Á ÞESSUM velgengnistímum, þegar næstum engan virðist skorta neitt og margir hafa miklu meira en þeir þurfa, er hollt að minnast þeirra daga, þegar veraldlegu gæðin voru af skornum skammti og lífið allt virtist einfaldara og ljúfara en það er á þessum...

Á ÞESSUM velgengnistímum, þegar næstum engan virðist skorta neitt og margir hafa miklu meira en þeir þurfa, er hollt að minnast þeirra daga, þegar veraldlegu gæðin voru af skornum skammti og lífið allt virtist einfaldara og ljúfara en það er á þessum síðustu og verstu tímum. Ekki það, að ég sé að kvarta yfir góðærinu og gjöfunum, sem það hefir fært okkur. Síður en svo. En ég held, að lífið sé þó nokkru flóknara og jafnvel erfiðara en það var áður fyrr. Ný tækni, ný tæki og ný tækifæri sameinast við að útheimta meira af mannanna börnum en áður var.

Það eru ef til vill alls ekki allir sammála um það, að lífið sé eitthvað strembnara nú en áður var. Skiljanlega hefir yngri kynslóðin engan samanburð, svo henni er náttúrulega vorkunn. Alþjóðlegar skoðanakannanir hafa reyndar sýnt, að Íslandsmenn eru með allra hamingjusamasta fólki á jarðkringlunni. Í gamla daga voru engar skoðanakannanir. Ekki svo að skilja að fólkið hefði ekki skoðanir, langt frá því, en það var bara enginn til að kanna þær. Ég held, að okkur hafi fundist að við værum alveg sæmilega hamingjusamur hópur, eftir því sem ég bezt man, þótt það væri ekki básúnað út um allan heiminn.

Látum okkur nú hverfa aftur um stund til hinna gömlu góðu daga. Á árunum eftir stríð var almennur skortur á alls lags varningi. Meðal annars var mjög erfitt að komast yfir flestar tegtundir af skótaui. Ég fjalla um þetta vegna þess, að ég var í nokkur sumur sendisveinn hjá Hvannbergsbræðrum sem ráku í Eimskipafélagshúsinu eina stærstu skóverzlun í Reykjavík. Vegna þessa tel ég mig sérfræðing í skótausmálum Íslands á eftirstríðsárunum. Í stríðinu hafði verið skömmtuð ýmis matvara, svo og fatnaður og skór. Mig minnir að búið hafi verið að afnema matarskömmtunina þegar þetta gerðist, en skórnir og fatnaðurinn var enn háður skömmtun og varð fólk að framvísa svokölluðum stofnaukum, þegar kaup voru gerð. Ég held að skammturinn hafi verið ein föt og einir skór á ári og var stofnaukinn fyrir skótaui nr. 12, að mig minnir.

Þótt skór væru þannig skammtaðir var samt almennt stöðugur skortur á erlendum skófatnaði og mikill hamagangur í öskjunni þegar sendingar bárust frá útlandinu. Innlend framleiðsla var á boðstólum, en íslenzku skórnir þóttu heldur klunnalegir og var það sér í lagi kvenfólkið sem var óánægt með gæði og útlit. Sendillinn hjá Hvannbergsbræðrum hafði vitneskju um það, hvenær nýjar vörusendingar yrðu teknar til sölu, og gátu slíkar upplýsingar gert hann mjög vinsælan hjá vinum hans og ættingjum, sérstaklega af kvenkyni. Furðumargir virðast hafa fengið svona innherjaupplýsingar, því á dularfullan hátt myndaðist þyrping við búðardyrnar að morgni þeirra daga, sem byrjað var að selja útlendu skóna, og höfðu sumir viðskiptavinirnir beðið í marga klukkutíma.

