Frjáls Einar Ólafsson er mikill áhugamaður um gömul mótorhjól. Hér er hann á Hondu 500/four árgerð 1973. Hún er ekin 6 þúsund mílur frá upphafi. Einar keypti þetta hjól í Bandaríkjunum fyrir rúmum tveimur árum og minnir að kaupverðið hafi verið 120 þúsund krónur (gengi dollars á þessum tíma var rúmar 60 kr.) Hann á þrjú önnur hjól, öll frá fyrri hluta áttunda áratugarins.
Frjáls Einar Ólafsson er mikill áhugamaður um gömul mótorhjól. Hér er hann á Hondu 500/four árgerð 1973. Hún er ekin 6 þúsund mílur frá upphafi. Einar keypti þetta hjól í Bandaríkjunum fyrir rúmum tveimur árum og minnir að kaupverðið hafi verið 120 þúsund krónur (gengi dollars á þessum tíma var rúmar 60 kr.) Hann á þrjú önnur hjól, öll frá fyrri hluta áttunda áratugarins.
[ Smellið til að sjá stærri mynd ]
Þú vilt ganga þinn veg, eg vil ganga minn veg, söng hann sem frægt er snemma á áttunda áratugnum. Einar Ólafsson var barnastjarna með allri þeirri athygli og háði sem því getur fylgt. Hlaut m.a. viðurnefnið Einar áttavillti.

Þú vilt ganga þinn veg, eg vil ganga minn veg, söng hann sem frægt er snemma á áttunda áratugnum. Einar Ólafsson var barnastjarna með allri þeirri athygli og háði sem því getur fylgt. Hlaut m.a. viðurnefnið Einar áttavillti. Hann segir þessa upplifun hafa haft stefnumótandi áhrif á líf sitt og það tók hann hátt í þrjá áratugi að gera upp við fortíðina. Það gerði Einar á endanum með góðum styrk frá Guði og í dag er lífið „bjart og yndislegt“.

Eftir Orra Pál Ormarsson | orri@mbl.is

Ljósmyndir Árni Sæberg | saeberg@mbl.is

Eigi alls fyrir löngu var Einar Ólafsson ásamt hópi fólks í siglingu. Skyndilega þurfti skipstjórinn að bjarga brókum sínum og bað Einar að taka við stýrinu. Sá síðarnefndi horfði á hann í forundran: „Ertu ekki með öllum mjalla, maður? Ætlarðu að láta mig, Einar áttavillta, taka stýrið? Hvar í ósköpunum heldurðu að við endum?“

Þessi skondna saga er dæmigerð fyrir afstöðu Einars til lífsins og tilverunnar í dag. Hann hefur náð fullum sáttum við fortíð sína sem barnastjarna og getur gert stólpagrín að henni þegar svo ber undir. Það hefur ekki alltaf verið þannig.

„Ég var mjög lengi að sætta mig við þetta skeið í lífi mínu og allt sem því fylgdi. Lengi vel gat ég ekki talað um þetta og eftir að ég byrjaði að geta það var ég alltaf með hnút í maganum. Hló spastískum hlátri. Í dag er ekkert mál fyrir mig að ræða þetta. Ég er sáttur,“ segir hann.

Einar fæddist árið 1963 og kom fyrst fram opinberlega aðeins fimm ára gamall. Hann var á kafi í kórum og tónlistarstarfi og eitt leiddi af öðru. „Ætli ég hafi ekki verið svona níu eða tíu ára þegar farið var að pota mér fram meira en góðu hófi gegnir,“ segir hann. „Ég geri mér ekki grein fyrir því hvers vegna það gerðist en barnastjörnur voru í tísku á þessum tíma. Hanna Valdís kom fram um svipað leyti og Ruth Reginalds skömmu síðar.“

Kippt út úr veruleikanum

Einar kom reglulega fram á skemmtunum og fór með hlutverk í Þjóðleikhúsinu. Þegar hann var tíu ára kom síðan út hljómplata með lögunum Sumar á sænum og hinu víðfræga Þú vilt ganga þinn veg. Þar með voru örlög Einars ráðin.

