[ Smellið til að sjá stærri mynd ]
Eftir Ingvar Örn Ingvarsson ingvarorn@mbl.is Íslenskir námsmenn erlendis hafa ekki farið varhluta af efnahagsástandinu á Íslandi síðastliðna mánuði.

Eftir Ingvar Örn Ingvarsson

ingvarorn@mbl.is

Íslenskir námsmenn erlendis hafa ekki farið varhluta af efnahagsástandinu á Íslandi síðastliðna mánuði. Búast má við að nemar leiti í lakari háskóla á jaðarsvæðum til að vega upp á móti auknum rekstrarkostnaði ef fram heldur sem horfir. Þetta er óheillavænleg þróun þar sem menntun erlendis í góðum háskólum hefur löngum verið talin hafa mikið hagnýtt gildi fyrir þjóðina.

Margt leiðir til þess að nemar þurfa að endurskoða áform sín; peningafærslur á milli landa hafa farið aftur á síðustu öld í hraða, margir námsmenn sitja uppi með skuldbindingar á Íslandi, sérstaklega þeir sem hyggjast bíða af sér kreppuna, og svo hefur gengið hrunið með tilheyrandi kostnaði fyrir þá sem lifa af íslenskum krónum í útlöndum. Námsmenn sem fluttu út til Danmerkur 2004 fengu um það bil 100 danskar krónur fyrir hverjar þúsund íslenskar, en um þessar mundir fást aðeins 42 danskar krónur.

Námslánin eru tengd genginu en ekki dugar það til því til viðbótar hefur verðlag í Danmörku hækkað verulega og auk þess eru sveiflur íslensku krónunnar afar miklar á milli mánaða og því geta nemar sem best lent í því að millifæra mánaðarlega pening til Danmerkur á genginu 19-20 íslenskar krónur fyrir eina danska yfir önnina en svo þegar kemur að útborgun námslána getur gengið verið nær 24 krónum íslenskum fyrir eina danska. Námsmenn þurfa því að reyna að segja fyrir um gengisbreytingar, hvers útkoma er líklega aðeins óáreiðanlegri en kristallskúluspá, ef ekki á að verða af fleiri þúsundum danskra króna. Eftir erfitt haust með mjög veikri krónu vegna bankahruns lenda námsmenn mögulega í því að millifæra á sterkara gengi upp úr áramótum og þá getur munað fyrir fjögurra manna fjölskyldu rúmum 200 þúsund íslenskum krónum á því sem fæst úr námslánunum og því sem þegar hefur verið eytt á haustönninni. Það er því vandlifað fyrir námsmenn um þessar mundir sem líklegast er þó engin nýlunda.

Dýrt, dýrara, dýrast

Danmörk er með dýrustu löndum að búa í og ekki mikill eftirbátur Noregs, sem líklega trónir á toppnum eða nálægt honum. Sem dæmi má nefna að tíu ávextir í poka kosta 25 danskar krónur eða um 600 íslenskar, en kostuðu 2004 ekki nema 100-150 krónur íslenskar. Þá þurfti einungis að punga út tíu íslenskum krónum fyrir eina danska og tíu stykki af ávöxtum kostuðu þá iðulega 10-15 danskar krónur. Þetta er um það bil sexföldun á verði reiknað í íslenskum krónum og skiptir þá í heildina litlu þegar námslánin eru reiknuð í dönskum krónum því námslánaskuldirnar verða bara hærri sem því nemur. Með sanni má segja að 2004 hafi ávextirnir verið ódýrir og íslenska krónan sterk en verðlagið í Danmörku var vissulega hluti af aðdráttaraflinu fyrir námsmenn þegar krónan var hvað sterkust.

Daglegt líf

Hingað til hefur verið auðveldast fyrir námsmenn að fara til Danmerkur eða annarra Norðurlanda í nám. Húsaleiga og annar fastur rekstrarkostnaður er hins vegar orðinn svo gríðarlega hár að líklegt má telja að fólk sjái sér hreinlega ekki fært að hefja nám í þeim skólum sem hingað til hafa verið taldir hvað álitlegastir. Húsaleiga fyrir fjögurra herbergja íbúð í Álaborg eða Horsens er hæglega um sex þúsund danskar kr. á meðan sambærilegt hús í Árósum kostar nær tíu þúsundum. Kaupmannahöfn getur svo verið enn dýrari. Húsaleigubæturnar geta verið í kringum þrjú þúsund og það má vera ljóst að verðlagið hlýtur að ýta fólki frá helstu byggðakjörnum, og þar með kannski þekktustu háskólunum, yfir á jaðarsvæðin þar sem ódýrara er að lifa. Fram til þessa hafa flestir farið í nám til Norðurlandanna en líklegt er að fólk verði að skoða nám á svæðum þar sem rekstrarkostnaðurinn er lægri, Suður-Ítalíu frekar en Norður-Ítalíu, í sveitahéruðum Þýskalands eða Frakklands frekar en stórborgum í sömu löndum.

