Í Sýrlandi er fólk nú opnara og afslappaðra en  áður. Hér er fjölskylda  í lautarferð  í Damaskus.
Í Sýrlandi er fólk nú opnara og afslappaðra en áður. Hér er fjölskylda í lautarferð í Damaskus.
Bandaríkin líta svo á að Sýrlendingar séu ósveigjanlegir ofstopamenn sem styðji hryðjuverk og þjálfi hryðjuverkamenn og hafa nýlega ítrekað þá skoðun með því að hafa Sýrland á ríkjalistanum sem teljast "öxulveldi hins illa". En þegar að er gáð er málið ekki svona einfalt, skrifar Jóhanna Kristjónsdóttir sem var á dögunum í Sýrlandi og Líbanon.

ÞAÐ fyrsta sem ég veitti athygli var að loftið var léttara, það var meiri eftirvænting í öllu og menn voru ekki jafnvarir um sig. Göturnar voru hreinni, fólkið var frjálslegra í fasi og óþvingaðra en áður.

"Það er allt að breytast hérna og til hins betra," sagði sýrlenskur kaupsýslumaður við mig. "Bashar er klókur eins og faðir hans en hann er nútímamaður og hefur sýnt mikla festu í samskiptum við stóru valdaklíkuna eða hirðina sem faðir hans hafði komið upp í kringum sig."

Margir óttuðust einmitt að hirð Hafez al Assad, sem ríkti í áratugi, mundi reynast Bashar þung í skauti og reyna með kjafti og klóm að koma í veg fyrir að nokkrar breytingar yrðu á því fyrirkomulagi sem var á stjórnartímum Assads eldri.

Auk þess var margra trú að Bashar, sem er aðeins rúmlega hálffertugur og hafði litla reynslu af stjórnunarstörfum og takmarkaða tiltrú í Sýrlandi, mundi þurfa að halla sér það sterklega að ráðgjöfum að þeir héldu sínu og enginn úr valdastéttinni missti spón úr aski sínum. Sú virðist ekki ætla að verða raunin. Bashar Assad tryggir sig í sessi æ betur með hverjum mánuðinum sem líður og þær umbætur sem hann er að gera í landinu ganga fram - hægt að vísu en þokast þó.

Konur prísa forsetafrúna sem birtist æ oftar opinberlega

Skömmu eftir að Bashar var kosinn forseti í þrautskipulögðum "kosningum" sumarið 2000 eftir að faðir hans lést, gekk hann að eiga sýrlenska skólasystur sína. Hún var samtíða honum í Bretlandi og lagði þar stund á tölvunarfræði og sagt er að hún hafi raunar verið meira og minna uppalin þar í landi.

Gamla frú Assad hafði verið frú síns forseta í áratugi en fæstir Sýrlendinga höfðu nokkurn tíma séð henni bregða fyrir. Það hefur ekki verið venja arabaleiðtoga að vera að hampa konum sínum út á við þó svo að því hafi lengst af verið á annan veg farið til dæmis í Jórdaníu þar sem konur Husseins, hins sálaða Jórdaníukonungs, hafi látið til sín taka á opinberum vettvangi og síðar Rania, kona Abdallah, núverandi konungs.

En í Sýrlandi birtist nú allt í einu bráðfalleg eiginkona Bashars þegar hann var við opinberar athafnir, hún tók að sér að vera verndari ýmissa velferðar- og hjálparsamtaka, sýndi áhuga á að aðstoða og koma upp skóla fyrir fötluð börn, tók þátt í umræðum á kvennaþingum í Sýrlandi og hvaðeina. "Og aldrei bar hún svo mikið sem slæðu um hárið, og sýndi með því út á við að sýrlenskar konur ráða því algerlega hvernig þær klæða sig og eru ekki kúgaðar til að hylja hár sitt og þaðan af síður andlit," sagði Mara, fulltrúi kvennasamtaka Sýrlands við mig.

Og fleira gerðist sem allir röktu til hinnar fögru forsetafrúar. Net- og farsímanotkun hafði verið stranglega bönnuð í landinu en nú varð þar á breyting sem fáir hefðu trúað. Netkaffi eru ekki á hverju strái í Sýrlandi og þótt maður setjist inn á þau er alveg spurning hvort maður nær sambandi. En það stafar ekki lengur að mestum hluta af því að það sé bannað, heldur því hvað Sýrlendingar eru aftarlega í fjarskiptamálum og stefna að því á næstu árum að gera stórmikið átak til að bæta það. Þeir hafa þegar gert samninga við nokkur evrópsk fyrirtæki um það. Og farsíma ganga menn nú með út um allt og þykir ekki nema sjálfsagt. "Þótt ekki væri nema fyrir þetta, hefur Sýrland breyst," sagði Mara.