„Athyglin varð meiri en venjulegur tíu ára strákur þolir. Mér var eiginlega kippt út úr veruleikanum. Það var bara ein sjónvarpsstöð og ein útvarpsrás á þessum árum og nóg að stinga höfðinu örlítið upp úr fjöldanum til að athyglin yrði gríðarleg. Það yrði ekki svona mikið fjaðrafok út af þessu í dag.“

Hann segir það ekki óumflýjanlegt en hætt sé við því að börn höndli ekki svona mikla athygli og komi til með að missa fótanna á einhverjum tímapunkti í lífinu. „Ætli besta dæmið um það sé ekki Michael Jackson. Svo virðist sem hann sé enn að vinna úr sínum málum.“

Einar segir barnastjörnur lenda milli tveggja heima. Þær séu ekki lengur börn en ekki heldur orðnar fullorðnar. „Ekki misskilja mig, það var ákaflega spennandi að fá alla þessa athygli, ég bara kunni ekki að bregðast við henni. Það fer enginn í gegnum svona án þess að breytast. Ég veit ekki hvernig líf mitt hefði þróast hefði ég ekki upplifað þetta en ég er viss um að það hefði orðið öðruvísi. Það hefur stefnu- og karaktermótandi áhrif á einstakling að vera barnastjarna.“

Endaði með einelti

Athyglin var bæði jákvæð og neikvæð. „Meðan fullorðna fólkið hældi mér stríddu jafnaldrarnir mér upp til hópa. Sú stríðni jókst með árunum og endaði með einelti. Tíu ára strákur hefur ekki hugmynd um hvernig hann á að bregðast við mótlæti af þessu tagi og enginn útskýrði það fyrir mér. Foreldrar mínir vissu ekki hvernig átti að taka á þessu og kennararnir ekki heldur. Springi blaðra í skólastofu í dag fær allur bekkurinn áfallahjálp. Því var ekki að heilsa á þessum tíma. Eftir á að hyggja hefði mér líklega ekki veitt af áfallahjálp. Þegar mér leið verst langaði mig helst að skríða niður í næsta niðurfall.“

Einar segir eineltið hafa staðið lengi. „Þegar ég var barn hugsaði ég alltaf með mér að þetta myndi líða hjá þegar ég yrði eldri en það gerði það ekki. Í staðinn lærði ég að skilja þessar aðstæður og sætta mig við þær.“ Innan við áratugur er síðan síðast var hrópað á eftir honum niður Laugaveginn. „Það voru einhverjir jafnaldrar mínir, komnir fast að fertugu.“

Þegar Einar var þrettán ára flutti hann ásamt fjölskyldu sinni í eitt ár til Svíþjóðar. Hann segir það hafa verið frábært ár. „Ég var gríðarlega feginn að komast í burtu og búa á stað þar sem enginn þekkti mig eða hæddist að mér.“

Flúði í annað umhverfi

Við heimkomuna fór allt í sama farið. Viðbrögð Einars voru að draga sig út úr hópi jafnaldra sinna og koma sér inn í annað umhverfi með eldri krökkum. „Það er ekki æskilegt að fjórtán ára krakki sé mikið að umgangast sautján og átján ára unglinga. Ég myndi alltént ekki vilja að mín börn gerðu það. Það er mikill munur á þroskastigi og hætt við að sá sem er fjórtán ára missi talsvert úr.“

Þetta gerði það að verkum að Einar varð snemma mjög sjálfstæður. Hann fór sextán ára að heiman og fór að sjá fyrir sér sjálfur. „Stundum vann ég, stundum ekki. Ég bjó um tíma hjá bróður mínum sem reyndist mér mjög vel á þessum árum. Ég fór ungur að ferðast mikið og oftar en ekki einn. Síðan fékk ég mér vinnu sem sölumaður, keyrði um landið og seldi sælgæti. Það var mjög þroskandi og skemmtilegur tími. Ég er með veiðidellu og veiðistöngin og byssan voru aldrei langt undan. Ég kynntist mörgu góðu fólki á ferðum mínum og þekki landið mitt mjög vel. Ætli ég hafi ekki keyrt a.m.k. fimmtíu sinnum í kringum Ísland.“

Einar kveðst hafa verið sautján eða átján ára gamall þegar hann ákvað að sættast við fortíðina. En hvenær náði hann settu marki?

