar ræður ríkjum Ellert Borgar Þorvaldsson sem trúir á virka þátttöku allra sem að skólanum koma og lýðræði en Ártúnsskóli hlaut íslensku menntaverðlaunin í ár sem veitt eru skólum sem sinnt hafa nýsköpun vel eða farsælu samhengi í fræðslustarfi. Unnur H. Jóhannsdóttir ræddi við skólastjórann hógværa um skólastarfið, menntun í nútímaþjóðfélagi, pólitíkina og poppið.

Verðlaunin eru allra þeirra sem komið hafa að eða tengst hafa starfi skólans frá stofnun hans árið 1987 og þau eru að sjálfsögðu mikil viðurkenning," segir Ellert Borgar og brosir. "Í Ártúnsskóla eru 180 nemendur frá 1. bekk og upp í 7. bekk. Við höfum ávallt haft það að leiðarljósi að öllum líði hér vel, jafnt nemendum sem starfsfólki, enda er það forsenda árangursríks starfs. Starfshætti sína byggir skólinn á einkunnarorðunum samvinna, traust og vinátta. Við leggjum sérstaka áherslu á jákvæðan og góðan starfsanda, sérstöðu skólans og að hann sé fyrir alla nemendur. Með markvissri kennslu í lífsleikni leggjum við áherslu á að efla samskiptafærni nemenda allt frá upphafi skólagöngu auk þess sem við leitum fjölbreyttra leiða til þess að tryggja öflugt samstarf heimila og skóla. Það síðastnefnda hefur ávallt verið með eindæmum gott, við finnum fyrir mikilli vinsemd og ég hef oft sagt, bæði í gamni og alvöru, að skólinn sé í einstaklega foreldravænu umhverfi."

Ellert Borgar vill nú ekki gera mikið úr sínu ágæti sem skólastjóra en ummæli nokkurra fyrrverandi nemenda sem blaðamaður hefur hlerað og eru nú orðnir fullorðnir einstaklingar eru mjög hlýleg.

Þau ummæli gefa heldur ekki tilefni til þess að ætla að þú sért neinn ógnarstjórnandi?

"Nei, ég er það nú ekki," segir Ellert og hlær. "Ég legg mikið upp úr jákvæðum samskiptum, skilningi og velvilja. Það er eitt að ætla að stjórna sem stjórnandi og annað að stjórna sem leiðtogi. Sá sem ætlar að reyna að vinna sér sess leiðtogans verður að taka þátt og vera með. Hjá mér hefur skólinn haft forgang. Ég hef varið miklum tíma með nemendum mínum. Það er mér mjög mikils virði og til mikillar ánægju. Það er vissulega hægt að stjórna úr skrifstofum og segja öðrum að gera hitt og þetta en til þess að fá fólk til þess raunverulega að fylgja sér verður maður sjálfur að vera þátttakandi. Hér í Ártúnsskóla hefur ríkt það viðhorf að skólastarfið sé samstarfsverkefni."

Prestur eða kennari

Varstu alltaf ákveðinn í að leggja fyrir þig kennslu?

"Það kom tvennt til greina, að verða prestur eða kennari," segir hann og hlær innilega. "Ég hef verið frekar félagslega sinnaður og haft gaman af mannlegum samskiptum. Nei, í alvöru talað þá var það eins og hver önnur tilviljun en þó blunduðu þessar tvær starfsgreinar sterkast í mér eftir landspróf og kennarastarfið varð ofan á. Ég lauk kennaraprófi frá Kennaraskólanum árið 1967 og fór þá austur á land og kenndi fyrsta árið eftir það við grunnskólann á Eskifirði og tók síðan við stjórn skólans. Þar var ég til vorsins 1972 þegar við hjónin ákváðum að flytjast til Hafnarfjarðar og um haustið hóf ég störf við Öldutúnsskóla þar sem ég kenndi til ársins 1978. Sama ár varð ég varabæjarfulltrúi í bæjarstjórn Hafnarfjarðar fyrir Sjálfstæðisflokkinn og tók jafnframt við starfi skólafulltrúa sem þá reyndar hét fræðslustjóri Hafnarfjarðar."

