Er líknardráp réttlætanlegt?

Líknardráp getur verið siðferðislega réttlætanlegt í sumum tilvikum að sögn ...
Líknardráp getur verið siðferðislega réttlætanlegt í sumum tilvikum að sögn Salvarar Nordal. Ásdís Ásgeirsdóttir

Í tilvikum þar sem aðstæður sjúklinga eru sérlega slæmar og þjáningar þeirra óbærilegar getur verið að ekkert sé siðferðislega rangt við að aðstoða þá við að deyja, ef vilji þeirra stendur til þess og enginn annar hlýtur skaða af. Þetta segir Salvör Nordal, forstöðumaður Siðfræðistofnunar Háskóla Íslands. „Þó aðstæður kunni að vera þannig að maður geti réttlætt þennan valkost og skilji aðstæður einstaklingsins verður þó að hafa í huga að þetta er talsvert mikil ósk á hendur heilbrigðisstarfsfólks,“ segir hún og bætir við að hún sé eindregið þeirrar skoðunar að fara eigi mjög varlega í að heimila beint líknardráp og telur raunar mörg rök mæla gegn því.

Salvör hélt erindi um líknardráp í ljósi siðfræðinnar á málstofu um líknarmeðferð og líknardauða á Grand hótel í fyrradag.

Hún segir að gera þurfi greinarmun á beinu og óbeinu líknardrápi. Sjúklingar hafa rétt til þess að hafna lífsnauðsynlegri læknismeðferð og telst það óbeint líknardráp þegar sjúklingur gerir það og deyr í kjölfarið. Með beinu líknardrápi er hins vegar beinlínis stuðlað að dauða manneskjunnar.

Salvör segir skilin þar á milli vera misjafnlega skýr. „Það getur verið mikill munur á því fyrir fagfólk hvort það dragi sig í hlé og hætti meðferð eða hvort það veiti meðferð sem veldur dauða. Þó skilin geti verið óljós fyrir sjúklinga er þetta mjög skýr lína fyrir þann sem á að framkvæma líknardráp,“ segir hún.

Líknardráp heimilt á börnum

Holland var fyrsta ríki heims til að leyfa líknardráp en þar er það heimilt á börnum eldri en 12 ára með samþykki foreldra. Í Belgíu er líknardráp einnig heimilt, en án aldurstakamarka. Belgíska þingið samþykkti í febrúar síðastliðnum lög er heimila líknardráp án tillits til aldurs. Samkvæmt lögunum verður barnið að þjást af banvænum sjúkdómi og standa frammi fyrir óbærilegum líkamlegum þjáningum.

Aðspurð hvort réttlætanlegt geti verið að framkvæma líknardráp á ungum börnum segir Salvör það vera algjört skilyrði að þetta sé gert með fullum vilja einstaklingsins og að hann sé með fullu fær um að taka ákvörðunina. Hún segir sams konar álitaefni koma upp þegar ung börn velja að hafna lífsnauðsynlegri meðferð. „Langveik börn hafa gengið í gegnum mikið og þroskast, en menn velta þó fyrir sér hvort þau skilji í raun og veru hvað þau eru að biðja um, hvað felist í dauðanum og hversu endanlegur hann sé.“

11 ára vill ekki meðferð

Mál ellefu ára gamallar kanadískrar stúlku sem hefur beðið um að krabbameinsmeðferð sinni verði hætt hefur verið til umfjöllunar í fjölmiðlum eftir að hún birti myndband á youtube þar sem hún lýsir ástæðum þess að vilja ekki meðferð. Stúlkan heitir Makayla Sault og er með hvítblæði og segir aukaverkanir geislameðferðar vera óbærilegar. Þegar myndbandið er tekið upp hefur hún ekki erið í geislameðferð í tvær vikur og segist líða mun betur.

