2. júní 1996 | Sunnudagsblað | 2603 orð

Þeir bræður Þorlákur Kristinsson og Bubbi Morthens eru

SKÖMMU eftir gos réðst ég til Vestmannaeyja að vinna þar í Fiskiðjunni. Ekki löngu eftir komuna þangað var ég inni á verbúð þegar ég heyrði mikinn fyrirgang og söng, gekk á hljóðið því ég kunni vel að meta inntak söngsins,

Þeir bræður Þorlákur Kristinsson og Bubbi Morthens eru

umsvifamiklir í íslensku listalífi þó á ólíkum forsendum sé

BUBBI

TOLLI

ANDINN FER SÍNAR

EIGIN LEIÐIR Vinnu- og sköpunargleði þeirra er síst í rénun; Bubbi hefur lagt land undir fót í vor og heldur brátt mikla afmælistónleika og Tolli opnar þrjár myndlistarsýningar um þessar mundir. Árni Matthíasson átti með þeim dagsstund við Meðalfellsvatn. SKÖMMU eftir gos réðst ég til Vestmannaeyja að vinna þar í Fiskiðjunni. Ekki löngu eftir komuna þangað var ég inni á verbúð þegar ég heyrði mikinn fyrirgang og söng, gekk á hljóðið því ég kunni vel að meta inntak söngsins, og inni á einu herberginu, með opið fram á gang, sátu tveir piltar og sungu hástöfum: Lifi Stalín og hinn rauði her, lifi Lenín og hinn rauði her ... Ég slóst í selluna, en þeir sem sungu voru bræður úr Vogunum; Bubbi Morthens og Þorlákur Kristinsson. Síðan eru liðin mörg ár; Bubbi er vinsælasti tónlistarmaður landsins og hefur verið frá því hann gaf út sína fyrstu plötu og Þorlákur, Tolli, er í fremstu röð íslenskra málara. Alla tíð hafa þeir bræður farið eigin leiðir, látið brjóstvitið ráða ferðinni, en ekki sókn eftir vindi. Mótaðir af störfum í slorinu og flakki sem farandverkamenn hafa þeir aldrei misst sjónar á fólkinu í landinu og uppskorið virðingu og vináttu almennings. Á fimmtudag verður Bubbi fertugur og heldur upp á afmælið með tónleikum í Þjóðleikhúsinu á þriðjudag og Tolli er að opna málverkasýningar, þrjár reyndar, og lauk fyrir skemmstu við eina sýningu til. Þeir eru því að iðja af sama krafti og einkenndi streðið í slorinu fyrir rúmum tuttugu árum. Við Tolli og Bubbi mæltum okkur mót uppi við Meðalfellsvatn, en þar á faðir þeirra bústað þar sem þeir nánast ólust upp að miklu leyti sem börn. Að koma upp að Meðalfellsvatni eftir manískan akstur úr byggðinni, og teyga kyrrðina veldur því að menn tala í hálfum hljóðum til að byrja með, vilja ekki rjúfa helgidóminn yfir dalnum; skálinni með Meðalfellsvatn í botninum. Tolli er að byggja sér hús hinum megin vatnsins; segist sækja hingað styrk og frið, það séu einhverjir töfrar í loftinu. Tolli segir að móðir þeirra Bubba, Gréta, hafi verið ólétt af honum þegar hún og Kristinn faðir þeirra keyptu land við vatnið og bústaðurinn hafi verið reistur þegar hann var eins árs. Fyrst var hann bara eitt herbergi, þá var bætt við eldhúsi, svo stofu og svefnherbergisálmu og síðast gestaherbergi; hægfara þróun eins og hann hafi vaxið náttúrulega. Í þessum bústað býr Kristinn og málar og alls staðar eru málverk og ummerki þess að þar sé málað. Þeir bræður rifja upp að þegar þeir voru börn kom móðir þeirra uppeftir eftir skóla á vorin með allan skarann, fjölmennari eftir því sem á leið. Síðan var haldið í bæinn aftur um haustið. Allur dagurinn fór í að leika sér við nágrannana og náttúruna, en þó bústaðirnir hafi verið örfáir voru fleiri sem höfðu þann háttinn á að fara með börnin í sveitina og barnaskari lagði undir sig dalinn, vatnið og fjöllin í kring sumarlangt. Ólíkt börnum sem send voru í sveit og þurftu að inna af hendi vinnuskyldu, var frelsið algert og þeir segja að það hafi mótað þá; Meðalfellsvatn sé innra með þeim. "Þetta er einn af fáu heilu grunnunum í lífi mínu," segir Bubbi með áherslu, "og þessi staður er mér kærari en flest annað í minni æsku. Náttúran sem ég upplifði hér hefur skilað sér í texta mína og ljóð." "Mér hefur alltaf liðið vel hérna og líður vel hérna," segir Tolli. "Það sem ég er sáttur við í mínu lífi er að eyða sem flestum stundum í þessum dal, án þess að gera úr því eitthvert ýkt dæmi ... mér finnst ég ná að snúa ofan af mér spennu og hraða og hlaða mig af jákvæðri orku." Bræður og félagar Bræður eru ekki alltaf miklir vinir, þó enginn slíti blóðböndin, en þeir Tolli og Bubbi segjast hafa haldið allvel saman, þó það hafi verið viss samkeppni þeirra á milli fram eftir öllum aldri. "Svo kom að því að við gerðumst félagar," segir Tolli, "ég tók Bubba inn í minn vinahóp," og Bubbi samsinnir. "Þetta gerðist aftur þegar sköpunargleði Bubba í höfuðborginni keyrði um þverbak," segir Tolli og þeir hlæja báðir að einhverri einkaminningu. "Við Bubbi höfum alltaf náð vel saman, við erum svoddan ævintýramenn í kollinum; höfum getað leikið okkur saman og gerum enn. Það er svo margt í lífinu sem er leikur og við megum þakka fyrir það að barnið í okkur báðum er mjög lifandi, það er pláss fyrir það."