Og svo hefur forsetahjónunum nú fæðst erfingi og ekki hefur dregið úr gleðinni við það.

Ég veitti því eftirtekt að nýi forsetinn hefur ekki reynst jafnofboðslega myndaglaður og faðir hans. Myndir af föðurnum, málverk, styttur og skilti eru áfram úti um allt og vissulega eru víða myndir af nýja forsetanum.

En hann virðist ekki hafa jafnríka þörf og faðir hans fyrir að láta alla alltaf finna fyrir nálægð sinni.

Í Damaskus sérstaklega og helstu bæjum var varla hægt að snúa sér við svo ekki blasti við mynd af Hafez al Assad. Hann er enn nálægur því Bashar hefur ekki tekið niður myndirnar af honum "af því að hann vill heiðra föður sinn og þakka honum þann stöðugleika sem ríkti í landinu okkar á stjórnartíma hans," sagði Maher Hafez við mig. "En hann hefur lítið gert af því að bæta við myndum af sjálfum sér. Nema náttúrlega í stjórnarstofnunum en þar er eðlilegt og sjálfsagt að hafa myndir af þjóðhöfðingjanum. Hafið þið ekki myndir af kónginum ykkar á þannig stöðum?"

Öndvert við það sem Bandaríkjamenn láta í veðri vaka um stirfni og tregðu Sýrlendinga til samvinnu varðandi hryðjuverkamenn, er margt skjalfest þar um. Því hefur einhverra hluta vegna ekki verið haldið á lofti í Bandaríkjunum og alls ekki í Sýrlandi því Sýrlendingar vilja síður telja sig einhvers konar handbendi Bandaríkjastjórnar.

En það er á hreinu að sýrlenska stjórnin fordæmdi hryðjuverkið í Bandaríkjunum og það er líka staðreynd að Sýrlendingar veittu ýmiss konar aðstoð vikurnar eftir að atburðurinn gerðist. Þegar Bandaríkjamenn töldu sig hafa vitneskju um að einn flugræningjanna Mohammed Atta, hefði um lengri eða skemmri tíma, verið búsettur í Aleppo í Sýrlandi fékk sendinefnd frá Bandarísku alríkislögreglunni FBI leyfi til að koma til landsins og rannsaka málið.

Einnig munu sýrlensk stjórnvöld hafa veitt upplýsingar um bankainnstæður og símtöl nokkurra manna sem Bandaríkjastjórn taldi að lægju undir grun og hefðu tengsl við al-Qaeda-samtökin.

Í Sýrlandi er eftirlit með almenningi og öðrum sem búa þar svo mikið að þetta mun ekki hafa verið flókið mál.

Það hefur vafist fyrir Bandaríkjastjórn að koma með sannfærandi skilgreiningu á því hvað er hryðjuverk. Mér hefur fundist að stundum sé það allt að því andlegt hryðjuverk að vera á móti baráttu Bandaríkjamanna þó svo markmiðið með baráttunni gegn alheimshryðjuverkum sé afskaplega loðið og óljóst.

En hvernig sem á málin er litið er skilningur Sýrlendinga á því hvað telst hryðjuverk allt annað en er í Bandaríkjunum. Sýrlendingar skilgreina það ekki sem hryðjuverk þótt Palestínumenn berjist gegn hernámi Ísraels og almennt líta arabar svo á að þjóð Palestínu hafi siðferðilegan og lögmætan rétt til að nota hver þau meðul sem gætu skilað árangri til að koma Ísraelum burt af þeim svæðum sem samkvæmt alþjóðasamningum eru Palestínumanna.

Leiðir skilur þegar skilgreina skal hvað eru hryðjuverk

Á sama hátt líta Sýrlendingar ekki svo á að Hizbollah sem hefur aðalaðsetur sitt í Líbanon séu að vinna hryðjuverk gegn Norður-Ísrael. Hizbollah var stofnað um það leyti sem Ísraelar gerðu innrás í Suður-Líbanon og var í fyrstu litið hornauga í Líbanon og víðar en hefur smátt og smátt styrkt sig í sessi. Innan raða Hizbollah eru margir mætir menn og konur og ákveðið var að breyta samtökunum í lögmætan stjórnmálaflokk sem á nú fjölda þingmanna á líbanska þinginu.

