27. maí 2007 | Innlent - greinar | 1081 orð | 1 mynd

Stjórnmál heiftarinnar

Mikilvægar kosningar fara fram í dag til héraðsþinga og sveitarstjórna á Spáni en harðvítugar deilur stjórnmálaleiðtoga og djúpstæður klofningur á landsvísu þykja hafa yfirskyggt staðbundin málefni

Barátta José Luis Rodríguez Zapatero forsætisráðherra á kosningafundi í Barcelona. Hann nýtur meiri vinsælda en leiðtogi stjórnarandstöðunnar.
Barátta José Luis Rodríguez Zapatero forsætisráðherra á kosningafundi í Barcelona. Hann nýtur meiri vinsælda en leiðtogi stjórnarandstöðunnar. — REUTERS
Erlent | Kosningabaráttan fyrir sveitarstjórnarkosningarnar á Spáni í dag hefur verið hörð og munu úrslitin gefa vísbendingar fyrir þingkosningarnar á næsta ári.
Erlent | Kosningabaráttan fyrir sveitarstjórnarkosningarnar á Spáni í dag hefur verið hörð og munu úrslitin gefa vísbendingar fyrir þingkosningarnar á næsta ári. Svipmynd |Bertie Ahern tókst að tryggja sér setu á stóli forsætisráðherra Írlands þriðja kjörtímabilið í tvísýnum kosningum. Netið | Ókeypis húsjálp á bostólum í netheimum.

Eftir Ásgeir Sverrisson

asv@mbl.is

KOSNINGAR sem fram fara í dag, sunnudag, til héraðsþinga og sveitarstjórna á Spáni munu veita vísbendingu um stöðu stóru flokkanna tveggja, Sósíalistaflokksins (PSOE) og Þjóðarflokksins (PP) í aðdraganda þingkosninga. Kosið verður til Spánarþings á næsta ári og verða úrslit kosninganna í dag því túlkuð sem umsögn um stjórn José Luis Rodríguez Zapatero, forsætisráðherra Sósíalistaflokksins. Þótt staðbundin málefni ættu jafnan að móta baráttuna fyrir kosningar til héraðsþinga og sveitarstjórna hefur athyglin enn á ný beinst að aðskilnaðarsamtökum Baska, ETA, og meintri linkind stjórnvalda gagnvart hryðjuverkamönnum. Djúpstæður klofningur mótar spænsk stjórnmál nú um stundir og heiftin er á stundum yfirgengileg.

Kosið verður til þinga í 13 af 17 sjálfstjórnarhéruðum Spánar. Kosningar fóru nýverið fram til héraðsþinganna í Baskalandi, Galisíu og Katalóníu og íbúar Andalúsíu munu ganga síðar að kjörborðinu. Rúmlega 8.000 bæjar- og sveitarstjórnir verða kjörnar um land allt.

Líkt og áður beinist athyglin einkum að Baskahéruðunum í norðurhlutanum, Baskalandi og Navarra. Hæstiréttur Spánar úrskurðaði fyrr í mánuðinum að nýjum flokki, Abertzale Sozialisten Batasuna, (Einingarflokki sósíalískrar föðurlandshyggju), væri óheimilt að bjóða fram í kosningunum. Rökin voru þau að flokkur þessi væri í raun hinn sami og hinn útlægi Batasuna-flokkur, sem bannað hefur verið að starfa frá árinu 2003.

Bann var lagt við starfsemi Batasuna vegna tengsla hans við basknesku aðskilnaðarhreyfinguna ETA, sem haldið hefur uppi blóðugri baráttu í 40 ár fyrir stofnun sjálfstæðs ríkis Baska á Norður-Spáni og í suðurhluta Frakklands. Stjórnarskrárdómstóll Spánar hefur staðfest þessa niðurstöðu hæstaréttar. Hinir róttækustu munu því einungis geta stutt þá 123 frambjóðendur Eusko Abertzale Ekintza, elsta sósíalistaflokks Baskalands, sem hæstiréttur samþykkti að vera mættu í kjöri.

Skoðanakannanir gefa til kynna að meiriháttar breytinga sé tæpast að vænta í kosningunum til héraðsþinganna og kemur því ef til vill á óvart hversu heiftarlega tekist hefur verið á í aðdraganda þeirra. Ljóst er að stjórnmálaleiðtogar á Spáni horfa nú til þingkosninganna á næsta ári og verða úrslitin í dag nýtt með tilheyrandi tilbúningi og "spuna" til að styrkja stöðuna fyrir komandi átök.

Í kosningabaráttunni hefur Mariano Rajoy, leiðtogi Þjóðarflokks hægri manna, mjög beint spjótum sínum að Zapatero forsætisráðherra og farið hörðum orðum um meint dugleysi hans og uppgjöf gagnvart ETA-hreyfingunni. Zapatero komst til valda eftir óvæntan sigur Sósíalistaflokksins í þingkosningunum í marsmánuði árið 2004. Þremur dögum áður höfðu íslamskir öfgamenn framið hryðjuverk í lestarkerfi Madríd-borgar og myrt 191 mann. Þjóðarflokkurinn var þá í stjórn og var árásin sögð í hefndarskyni við stuðning Spánverja við innrásina í Írak.

Leiðtogar Þjóðarflokksins héldu því fram að baskneskir hryðjuverkamenn ETA-hreyfingarinnar hefðu verið að verki og margir halda þeirri skoðun enn á lofti þó svo óháðar rannsóknarnefndir hafi komist að þeirri niðurstöðu að svo hafi ekki verið.