Þá hefurðu væntanlega komið meira að mótun skólastarfsins og framtíðarsýn?

"Það var hluti af starfinu en allt skólahald í Hafnarfirði heyrði þá að verulegu eða öllu leyti undir Skólaskrifstofuna. Þetta var erilsamt starf. Síðan komu fræðsluskrifstofurnar til sögunnar og þá fór hinn faglegi þáttur og kennararáðningar undir Fræðsluskrifstofu Reykjaness. Ég starfaði á Skólaskrifstofunni til ársins 1987, varð þá skrifstofustjóri á Fræðsluskrifstofu Reykjaness í nokkra mánuði enda gafst mér kostur á að taka við Ártúnsskóla sem þá var bara á teikniborðinu. Ég stökk á það og sé ekkert eftir því."

Hvað heillaði þig við að taka að þér stjórn grunnskóla?

"Að komast út á akurinn," segir Ellert Borgar einlægur. "Starfið sem skólafulltrúi eða skrifstofustjóri gaf mér ekki nóg og mér fannst ég þurfa að vera meira úti á akrinum. Á þeim árum var ég reyndar líka í pólitíkinni en engu að síður langaði mig að vinna með börnum og þeim sem standa að eða vinna í skólanum, kennurum, öðru starfsfólki, foreldrum og fleirum. Ég vildi vera í þeirri hringiðu."

Lífið er pólitík

Er eitthvað líkt með starfi stjórnmálamannsins og skólastjórans?

"Báðir verða auðvitað að tileinka sér færni í mannlegum samskiptum og bæði störfin gefa manni innsýn í líf fólks og veita oft tækifæri til beinnar og óbeinnar þátttöku. Stjórnunin sjálf er þó að vissu leyti gjörólík."

Það var nú oft hasar þegar þú varst í bæjarpólitíkinni í Hafnarfirði.

Nú hlær Ellert Borgar eins og sá sem öllu er vanur og svarar eins og stjórnmálamaður sem engu hefur gleymt en virðist sannarlega búinn að leggja vopnin til hliðar.

"Ég var og er í Sjálfstæðisflokknum og var varabæjarfulltrúi kjörtímabilið 1978-1982 og síðan bæjarfulltrúi 1982-1986. Ég var hins vegar ekki sáttur við ýmislegt sem tengdist flokknum og flokksstarfi svo ég bauð mig ekki fram kjörtímabilið þar á eftir en gegndi þó ýmsum stjórnar- og trúnaðarstörfum fyrir flokkinn í bænum. Ég kom síðan aftur inn í pólitíkina árið 1990 og var þá kosinn í bæjarstjórn. Kjörtímabilið 1994-1998 var hins vegar svolítið róstusamt. Við Jóhann G. Bergþórsson, tveir af fjórum bæjarfulltrúum D-listans, vorum ekki alveg sáttir við framkvæmd flokksstarfsins og töldum hana að mörgu leyti á skjön við gefin loforð og stefnu. Við ákváðum því eftir að hafa, að okkur fannst, reynt að fá flokksforystuna til að skilja okkar sjónarmið að stíga til hliðar og mynda nýjan meirihluta með fimm bæjarfulltrúum Alþýðuflokks og störfuðum með þeim til loka kjörtímabilsins. Við sögðum okkur hins vegar aldrei úr Sjálfstæðisflokknum. Í bæjarstjórnarkosningunum 1998 blésum við með góðu fólki til sérframboðs og til þess að gera langa sögu stutta var maður einfaldlega blásinn út af hinu pólitíska skákborði," segir hann og hlær við. "Við fengum þó yfir 600 atkvæði en það var ekki nóg til þess að ná manni inn. Þá ákvað ég, jafnvel þótt ég sé nú fæddur í nautsmerkinu og geti verið ákaflega þrjóskur, að mínum opinberu pólitísku afskiptum væri lokið og ég hef staðið við það. Eftir á að hyggja var það líka viss pólitísk gæfa að lenda ekki einn og stakur í bæjarstjórn. Því þótt það virðist duga sumum vel þá sýna dæmin að oftar en ekki hafa slíkir einstaklingar ákaflega lítið vægi."