"Það hefur verið viðurkennt að þjóð eigi rétt til að berjast gegn kúgara sínum og það er það sem Hizbollah hefur gert," sagði Fahd Soheil, forstjóri í Beirut, við mig. Soheil er prúður og virðulegur maður, brosmildur og afar fjarri hugmyndum manna á Vesturlöndum um hinn ofstopafulla og grimma og venjulega heldur ófrýnilega Hizbollah-félaga.

Hann hélt áfram: "Á meðan á heimsstyrjöldinni seinni stóð í Evrópu og nasistar hernámu hvert landið af öðru voru andspyrnumenn í hverju landi og þeir voru tilbúnir að láta lífið fyrir málstaðinn. Evrópulönd státa af því mörg hve kröftugar þessar andspyrnuhreyfingar voru og telja félaga þeirra hetjur. Þetta fólk var að vinna að sama markmiði og við erum að gera. Hizbollah hefur vaxið ásmegin og við njótum stuðnings og tiltrúar vegna þess að við teljum málstaðinn réttan. En þið stimplið okkur sem hættulega glæpamenn eða úrhrök. Það býr mikið dómgreindarleysi og þekkingarskortur að baki mörgu sem er skrifað um okkur."

Ástæðan fyrir því að það ber vott um verulega fáfræði að gruna sýrlensk stjórnvöld um stuðning við al- Qaeda samtökin er meðal annars sú að þar hefur löngum ríkt mikil tortryggni í garð hópa sem á einn eða annan hátt skera sig úr og falla ekki að vilja stjórnvalda. Það átti við um Múslimabræður upp úr 1980 en þeir voru brotnir á bak aftur af mikilli hörku þá og hafa enga fótfestu í Sýrlandi nú.

Þegar Bashar Assad kom til valda lýsti hann því yfir að hann væri reiðubúinn að gera ýmsar breytingar í landinu í átt til meira frelsis borgaranna. En hann var mjög afdráttarlaus þegar kom að öfgahópum. Og þó Sýrlendingar skilgreini Hizbollah og Hamas ekki sem hryðjuverkasamtök af því þau samtök eru að berjast fyrir að endurheimta það sem þau telja að sé sitt land, þá hafa Sýrlendingar engan áhuga á að styðja hópa hryðjuverkamanna sem berjast gegn öðrum þjóðum og á þeirra landi, svo sem árásina á Bandaríkjamenn.

"Sýrlendingar hafa enga samúð með þeim öfgasinnum sem fremja morð og ódæðisverk í nafni íslam og telja hryðjuverkin 11. sept. sér til tekna. Það gengur alveg þvert á vilja okkar og við teljum að það brjóti ekki aðeins gegn íslam og öllum hennar kenningum - heldur gengur það líka þvert á almenna afstöðu okkar. Við viljum að Ísraelar viðurkenni rétt Palestínumanna. Við viljum að Bandaríkjamenn beiti áhrifum sínum þar. En við sjáum engan tilgang í því að myrða Bandaríkjamenn í Bandaríkjunum eða nokkurs staðar annars staðar - nema ef við værum á landi Palestínumanna og þeir væru að berjast með Ísraelum."

Þetta svar fékk ég hvarvetna þegar ég spurði um afstöðu manna til hryðjuverkanna og í blöðum var einnig sagt frá því að sýrlenska lögreglan hefði unnið með bandarísku leyniþjónustunni í austurhluta landsins og hjálpað til að handsama nokkra náunga sem voru grunaðir um hollustu við al-Qaeda.

Síðustu mánuði hefur færst aukin harka í deilur Palestínumanna og Ísraela. Um það þarf vart að fjölyrða. Mörgum hefur orðið tíðrætt um af hverju arabar styðji ekki Palestínumenn og standi með þeim í baráttunni við Ísraela. Að sumu leyti sýna slíkar yfirlýsingar nokkra fáfræði á því hvernig í pottinn er raunverulega búið. Ýmsir þjóðhöfðingjar arabalanda hafa verið á sífelldum fundum og þeir hafa komið með tillögur um hvernig megi leysa deiluna. Hvað þekktust er líklega tillaga Sáda sem var síðan rædd á leiðtogafundi í Beirút í Líbanon, en það var í sjálfu sér tilgangslítið þar sem Ísraelar bönnuðu Yasser Arafat að fara og sitja fundinn.

Það er auðvitað í sjálfu sér makalaust að maður sem kjörinn hefur verið yfirmaður Palestínuþjóðarinnar og er eitt helsta sameiningartákn hennar - þó svo hann fari í taugarnar á Ariel Sharon, forsætisráðherra Ísraels - verður að sæta slíkri framkomu án þess að nokkuð sé hægt að gera.