Njósnafréttir af nýjum skósendingum voru mikils metnar af kvenþjóðinni, en það jafnaðist ekki á við upplýsingar um bomsusendingar. Fósturlandsfreyjur núdagsins, sem fara allra sinna ferða bílandi og stíga sjaldnast fæti á gangstétt, nema hún sé þá hituð með hitaveituvatni, þurfa skiljanlega ekki á bomsum að halda. Öðru máli gegndi hér áður fyrr, þegar ferðast var mest á tveim jafnfljótum og svo með strætó. Og vernda varð nýju skóna frá Hvannbergs með bomsunum ómissandi. Það var jafn áríðandi að eiga góðar bomsur og það var að hafa góða slæðu til að binda yfir hárið.

Eitt sumar, á þessum táningsárum, vorum við þrír vinir og félagar allir skotnir í sömu stelpunni austur í bæ. Stúlka þessi átti tvær eða þrjár eldri systur og lét ég þeim í té leynilegar upplýsingar um skó- og bomsukomur til Hvannbergsbræðra. Vonaðist ég til þess að gengi mitt myndi rísa hjá þeirri margelskuðu, en ekki varð það. Ef til vill varð ég eitthvað vinsælli hjá systrum hennar, sem dugði mér lítið.

Þrátt fyrir skóskort á þessum árum uxu og döfnuðu skóverzlanir bæjarins. Nokkrar þeirra sköpuðu reyndar auð, sem skipaði fjölskyldum eigenda þeirra í hóp þeirra ríkustu í landinu, og entist auðurinn í meira en eina kynslóð í sumum tilfellum. Stór hluti sölunnar, a.m.k. hjá Hvannbergsbræðrum, lá í gúmmístígvélum, en innflutningur þeirra var að mestu frjáls enda gat þjóðin ekki komist af án þeirra. Sjómenn landsins notuðu klofstígvél, en mikill hluti þeirra var ofanálímdur, þ.e. stígvélin voru útlensk, en Hvannberg, sem flutti líka inn gúmmí í rúllum, lét sína fagmenn líma efnið ofan á þau.

Önnur framleiðsluvara voru hinir alræmdu gúmmískór. Þeir voru gott dæmi um það hvernig neyðin kennir naktri konu að spinna. Skór þessir, ef skó skyldi kalla, voru sniðnir úr gömlum bíldekkjaslöngum og límdir saman. Lagið var svipað og á kúskinnsskóm svo það hefir líklega verið þjóðlegt að ganga í þeim. Í þessu skótaui gengu allir strákar í stríðinu og næstu ár á eftir, en þó voru sumir ríkra manna drengir í innfluttum gúmmískóm, svörtum með hvítri rönd og tungu að ofan, og þar að auki fóðruðum. Bílslöngugúmmíið "andaði" vitanlega ekki, svo lopasokkarnir og líka lappirnar, sem í skónum voru, urðu að sætta sig við sífelldan raka.

Hægt og sígandi jókst svo velgengnin þótt vöruskortur og gjaldeyrisþurrð væri viðloðandi mörg næstu árin. Á skólaárunum og fyrstu árum hjúskaparlífs þóttist maður góður að eiga tvenna skó, eina brúna og eina svarta. Og auðvitað bara ein spariföt og farið var alltaf í svörtu skóna við þau. Á þeim árum gengu karlar líka í bomsum, sem var nauðsynlegt til að arka í gegnum regn og krap og snjó. Blessaðar konurnar hafa eflaust átt eitthvað fleiri skópör og urðu þær að hafa úti allar klær til þess að geta tollað í tízkunni.

Á þessum góðæristímum seinni ára eiga mörg okkar allt of mikið af skótaui. Það er svo skrítið að núna þegar við göngum miklu minna en í gamla daga vitum við ekki skópara okkar tal. Svo virðist sem íbúar hins vestræna heims séu allir að keppa við Imeldu Marcos, fyrrverandi forsetafrú Filippseyja, sem ku hafa átt 1.400 eða 1.700 pör af skóm. Ekki hefi ég samt heyrt um að hún hafi átt neinar bomsur.