En lífið er auðvitað pólitík?

"Já, mikil lifandi ósköp og ég fylgist mjög vel með pólitík og þekki allvel til hennar. Í stjórnmálunum finnst mér ég oft greina þræði sem verið er að toga í bak við tjöldin en fólk almennt gerir sér ekki grein fyrir."

Börn meira ein

Ellert Borgar segir að sér finnist ánægjulegt hversu grunnskólar landsins standi fyrir margbreytilegum gildum og að með tilfærslu þeirra til sveitarfélaganna hafi hver og einn þeirra orðið sjálfstæðari. "Skólarnir hafa færst nær því að vera eiginlegar þjónustustofnanir en áður. Skólinn var í bakgrunni alls mannlífs en nú er hann í forgrunni, ef hægt er að taka svo til orða. Margt hefur verið til bóta í þeim breytingum sem orðið hafa á skólastarfi en það eru ekki aðeins skólanir heldur þjóðfélagsgerðin sem hefur verið að taka breytingum. Þjóðfélagið hefur verið á alveg ofboðslegri ferð og skólarnir eru í linnulítilli aðlögun að þessum öru breytingum þjóðlífsins. Það er hins vegar mín skoðun að skólar megi og eigi að vera visst íhaldssamir í jákvæðustu merkingu þess orðs, því íhald er ekki það sama og afturhald. Íhald er í þessari merkingu kjölfesta skólans sem hann grundvallar starf sitt á. Það á ekki að kasta því fyrir róða sem vel gefst. Þó að allt sé breytingum undirorpið á ekki að breyta aðeins breytinganna vegna. Skóladagurinn hefur lengst hjá nemendum á öllum aldursstigum auk þess sem margir nýta ýmiss konar þjónustu eins og frístundaheimili, tómstundanámskeið og fleira sem fram fer í skólanum eftir að skóladegi lýkur. Dagurinn er því langur hjá mörgum nemendum. Skólarnir hafa hins vegar verið að opnast og foreldrar og jafnvel ömmur og afar fylgjast meira og betur með skólastarfinu og taka meiri þátt í því en upplifa líka að þau hafi skyldur, en hvort tveggja er mjög jákvætt."

En hvað með börnin sjálf, finnurðu einhvern mun á þeim eftir þessi nær tuttugu ár sem þú hefur stjórnað skólanum?

"Það er auðvitað alltaf einhver breyting en ef ég legg út frá okkar nemendum þá finnst mér þeir ekki hafa breyst svo mikið. Hins vegar verður maður þess áþreifanlega var í hraða þjóðfélagsins að sum börn eru meira ein eftir að skóladegi lýkur. Þetta þýðir aftur á móti ekki að þann tíma sem nemendur eru í okkar umsjá séu þeir ekki jafndugmiklir, góðir og metnaðargjarnir og áður fyrr. Við verðum bara alltaf að hafa hugfast mikilvægi þess að nemendur eigi traust og gott athvarf í að leita eftir að skóla lýkur á daginn og séu í góðum og jákvæðum tengslum við foreldra sína."

Mikilvægt að styrkja sjálfsmynd barna

Tölum nú aðeins um menntun í nútímasamfélagi. Hver á kjarni menntunar að vera? Á hvað eigum við að leggja áherslu? Hvað felst í góðu skólastarfi?