Meiri rekstrarkostnaður námsmanna þýðir lakari lífsgæði og meiri einangrun frá Íslandi og því má spyrja sig hvort grasið sé raunverulega grænast í Danmörku þegar háskólanám er skoðað.

Stiklur

Námsmenn eru yfirleitt kaffiþyrstir með eindæmum og fyrir þá sem aðhyllast gæði umfram magn er eftirsóknarvert að laga sér espresso-kaffibolla. Í kaffibúð í miðbæ Álaborgar kostar 250 g kaffipoki fyrir espresso hvorki meira né minna en 65 danskar krónur, eða ríflega 1.500 krónur íslenskar. Á kaffistað á Íslandi fyrir skömmu fengust 300 grömm fyrir um það bil 600 krónur. Ef keyptur er cappuccino á staðnum, í stað þess að laga bollann sjálfur heima, kostar lítill bolli 32 danskar krónur eða tæplega 800 íslenskar krónur.
Venjuleg fjölskylduferð í bíó og á pítsustað er orðin dýr í Danmörku. Þrjár níu tommu pítsur, tvö lítil bjórglös og tvö lítil glös af gosi á pítsustað og 100 grömm af sælgæti í poka, barnatilboð á poppi og gosi fyrir tvo, ein vatnsflaska og ein millistærð af gosi í bíó kostar rúmlega 16.500 íslenskar krónur. Var þó þriðjudagstilboð í bíó þar sem tveir miðar fást fyrir einn. Ef ekki væri fyrir tilboðið væri upphæðin yfir 20 þúsund. Upphæðin er ríflega eitt prósent af námslánum fjögurra manna fjölskyldu sem fer í það sem einhvern tímann hefði verið talin hófleg leið til að skemmta fjölskyldunni.
Námslánin fyrir Danmörku eru þau sömu, hvort sem búið er í miðborg Kaupmannahafnar eða úti á landi. Það getur hins vegar munað miklu á leiguverði og öðrum rekstrarkostnaði eins og rafmagni og hita. Þannig kostar 50 fermetra íbúð miðsvæðis í Kaupmannahöfn um sex þúsund danskar krónur á mánuði í leigu með hita en án rafmagns. Fyrir sama verð fæst íbúð miðsvæðis í Árósum í sömu stærð en þá í nýju húsi. Í Álaborg fæst hins vegar 120 fm íbúð miðsvæðis eða nálægt háskólanum fyrir sama pening og það jafnvel í nýju húsnæði. Fjölskyldufólk er því í raun tilneytt að skoða nám annars staðar en í höfuðborgunum.

Erfiðleikar við breyttar aðstæður

SKOÐUN

Hjördís Jónsdóttir

Í samtali við Hjördísi Jónsdóttur, framkvæmdastjóra Sambands íslenskra námsmanna erlendis (SÍNE), kom fram að Íslendingar gætu neyðst til að sækja aðra skóla en þá sem hafa verið vinsælastir til þessa. „Við höfum enn sem komið er ekki fengið miklar upplýsingar um að fólk velji sér nýja staði til náms. Mér þykir samt sem áður ekki ólíklegt að þróunin verði sú, þegar litið verður á tölurnar eftir nokkrar vikur. Þótt þetta sé ekki komið fram núna gæti einmitt vel verið að þetta yrði niðurstaðan. Fólk er hins vegar þegar í virkilegum vandræðum og það er það sem við heyrum mest um núna, t.d. að fólk sem er nú þegar í námi eigi erfitt með að halda áfram og þá skiptir litlu máli hvort fólk er í námi í Horsens eða Kaupmannahöfn. Við erum mjög hrædd um að fólk fari að flosna upp úr námi við þessar aðstæður,“ segir Hjördís. Gjörbreyttar forsendur þýða því að nemar geta neyðst til að endurskoða áform sín. „Norræna ráðherranefndin hefur lagt til hliðar peninga til að styrkja íslenska námsmenn í þessari stöðu,“ segir Hjördís en í vikunni var tilkynnt að Íslendingar gætu sótt um framfærslustyrk hjá nefndinni. „Það er ekki hægt að setja allt á ís vegna ástandsins. Margir skólar erlendis hafa komið til móts við námsmenn frá Íslandi, t.d. í Bretlandi, og styrkir Norrænu ráðherranefndarinnar skipta líka máli.“ Í dag fer tæplega helmingur íslenskra námsmanna hins vegar til Danmerkur í nám og verður forvitnilegt að sjá hvort einhver brögð verði að því að fólk velji t.d. Svíþjóð fremur en Danmörku vegna kostnaðar, eða aðra fjarlægari staði.

Viðmælandi er framkvæmdastjóri Sambands íslenskra námsmanna erlendis (SÍNE).