Hér skýtur Bubbi því inní að ástæðan fyrir því hvað þeir séu vinnusamir sé ekki síst leikgleðin. "Það er svo gaman að vinna, það er svo gaman að standa á sviði og syngja, það er svo gaman að semja lög og glíma við orð," segir Bubbi og tekst allur á loft, "mér leiðist aldrei; það eina sem er að er að ég hef bara ekki nægan tíma til að gera allt það sem mig langar til að gera."

"Ég vildi að ég gæti sagt það sama," segir Tolli og dimmir yfir honum örskotsstund. "Oft hefur mín vinnugleði verið geðveik spenna og vinnumanía þar sem ég hef í raun verið að flýja sjálfan mig. Þeir kaflar eru ansi miklir og langir þar sem ég hef ekki þolað að staldra við heldur kosið að keyra áfram og notað vinnuna í það. En það er ekki þar með sagt að það hafi ekki verið ánægjuleg útkoma og í lagi með það sem ég var að gera, en það hefur ekki alltaf verið að mér hafi liðið vel með það." Hér spinnast miklar umræður um að standa á sviði og Bubbi leggur áherslu á að hann hafi aldrei upplifað leiðindi á sviði, enda myndi hann þá hætta með það sama; "ég hlakka til að búa til texta og semja lög og að spila á sviði, sem ég hef mest gaman af". Tolli vekur máls á því að Bubbi sé í svo miklu návígi í sínu listformi, "þannig að það er miklu meiri gleði í gangi. Svo hefur almættið sáldrað í þig heilmikilli jákvæðni, Bubbi, eins og í hann föður okkar; þetta er í DNA keðjunni." "Það er hætt við því að málari einangrist, en það fer vitanlega eftir fjölskyldu hans og félagslyndi. Þú ert oft einn, en þarft ekki að verða einmana. Það geta þó komið tímabil sem þú einangrast og þá þarf stundum átak til að brjótast úr því." Ræturnar í pólitísku grasrótarstarfi og rokki "Rætur mínar liggja í pólitísku grasrótarstarfi og í rokki og pönki og eru minn háskóli í sambandi við samfélag og listir, menningu og samfélag," segir Tolli. Það fólk sem ég starfaði með á þeim tíma leit á samfélagið sem hlut sem hægt væri að móta, en ekki eitthvað sem mótaði þig. Þær aðferðir sem ég hef notað til að kynna mína myndlist og vinna að henni hafa sótt meira í þennan kúltúr en í hefðbundinn myndlistarheim; ég hef kynnt sýningar eins og í gamla daga þegar ég var að kynna tónleika eða pólitískt starf og það skiptir ekki mái hvort ég er að sýna á pizzustað eða í galleríi, bara að þar sé fólk." "Oft finnst mér mikill uppskafningsháttur í kringum myndlistina," skýtur Bubbi inní. "Ég held að rökréttasta leiðin hljóti að vera að nálgast fólkið, að fara til þess og sýna. Þetta er vitanlega líka í tónlistinni og þannig lifa flestallir klassískir tónlistarmenn meira og minna á launum frá rokktónlistarmönnum," segir hann og er mikið niðri fyrir, talar um styrkjakerfi og punkta. "Það er enn litið á dægurtónlistina sem óæðra fyrirbæri og við erum enn að glíma við hleypidóma og hroka." "Mér finnst allt þetta skilgreiningastúss hjá elítunni, hvað er list og hvað er ekki list, ekki skipta neinu máli til lengri tíma litið, það er bara verið að skapa atvinnu fyrir bírókrata. Það eina sem skiptir máli er hvort verkið virkar eða ekki. Grasfræ sprengir sig upp