Barnaverndaryfirvöldum hefur hins vegar verið gert viðvart um málið sem hefur vakið upp miklar umræður um það hvort aldur einstaklings skipti máli þegar kemur að ákvörðun um líf og dauða.

Aldraða getur skort hæfni

Salvör segir málið þó ekki einungis vera snúið þegar kemur að börnum og rétti þeirra til þess að óska eftir líknardauða heldur einnig í tilfelli aldraðra með heilabilun en þá skorti hæfni til þess að taka slíka ákvörðun þar sem einstaklingunrinn þurfi að hafa andlega getu til að átta sig á því um hvað ræðir.

Í þeim tilfellum hefur verið talað um svokallaða lífsskrá, sem mögulega væri ein leið til þess að gera fólki kleift að óska eftir líknardrápi ef slíkar aðstæður skapast. Hér á landi er hægt að fylla út eyðublað á vefsíðu Embættis landlæknis þar sem m.a. er hægt að koma á framfæri ósk um um að hafna læknismeðferð sem ekki hefur í för með sér von um lækningu. „Þetta er ein leið, en ekkert af þessu er þó einfalt í framkvæmd því jafnvel þó að þú hafir skrifað undir eitthvað fyrir mörgum árum síðan geta aðstæður breyst. Þú getur haldið að þú munir bregðast við áföllum með ákveðnum  hætti en þú veist það ekki fyrr en á reynir.“

Tengsl milli líknarmeðferðar og óskar um líknardráp

Bent hefur verið á að samband sé á milli gæða líknarmeðferðar og óskarinnar um það að deyja með beinu líknardrápi. „Rannsóknir hafa sýnt að ef fólk fær góða umönnun og er boðið góð líknarmeðferð eru minni líkur á því að það óski eftir að deyja fyrr en ella.“ Þá segir hún að kostnaður meðferðar geti einnig haft áhrif. „Fólki getur fundist sem það sé byrði á sínum nánustu. Ef meðferðin er mjög kostnaðarsöm getur það kallað fram vilja til þess að deyja.“

Enginn skyldugur til líknardráps

Salvör segir að samstaða þyrfti að vera um málið meðal heilbrigðisstarfsfólks. „Það er ekki hægt að leyfa þetta nema það sé samstarf í stéttinni og vilji meðal þeirra sem eiga að framkvæma þessa hluti. Það geta auðvitað komið upp vafaatriði og vandamál og þá ber fagfólkið ábyrgð. Það yrði því að vera alveg skýrt við hvaða aðstæður þetta væri heimilt.“

Samkvæmt siðareglum lækna er heimilt að hafna því að veita meðferð sem læknar geta ekki siðferðislega samþykkt og væru líknardráp heimiluð væri ekki hægt að skylda lækna til þess að taka þátt í því. „En þetta er ekki aðeins mál læknastéttarinnar heldur alls samfélagsins því það að heimila líknardráp innan heilbrigðisþjónustu getur haft veruleg áhrif á þjónustuna og það hvernig við lítum á þá sem eru að þjást af mjög alvarlegum sjúkdómum.“

Flest líknardráp eru framkvæmd í Hollandi og geta sjúklingar þegar þeir eru orðnir sjálfráða undirritað skjal varðandi ósk sína um líknardauða. Á síðasta ári voru líknardráp á fimmta þúsund talsins og um eitt af hverjum þrjátíu dauðsföllum. Í um 90% tilvika er um að ræða fólk sem þjáist af krabbameini. Framkvæmd líknardrápa getur verið tvenns konar samkvæmt hollenskum lögum. Annars vegar að læknir gefi sjúklingi lyf sem leiðir til andláts hans eða að sjúklingur taki lyfið sjálfur sem læknirinn ávísar.