Allir vita að það var þrýst á Ísraela og það er þrýst á þá, en allt kemur fyrir ekki.

"Og þá segið þið blákalt, af hverju standið þið ekki með þeim. Af hverju ráðist þið ekki bara á Ísrael," sagði Ahmed Mahmoud, sýrlenskur stjórnmálaskýrandi, við mig í Damaskus um daginn. "Það vita allir að Ísrael er kjarnorkuveldi. Bandaríkjamenn hafa ekki gert athugasemdir við það þó svo þeir gangi af göflunum af bræði af því þeir segjast hafa grun um að ofstopamaður eins og Saddam Hussein, Íraksforseti, sé að koma sér upp slíkum vopnum.

Hver er munurinn á Saddam og Sharon í ofstæki ef út í það er farið? Ég sé hann ekki. Nema Saddam er í ónáð hjá Bush en Sharon er að sögn Bandaríkjaforseta, vinur hans og friðarins maður. Hvernig eigum við að afbera að hlusta á þetta. Þótt arabaríkin séu öll af vilja gerð eru Ísraelar svo mikið herveldi að það mundi vera ábyrgðarlaust með öllu að reyna að ráðast gegn þeim.

Sharon hefur sýnt þannig framgang að hann mundi varla hika lengi áður en hann henti kjarnorkusprengju yfir araba. Og hverju væru menn þá bættari? Við höfum einnig reynt að sýna að við trúum ekki að vopn og endalaust stríð leysi málin, við trúum á samningaviðræður. En meðan Bandaríkjamenn eru jafnhálfvolgir í því að sýna Sharon í tvo heimana, þá gerist heldur ekkert gott. Málið er hér og það brennur á okkur og stundum finnst mér yfirgengilegt rugl sem frá vestrænum fjölmiðlum kemur, einkum bandarískum og breskum."

Á aðra milljón í mótmælagöngu í Damaskus

Á hverjum föstudegi og raunar oftar í viku eru mótmælagöngur í helstu borgum Sýrlands og Líbanons. Mótmælastöður eru allan sólarhringinn, þar sem menn koma saman, selja boli og spjöld og fleira til styrktar Palestínu. Ein helsta göngugatan í nýja miðbænum í Beirút hefur verið lögð plakötum af Ariel Sharon. "Við getum þá að minnsta kosti gengið yfir hann í óeiginlegri merkingu," sögðu ungmenni sem stjórnuðu mótmælunum, léku tónlist og flutt voru ávörp.

Í Damaskus eru einnig mótmælagöngu á föstudögum, þær enduðu stundum með ósköpum fyrr í vetur og hvað eftir annað var gerð atlaga að um þúsund vopnuðum vörðum við bandaríska sendiráðið í Damaskus. Nú hefur stjórnin sett reglur um þessar göngur og hefur mikinn viðbúnað á föstudögum og götur sem liggja að bandaríska sendiráðinu og ýmsum öðrum stofnunum þar í grennd eru lokaðar. Sérstakar göngur og mótmælafundir eru einnig í öllum helstu flóttamannabúðum Palestínumanna á þessum svæðum, en að fenginni reynslu er nú bannað að þær fari út fyrir flóttamannabúðirnar.

1. maí var á aðra milljón manns í mótmælagöngu í Damaskus og var sagt að aldrei hefðu fleiri tekið þátt í göngunni. Þegar ég kom út af hótelinu mínu með nokkrum Íslendingum voru hópar að safnast saman og göngumenn veifuðu þegar þeir sáu útlendingana. "Komið þið með, mótmælið með okkur, þið eruð vinir fyrst þið komið hingað," var hrópað úr öllum áttum.

Þrátt fyrir mikinn fjölda kom ekki til teljandi vandræða þegar göngurnar sameinuðust allar. Nokkur hópur reyndi þó að ryðja sér braut yfir farartálmana við bandaríska sendiráðið en var hrakinn frá og varð að beita hörku svo að nokkrir urðu fyrir meiðslum.

Því virðist mér augljóst að sýrlensk stjórnvöld vilja fyrir hvern mun forðast að espa Bandaríkjastjórn meira upp gegn stjórninni í Damaskus en orðið er. En það kemur fyrir lítið, Sýrlendingar sitja enn á lista Bush yfir öxulveldi hins illa og á afstöðu Bandaríkjastjórnar virðist engin breyting sjáanleg og að mínum dómi er það miður