Deila þessi hefur eitrað stjórnmálalífið á Spáni síðustu þrjú árin og ýmsir frammámenn á hægri vængnum telja stjórn Zapateros í raun ekki hafa umboð til að halda um valdataumana; hryðjuverkamenn hafi ráðið úrslitum kosninganna og slíkt fari gegn öllum grundvallarkennisetningum lýðræðisins.

Mistök Zapateros

Zapatero heldur því mjög á lofti að stjórn hans muni aldrei ljúga að alþýðu manna og vísar þannig til þeirrar viðleitni José María Aznar, þáverandi forsætisráðherra Þjóðarflokksins og undirsáta hans, að gera ETA-hreyfinguna ábyrga fyrir fjöldamorðinu í Madríd. Enginn vafi er á því að þessi málflutningur talsmanna PP hafði afgerandi áhrif á niðurstöðu þingkosninganna fyrir þremur árum. Frá þessum tíma hafa stjórnmál heiftarinnar verið iðkuð á Spáni; margir kvarta undan því að stórmál á borð við umhverfisvernd og viðamikla spillingu á sviði byggingariðnaðar og fasteignaviðskipta komist einfaldlega ekki á dagskrá.

Í marsmánuði í fyrra lýsti ETA-hreyfingin yfir "varanlegu vopnahléi" á Spáni og í kjölfarið skýrði Zapatero frá því að hafnar yrðu friðarviðræður við fulltrúa samtakanna þegar stjórnvöld hefðu sannreynt að hugur fylgdi máli.

Stefna Zapateros beið algjört og sögulegt skipbrot hinn 30. desember síðastliðinn þegar hryðjuverkamenn á vegum ETA myrtu tvo menn frá Ekvador í sprengjutilræði á Barajas-flugvelli í Madríd. Daginn áður hafði forsætisráðherrann sagt að ástandið í Baskalandi hefði "batnað" og fullyrt að það yrði "enn betra" árið 2007. Þegar ljóst varð að ETA hafði enn á ný látið til skarar skríða á Spáni hikaði Zapatero og forkastanlegt þótti að hann skyldi ekki snimhendis lýsa yfir því að ekki kæmi til greina að ganga til viðræðna við fulltrúa ETA. Zapatero neyddist loks til að viðurkenna að hann hefði gerst sekur um "mistök" og óhóflega bjartsýni um friðarviðræður.

Mariano Rajoy, lýsti yfir því á miðvikudag að atkvæði greidd Sósíalistaflokkunum væru í raun fallin til að styrkja ETA-hreyfinguna. "Zapatero fer fram á stuðning til að gefa eftir gagnvart ETA en ég fer fram á stuðning til að sigrast á hreyfingunni," sagði leiðtogi PP á kosningafundi í Baskalandi. Málflutningur af þessu tagi er ekki óþekktur af hálfu hægri manna á Spáni; algengt er að látið sé að því liggja að sósíalistar vinni bókstaflega að því að styrkja hryðjuverkasamtökin. Þannig hefur Mariano Rajoy vænt stjórn sósíalista um að ganga erinda hreyfingarinnar með því að koma ekki í veg fyrir framboð tengd Batasuna-flokknum útlæga í Baskalandi í kosningunum í dag. Með þessu móti muni ETA fá aðgang að grunnstofnunum lýðræðisins á Spáni.

Zapatero vænir leiðtoga PP um lygar og blekkingar og harmar að Rajoy og forveri hans, José María Aznar, skuli með svo ómerkilegum málflutningi hafa "móðgað milljónir Spánverja". Forsætisráðherrann hefur sagt að fullyrðingar andstæðinganna þess efnis að ríkistjórnin styðji hreyfingu hryðjuverkamanna veki hjá sér viðbjóð; algjörlega óþekkt sé í stjórnmálasögu Spánar að leiðtogi stjórnarandstöðunnar tali með þessum hætti.

Zapatero hefur lög að mæla að því leyti að jafnan hefur verið lögð rík áhersla á samstöðu lýðræðissinna á Spáni gagnvart hryðjuverkaógninni. Á hinn bóginn dylst fáum að friðarfrumkvæði Zapateros gagnvart ETA naut ekki þess þverpólitíska stuðnings sem nauðsynlegur er og gaf færi á þeim heiftarlegu árásum sem hann nú sætir. Mistök forsætisráðherrans kunna að reynast afdrifarík þegar kjósendur kveða upp dóm sinn í þingkosningunum á næsta ári.

Í hnotskurn
» Um 35 milljónir manna eru á kjörskrá í bæjar- og sveitarstjórnarkosningunum en rétt tæpar 19 milljónir manna hafa atkvæðisrétt í kosningum til héraðsþinganna. Mismunurinn er til kominn sökum þess að ekki verður kosið til þinga í fjölmennustu héruðum Spánar, Andalúsíu og Katalóníu, auk Baskalands og Galisíu.
» Frá árinu 1983 hefur sá flokkur sem sigrað hefur í kosningum þessum jafnan einnig farið með sigur af hólmi í þingkosningunum sem fram fara ári síðar. Úrslitin móta því væntanlega baráttu.

Fletta í greinum frá þessum degi

Aðgangsupplýsingar

Notandi:Þú ert ekki innskráð(ur).
Greinin: Þessi grein er ókeypis þar sem hún er eldri en þriggja ára.
Morgunblaðið - fyrsta forsíðan

Morgunblaðið hjá Landsbókasafni

Á vefnum timarit.is er að finna stafrænt safn Landsbókasafns yfir helstu dagblöð og tímarit landsins. Þetta er eina leiðin til að leita að efni úr Morgunblaðinu frá því fyrir 1986.