Salvör Nordal, forstöðumaður Siðfræðistofnunar.
Salvör Nordal, forstöðumaður Siðfræðistofnunar. Árni Sæberg
Fólk getur fyllt út lífsskrá þar sem hægt er að ...
Fólk getur fyllt út lífsskrá þar sem hægt er að koma á framfæri óskum um meðferð við lífslok. Ásdís Ásgeirsdóttir
Aldraða með heilabilun getur skort hæfni til þess að biðja ...
Aldraða með heilabilun getur skort hæfni til þess að biðja um líknardauða. Rax / Ragnar Axelsson
mbl.is

Innlent »

10 milljarða ónýttur persónuafsláttur

10:21 Tæplega helmingur heildarupphæðar ónýtts persónuafsláttar árin 2016 og 2017 kom frá einstaklingum í aldurshópnum sextán til tuttugu ára. Alls voru rúmlega fjórir og hálfur milljarðar afgangs hvort árið frá þessum aldurshópi einum og sér. Meira »

Hátíðarfundur Alþingis í beinni útsendingu

09:21 Í dag klukkan 14 hefst hátíðarfundur Alþingis á Þingvöllum. Sýnt verður beint frá fundinum í Ríkissjónvarpinu og hefst útsending klukkan 12.45, einnig er hægt að fylgjast með fundinum á vef Alþingis og sjónvarpsrás Alþingis. Meira »

Umferðarstjórnun á Þingvöllum

09:19 Vegna hátíðarfundar Alþingis á Þingvöllum í dag, 18. júlí, verður umferð stýrt í og við þjóðgarðinn. Mun það hafa áhrif á akandi jafnt sem gangandi vegfarendur. Meira »

Fengu undanþágu frá yfirvinnubanni

09:05 Ein undanþága var fengin frá yfirvinnubanni ljósmæðra strax í nótt, á fyrstu klukkustundum yfirvinnubannsins. Þetta segir Hildur Sólveig Ragnarsdóttir ljósmóðir en hún var vaktstjóri á næturvaktinni. Meira »

Nýr þjálfari fíkniefnahunda

08:00 Nýr yfirhundaþjálfari fíkniefnahunda hér á landi hefur verið ráðinn til starfa. Þetta staðfestir Sigríður Á. Anderssen, dómsmálaráðherra, í samtali við Morgunblaðið. Meira »

Samfelld rigning

06:53 Í kvöld mun byrja að rigna nokkuð samfellt um sunnan- og vestanvert landið. Hann mun hanga þurr norðaustan til að sögn veðurfræðings Veðurstofu Íslands. Meira »

Ðí Kommitments saman á ný

06:00 „Ég man að það var röð af Gauknum og alveg yfir á Dubliners,“ segir Ragnar Þór, betur þekktur sem formaður VR en í hlutverki trommarans í Ðí Kommitments að þessu sinni. Tilefni endurkomunnar eru minningar- og söfnunartónleikar þar sem safnað verður fyrir Hammond í Hörpu. Meira »

#Takk Heimir

06:00 Heimir Hallgrimsson hefur sagt skilið við karlalandsliðið í knattspyrnu. Við á K100 þökkum Heimi fyrir allt og rifjum upp þegar Karlakórinn Esja kom honum á óvart í Magasíninu í fyrra stuttu eftir að Heimir varð fimmtugur og ítarlegt viðtal sem Páll Magnússon tók við hann í þættinum Sprengisandi. Meira »

Eftirför í Grafarvogi

05:44 Er lögreglumenn hjá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu reyndu að stöðva bíl við Langarima í Grafarvogi síðdegis í gær jók ökumaðurinn hraðann og hófst eftirför. Meira »

Á 160 km/klst. við Smáralind

05:40 Lögreglan stöðvaði bíl á Reykjanesbraut til móts við Smáralind um klukkan 1 í nótt. Hafði bíllinn mælst á 160 kílómetra hraða á klukkustund á vegi þar sem hámarkshraðinn er 80 km/klst. Meira »