"Það halda flestir að fyrst nefni maður íslensku, stærðfræði, tungumál eða upplýsingamennt. Í Ártúnsskóla höfum við ekki síður unnið með samskipti og það að geta fótað sig í nútímasamfélagi. Við viljum að nemendur læri að nýta það frumkvæði sem í þeim býr og styrki sína sjálfsmynd. Sá sem hefur sjálfsöryggi í veganesti er vel nestaður í þjóðfélagi sem er jafnögrandi og fullt af áreiti eins og okkar. Þar verður fólk að hafa jarðfestu og geta staðist áreiti og metið sjálft hvað því er hollt og hvað ekki. Við leggjum því mikla áherslu á lífsleikni í okkar skólastefnu og hún er eins og rauður þráður í öllu okkar starfi. Ekki skal dregið úr gildi góðra einkunna en þær eru oft haldlitlar ef áðurnefndir eiginleikar fylgja ekki með. Við leggjum því áherslu á samstarf og samvinnu og virka þátttöku allra. Það er t.d. gaman að segja frá því að í fyrra var fyrsta nemendafélag yngri nemenda, að ég held á landinu öllu, stofnað í skólanum, Félag ungmenna í Ártúnsskóla eða FUÁ. Félagsmenn eru allir nemendur 1. til 7. bekkjar. Nemendur þriggja elstu árganganna, 5.-7. bekkjar, mynda stjórn en nemendur 1. til 4. bekkjar eiga áheyrnarfulltrúa sem sitja stjórnarfundi. Nafnið var að sjálfsögðu valið í atkvæðagreiðslu," segir skólastjórinn og brosir. "Félagið er mikilvægur þáttur nemendalýðræðis. Það tekur svolítinn tíma að koma svona verkefni í gang og virkja alla til þátttöku en það er virkilega þess virði. Þetta er mjög þakklátt starf. Krakkarnir eru líka geysilega áhugasamir og til marks um það get ég nefnt að stjórnarfundir eru yfirleitt klukkan átta á morgnana, áður en skólinn byrjar! Skólastjóri og námsráðgjafi sitja stjórnarfundi með málfrelsi og tillögurétt."

Á kafi í tónlist

Hillurnar hjá skólastjóranum svigna undan geisladiskum. "Þetta er undirleikur fyrir söng- og ljóðatíma," segir hann kankvís. "Ég er alinn upp á miklu tónlistarheimili. Pabbi var mikill hetjutenór og harmonikkuleikari og samdi líka lög, afi spilaði á orgel og mamma hafði frábæra söngrödd. Fjölskyldan bjó í Sigurðarhúsi á Eskifirði og var heimilið mannmargt en þar létti tónlistin lífið. Ég var farinn að radda 10-11 ára gamall. Það var nú svo að ef maður gat lagt eitthvað til í söng þá var eldri kynslóðin ekki eins ströng á að senda mann í háttinn."

Og svo fórstu í poppið?

"Já, ég fór ungur að spila í hljómsveitum, en ætli sú kunnasta, á Austfjörðum í það minnsta, hafi ekki verið hljómsveitin Ómar. Það olli reyndar svolitlum misskilningi þegar við auglýstum "Ómar og Ellert skemmta", því þá var Ómar Ragnarsson orðinn þekktur skemmtikraftur, svo við breyttum auglýsingunni snarlega í "Skemmtið ykkur með Ómunum og Ellert", en aðsóknin minnkaði ekki við það," segir skólastjórinn og hlær eins og sá sem kann að gera grín að sjálfum sér. "Við spiluðum alveg þindarlaust á sumrin og síldarárin voru mögnuð," segir hann og verður dreyminn á svip. ,,Maður vann fullan vinnudag og spilaði svo á síldarböllum allt að fimm til sex kvöld í viku. Þetta voru óskaplega skemmtilegir tímar. Árið 1968 gekk ég í hljómsveitina Húna en þegar ég fór að kenna í Öldutúnsskóla stofnuðum við nokkrir kennarar þar söngsveitina Randver sem er enn starfandi. Þar spila ég á bassa, eins og ég hafði reyndar gert á árum áður, ásamt því að sinna söng og textagerð. Gráir fyrir hærum höfum við ennþá óskaplega gaman af þessu."