„Tuttugu árum síðar,“ svarar hann að bragði. „Nánar tiltekið árið 2000. Þá varð algjör hugarfarsbreyting hjá mér. Ég mætti Guði mínum – frelsaðist, eins og það er kallað. Ég fór á kristilega samkomu hjá Krossinum og það var eins og eldingu lysti niður í höfuð mér. Mér leið eins og ég hefði endurfæðst.“

Sprikl og hnefasteytingar

Einar segir nýja huglæga vídd hafa opnast fyrir sér og honum hafi tekist í eitt skipti fyrir öll að greiða úr þeim farangri sem hann hafði rogast með gegnum lífið. „Hver ertu og hvað ertu? spyr trúað fólk sig reglulega. Svarið er einfalt: Þú ert allt það sem þú fæðist með og allt það sem þú hefur upplifað fyrir utan það sem Guð er búinn að lækna.“

Einar segir allar tilraunir sínar til að sættast við sjálfan sig hafa verið „óttalegt sprikl og hnefasteytingar“ þangað til hann hóf að ganga með Guði. „Það hefur leyst nýja hæfileika úr læðingi að ganga með Guði. Ég get gert hluti sem ég gat ekki áður. Þroskaferlið mun standa til æviloka en ég hef náð mjög góðum árangri undanfarin níu ár. Ég er hættur að láta skömm vegna lags sem ég söng níu ára gamall stjórna lífi mínu.“

Einar náði árangri á fleiri sviðum. Hann hætti meðal annars að drekka og reykja. „Ég tók tíu ára tímabil í mikilli óreglu, þar af þrjú ár í dagdrykkju. Ég vann allan þennan tíma – eins og hægt er í þessu ástandi. Opnaði meira að segja pústverkstæði ásamt félaga mínum árið 1992. Ég var í því með svipuðum árangri og öðru sem ég tók mér fyrir hendur í lífinu. Eftir fyrstu kristilegu samkomuna hætti ég að drekka með það sama. Ég þurfti ekki á neinni áfengismeðferð að halda, mig langaði bara ekki lengur að drekka. Skömmu síðar hætti ég að reykja með sama hætti. Lífsviljinn og heilbrigðið urðu óreglunni yfirsterkari.“

Laufin eru græn

Einar seldi pústverkstæðið og tók sér góðan tíma til að rækta sjálfan sig. „Ég átti það inni hjá mér að slaka á og njóta lífsins. Ég las mikið á þessum tíma og byggði mig upp. Síðan naut ég þess bara að sjá sólina koma upp á morgnana og horfa á laufin á trjánum. Ég var löngu búinn að gleyma því að þau væru græn.“

Þegar Einar var búinn að taka sér ársfrí frá vinnu hringdi félagi hans, Elvar Örn Magnússon. „Hann hafði víst vaknað með þá flugu í höfðinu að ég ætti að leigja af honum húsnæði á Smiðjuveginum. Nú? sagði ég bara. Hvað á ég að gera þar? Við veltum þessu aðeins fyrir okkur og komumst að þeirri niðurstöðu að ég ætti að opna pústverkstæði. Ég kynni það fag. Eitt leiddi af öðru og skömmu síðar kom Elvar inn í þetta með mér. Það samstarf hefur gengið eins og í sögu enda hugsum við mjög svipað – sem eru ef til vill engin meðmæli með honum,“ segir Einar og glottir.

Elvar hafði ekki komið nálægt pústkerfum áður en næmari manni kveðst Einar ekki hafa starfað með í greininni. „Það leikur allt í höndunum á honum. Hann hefur ótrúlega tilfinningu fyrir þessu.“

Dóttirin líka með veiðidellu

Spurður um persónulega hagi upplýsir Einar að hann sé einhleypur um þessar mundir. Skildi fyrir nokkrum árum. Hann á fimmtán ára gamla dóttur, Hrafnhildi, sem er hjá honum aðra hverja viku. „Hún er yndisleg og ekki spillir fyrir að hún er með veiðidellu.“