Blásið til hátíðarfundar á Þingvöllum

05:30 Þess verður minnst í dag að 100 ár eru liðin frá því að samninganefndir Íslands og Danmerkur undirrituðu samninginn um sambandslögin sem tóku gildi 1. Meira »

Núpur enn óseldur

05:30 Ríkiskaup auglýstu í júlí í fyrra til sölu þrjár húseignir á Núpi í Dýrafirði. Hollvinir Núps hafa áhuga á að kaupa Gamla skóla. Meira »

Hættuástand á Landspítalanum

05:30 „Það er hættuástand á Landspítalanum og enn sem komið er hafa hlutirnir gengið upp með guðs hjálp, góðra manna, tilfærslum og mikilli vinnu,“ segir Páll Matthíasson, forstjóri Landspítalans. Yfirvinnubann ljósmæðra hófst á miðnætti. Mikið ber í milli. Næsti fundur er boðaður á mánudag. Meira »

Yfirvinnubann ljósmæðra hafið

00:08 Yfirvinnubann ljósmæðra tók gildi nú á miðnætti en Páll Matthíasson, forstjóri Landspítalans, sagði í samtali við mbl.is fyrr í dag að hættuástand væri að skapast á spítalanum. Meira »

„Talsverð rigning“ annað kvöld

Í gær, 23:16 Veðurblíðan sem ríkt hefur á höfuðborgarsvæðinu í gær og dag er á enda, í bili að minnsta kosti. Veðurspár gera ráð fyrir hellirigningu á suðvesturhluta landsins síðdegis á morgun og annað kvöld. Meira »

Bústaður og bíll brunnu til kaldra kola

Í gær, 22:37 Sumarbústaður og bifreið í Tungunum á Suðurlandi brunnu til kaldra kola síðdegis í dag. Viðbragðsaðilum barst tilkynning vegna eldsvoðans um klukkan hálffimm í dag. Meira »

Útkall vegna fólksbíls í Krossá

Í gær, 22:09 Útkall barst lögreglunni á Hvolsvelli og björgunarsveitum á Suðurlandi rétt eftir klukkan sex í kvöld um fólksbíl sem hefði farið ofan í Krossá. Bíllinn, sem var ekki útbúinn fyrir slíkar torfærur, komst ekki langt yfir ána áður en hann byrjaði að fljóta með straumnum. Tveir erlendir ferðamenn voru í bílnum og sluppu þeir við meiðsli, segir varðstjóri lögreglunnar á Hvolsvelli. Meira »

Svæðið ekki lokað á hálendiskorti

Í gær, 21:11 Leiðin á milli Kerlingarfjalla og Setursins undir Hofsjökli var ekki merkt lokuð á hálendiskorti Vegagerðarinnar þegar tveir ökumenn festu jeppa sína utan vegar á svæðinu á sunnudag. Meira »

Mikil samstaða með ljósmæðrum

Í gær, 21:05 Mikil samstaða var meðal fólks sem safnaðist saman á Austurvelli í dag til þess að vekja athygli á slæmri stöðu sem upp er komin vegna kjaradeilu ljósmæðra. Nokkur hundruð manns mættu á svæðið. Meira »
Einstaklingsíbúð í Garðabæ til leigu
Fyrir reyklausan reglusaman einstakling. Gæludýr ekki leyfð Áhugasamir sendi ...
Til sölu Benz A180 sjálfskiptur árg 2013 eins og nýr ek. 20þús.
Til sölu er Benz A180 bensín og sjálfskiptur, með bakkmyndavél, ekinn aðeins 20....
Þetta sagði Bjarni Benidikstson á lansdfundi sjálfstæðisflokki 2013
„Ef dugandi fólks og lækna hefði ekki notið við á Landspítalanum hefði ég ...
Sumardekk Sub.Legacy 205/55,R16 tilSölu
Fjögur góð sumardekk á 8 þús.kr,alls.205/55,R16 (91V).Uppl.síma 845-9904.Keypt o...