Þú hefur einmitt samið nokkra ódauðlega texta við jafnógleymanleg dægurlög eins og "Karlmannsgrey í konuleit" með Dúmbó og Steina, "Dansað á dekki" með Fjörefni og "Góðhjörtuð kona" með Randver, svo aðeins nokkur séu nefnd.

"Ég hef samið umtalsverðan fjölda texta við lög af ýmsum gerðum og haft mjög gaman af. Þetta eru bæði dægurlagatextar, gamanvísur og svo þykist ég stundum kveða eitthvað dýrara. Ég hef alltaf haft yndi af ljóðum."

Framsækin söng- og ljóðakennsla

Söngurinn er einmitt í öndvegi hér í skólanum og mér skilst að þú hafir sett upp söngleiki með nemendum?

"Ég hef sett upp fjölda leikrita með söngvum með 12 ára nemendum. Hér mótmælir enginn því að syngja. Skrifstofa skólastjórans er ekki tákn um vald því hér æfum við söng og oft skila nemendur mér munnlegum ljóðaverkefnum hér. Ég hitti þrjá elstu árgangana á sal á hverjum föstudegi, í stund sem ég kalla "40 mínútur á föstudegi". Þar sinnum við fjölbreyttum verkefnum, m.a. ljóðalestri og söng. Nemendur læra hér ljóð af miklum móð. Ég hef lengi haft mikinn áhuga á ljóðum en fyrir rúmum tíu árum unnum við Magnús Kjartansson, tónlistarmaður og góður vinur minn, þróunarverkefni sem bar nafnið "Ljóð í lifandi ljósi".

Þetta samstarf hefur haldið áfram og Magnús verið mér og skólanum ómetanleg hjálparhella. Það er miklu auðveldara fyrir börn að læra ljóð sem eiga sér lög og því kenni ég ljóð á þann hátt auk þess sem það er svo miklu skemmtilegra. Í tölvunni minni á skrifstofunni er ég með undirleikinn við ljóðin og oft banka bara krakkarnir, stundum eitt og eitt og stundum hópur, á dyrnar og segja til dæmis "Ellert, við ætlum að skila "Huggast við hörpu," og þá ómar lagið og upplífgandi söngur nemenda um skrifstofuna."

Er virkilega ekkert mál að fá nemendur til að syngja?

"Nei, það er ekkert mál. Undanfarin ár hef ég boðið öllum 10 til 12 ára nemendum að vera með í sönghóp. Eina skilyrðið er að hafa gaman af að syngja. Í vetur voru 42 nemendur í sönghópnum og við fórum víða og sungum svo sem á hjúkrunar- og elliheimilum. Á vorin ljúkum við síðan starfinu með því að fara í hljóðver og taka upp afrakstur vetrarins og nemendur sönghópsins fá geisladisk til eignar. Það finnst þeim frábært," segir Ellert og brosir og einhvern veginn hefur maður á tilfinningunni að fátt finnist honum sjálfum skemmtilegra.

"Farsælt skólastarf verður að vera lifandi, fjölbreytt og skemmtilegt. Í jákvæðri samvinnu við nemendur, foreldra og síðast en ekki síst við traust og gott starfsfólk er hægt að gera það að veruleika. Ég held að okkur í Ártúnsskóla hafi í gegnum árin tekist bærilega upp í þessum efnum."

Ætli íslensku menntaverðlaunin og ánægðir nemendur tali ekki sínu máli.

Höfundur er sjálfstætt starfandi blaðamaður.

Aðgangsupplýsingar

Notandi:Þú ert ekki innskráð(ur).
Greinin: Þessi grein er ókeypis þar sem hún er eldri en þriggja ára.
Morgunblaðið - fyrsta forsíðan

Morgunblaðið hjá Landsbókasafni

Á vefnum timarit.is er að finna stafrænt safn Landsbókasafns yfir helstu dagblöð og tímarit landsins. Þetta er eina leiðin til að leita að efni úr Morgunblaðinu frá því fyrir 1986.