Einar hefur aldrei hætt að syngja. Á efri unglingsárum var hann í sveitaballahljómsveitum en kveðst ekki hafa fundið sig sem skyldi í því hlutverki. „Þetta var hvorki fugl né fiskur.“

Eftir það kom Einar ekki fram um langt árabil eða þangað til hann gekk til liðs við gospelhópinn GIG (Gospel Invation Group) fyrir nokkrum árum. „Við höfum aðallega séð um lofgjörð í kirkjum. Þetta hefur verið mjög skemmtilegt. Að vísu er ég í fríi núna vegna anna í vinnunni en vonast til að taka upp þráðinn sem fyrst aftur,“ segir Einar sem leikur einnig á píanó.

Trúin er helsta haldreipi hans í tilverunni í dag. „Það er ekkert langt síðan ég gerði mér grein fyrir því að ég þorði ekki að lifa fyrr en daginn sem ég hætti að vera hræddur við að deyja. Núna veit ég hvert ég er að fara. Það er klárlega líf eftir þetta líf. Ég hef alltaf gert mér grein fyrir tilvist Guðs enda er það mín skoðun að allir menn fæðist með trú – sumir velja bara henda henni út. Trúin er ekki rökrétt og þess vegna fáum við hana í vöggugjöf. Alveg eins og skynsemina. Áður en ég fór að ganga með Guði hafði ég aftur á móti óbeit á trúfélögum. Ruglaði þeim saman við Guð. Þar sem Jesús gleymist eru alltaf vandræði.“

Hefur fyrirgefið eineltið

En hvernig skyldi Einar hugsa í dag til þeirra sem lögðu hann í einelti í æsku. „Ég hef fyrirgefið þeim,“ segir hann eftir stutta umhugsun. „Auðvitað hef ég velt því mikið fyrir mér hvers vegna krakkarnir létu svona og hef komist að þeirri niðurstöðu að þetta hafi verið eðlileg óöryggisviðbrögð. Þeim leið illa sjálfum. Ég veit til dæmis að manneskjan sem lagði sig einna mest fram um að vera andstyggileg við mig var aðallega að draga athyglina frá sjálfri sér og fela það sem var að gerast heima hjá henni. Óttinn við að vera afhjúpaður getur náð töluverðum hæðum.“

Líf Einars Ólafssonar hefur verið viðburðaríkt og um margt óvenjulegt. Í dag lítur hann sáttur yfir farinn veg. „Ég hef gert mistök gegnum tíðina. En skaði maður engan og læri af mistökunum eru þau bara hluti af þroskaferlinu. Ég breyttist ekki í fullkominn einstakling þegar ég mætti Guði en ég er skárri í dag en ég var í gær. Það má hins vegar bæta miklu við.“

Hann er bjartsýnn á framtíðina. „Lífið er bjart og yndislegt. Og fullt af tækifærum. Ef þú horfir í augun á mér sérðu að ég meina það.“

Fékk hjartslátt þegar björninn nálgaðist

Einar Ólafsson er mikill áhugamaður um ferðalög og hefur víða drepið niður fæti um dagana. Spurður um áhrifamestu ferðina nefnir hann Rúanda en þangað kom hann árið 2004 þegar tíu ár voru liðin frá borgarastyrjöldinni í landinu og þeim voðaverkum sem henni fylgdu.

Tvö stórveldi eru í miklum metum hjá Einari, annars vegar Kína og hins vegar Bandaríkin. Hann kom fyrst til Kína fyrir tæpum tíu árum. „Því háttaði þannig til að við Rúnar bróðir minn ákváðum að flytja inn flugelda frá Kína. Við höfðum engin áform þegar við lentum en á þessum tíma kostaði ekkert að ferðast um Kína, bara eins og að fara í strætó hér heima.“

Bræðurnir höfðu spurnir af konu sem rekur flugeldaverksmiðju í litlum bæ í Hunan-héraði, þar sem Maó formaður fæddist. Samningar náðust við konuna og hefur tekist mikill vinskapur með þeim Einari síðan. Hann hefur raunar fært sig upp á skaftið og flytur nú líka inn stál og annað hráefni frá Kína fyrir pústverkstæði sitt. „Við erum orðnir sjálfum okkur nógir um hráefni og framleiðum jafnóðum í hvert farartæki fyrir sig. Frasinn „það er ekki til hjá Einari“ þekkist ekki.“

Einar sækir Kína heim árlega og blandar iðulega saman leik og starfi. Hann velur orðið „æðisgengið“ til að lýsa landinu. „Eins og margir fékk ég vægt kúltúrsjokk þegar ég kom fyrst til Kína en þegar maður er búinn að jafna sig á því er landið æðislegt. Náttúran er stórbrotin, maturinn góður og fólkið yndislegt.“

Talandi um mat viðurkennir Einar að hann viti ekki alltaf hvað hann sé að panta á veitingastöðum. „Það hefur bara einu sinni klikkað að panta út í loftið. Þá fékk ég andasúpu og þegar ég tók lokið af pottinum blöstu ekki bara við mér tugir lítra af súpu, heldur líka heil önd. Ég missti matarlystina. En það kom ekki að sök, þetta kostaði sama og ekkert.“

Einar segir umferðarmenninguna óhefðbundna í Kína. „Vegirnir eru fínir, alla vega þar sem ég hef komið, en maður getur átt von á óvæntum uppákomum á hraðbrautunum. Einu sinni þegar ég var þar á ferð sá ég að allir bílarnir fyrir framan mig sveigðu skyndilega til hægri eða vinstri. Hvað heldurðu að hafi valdið því? Gamall bóndi kom þá lullandi á kornskurðarvélinni sinni á móti umferðinni. Það kippti sér enginn upp við þetta – nema kannski ég.“

Einar heimsækir Bandaríkin líka reglulega og hefur tekið sérstöku ástfóstri við Alaska.

„Það byrjaði þannig að ég kynntist manni frá Alaska sem er með blæðandi veiðidellu. Hann var hér á ferð fyrir um tíu árum og líklega hefur einhver bent honum á að ég væri með lausa skrúfu eins og hann.“

Í framhaldi af því hélt Einar sem leið lá til Alaska og féll kylliflatur fyrir stórbrotinni náttúrunni sem hann segir sambland af Bandaríkjunum og Íslandi. „Síðan er andrúmsloftið svo afslappað þarna. Það bregður ekki nokkrum manni þótt bangsi róti í ruslatunnunni hjá honum. Elgir eru líka víða á vappi.“

Sjálfur komst Einar einu sinni í návígi við björn. Þá var hann að veiða lax ásamt leiðsögumanni sem heitir því ágæta nafni Olafur – með sérstakri áherslu á effið. „Allt í einu gerðum við okkur grein fyrir því að björn stefndi hraðbyri á okkur. Olafur var alveg pollrólegur en lagði til að við hörfuðum í rólegheitunum. Alltaf nálgaðist samt björninn og ég viðurkenni að ég var kominn með hjartslátt. Olafur fullvissaði mig hins vegar um að ég þyrfti ekki að hafa áhyggjur, björninn myndi beygja af leið þegar hann væri kominn í 20 metra fjarlægð. Það stóðst. Hann var bara að setja okkur mörk.“

Einar hefur hvergi séð aðra eins laxagengd og í Alaska. „Það er meiri lax í ánum þarna en í laxeldisstöð. Ég hef séð menn standa úti í miðri á og moka laxi á land með háfinn einan að vopni. Það er ótrúleg sjón.“

Einar hefur kynnst mörgu góðu fólki í Alaska, þar á meðal eldri íslenskri konu. „Það var undarleg tilviljun. Við Gunnar Þorsteinsson í Krossinum vorum staddir á McDonald's-stað í litlum bæ þegar ungur maður gaf sig á tal við okkur og spurði hvaðan við værum. Við tjáðum honum það og hann rak upp stór augu: „Amma er líka þaðan.“ Í ljós kom að hún bjó þar rétt hjá og við drifum okkur strax til hennar. „Býr Íslendingur hér?“ spurði Gunnar hátt og snjallt þegar dyrnar opnuðust. Gamla konan kom hlaupandi á móti okkur og beygði hreinlega af. Svo glöð var hún að sjá Íslendinga.“