í gegnum malbik á stórri hraðbraut og það er alveg eins með andann. Það er alveg sama hvað samtímanum og ráðandi öflum í listum og menningu finnst; hvort menn eru að skilgreina listina sem iðnað eða lágkúltúr; andinn fer sínar eigin leiðir og fólkið ræður því alltaf hvaða leið hann fer. Það getur tekið þrjú hundruð ár fyrir grasfræ, fyrir eitt ljóð, að komast upp úr malbikinu, en þegar það kemur upp þá tekur samfélagið við því. Við getum ráðið því hverjir fá styrki, hverjir fá orður, hverjir eru í náðinni, en við getum ekki ráðið því hvað á eftir að lifa." Bubbi tekur undir þetta en vill leggja áherslu á að fordómarnir geti gert listamönnum lífið erfitt eða nánast óbærilegt. "Það sem pirrar mig sérstaklega er að þessi elítudeild geti ár eftir ár haldið því fram að vegna þess að einhver list nái til fjöldans sé hún sjálfkrafa ómerkileg. Rokktónlist þarf á ýmsu að halda til að geta blómstrað, eins og allar listir, til að mynda tónleikahúsi, eða aðgangi að kerfi; úr þessu þarf að bæta." Myndlistin ... Kristinn Morthens hefur málað alla tíð, Tolli segir að hann hafi málað frá því eftir stríð, og þeir vöndust því snemma við trönur og lykt af olíumálningu, ekki síst vegna þess að Gréta móðir þeirra málaði líka. "Ég man ekki eftir því að hafa þótt það eitthvað óvenjulegt að pabbi hafi verið að mála," segir Bubbi, "en mér fannst það aftur á móti sérkennilegt þegar hann fór að reka innrömmunarverkstæði," segir hann og skellir uppúr. Tolli segir að það hafi verið sérkennileg lífsreynsla að hafa afgreitt á verkstæðinu og selt eftirprentanir af heimslistinni; Modigliani, Picasso, Van Gogh og svo framvegis. "Þetta hékk uppi á vegg innan um kuðungamyndir frá konunum á elliheimilunum og ég skynjaði þetta aldrei sem aðskilinn hlut; þetta var bara fjölbreytt flóra í sama garði og þannig finnst mér gaman að horfa á listir og menningu, það er pláss fyrir þetta allt." "Það var líka mikið af bókum heima, heimsbókmenntum, og málverkabókum," segir Bubbi, "og ég lá í þessu öllu. Svo var Tolli alltaf að mála," upplýsir hann og Tolli tekur við: "Ég málaði og teiknaði frá því ég var krakki og þegar jafnaldrar mínir voru í fótbolta þá málaði ég og teiknaði, ég ætlaði að verða málari. Móðir mín aftur á móti innprentaði í mig að það borgaði sig ekki að verða myndlistarmaður; ég átti að verða arkitekt og tryggja afkomuna og svo gæti málaralistin orðið aukabúgrein. Hún hafði búið með málara og fannst það ekki fýsilegur kostur fyrir drengina sína," segir Tolli og þeir hlæja báðir. "Sjálfsvirðing mín á unglingsárunum byggðist mikið á því að ég skaraði framúr í teikningu, fékk alltaf tíu, en í einhverri depressjón og sjálfshöfnunarkasti tók ég allar myndirnar, fleiri hundruð myndir, margra ára starf barnsins og unglingsins, og henti því öllu út í tunnu með yfirlýsingunni: Aldrei aftur! Það má segja að ég hafi svo farið í Myndlista- og handíðaskólann úr úr neyð, ég hafði droppað út úr skólakerfinu og hausinn á mér var ekki í alveg nógu góðu lagi til að takast á við menntaskóla; en ég vissi að ég gat teiknað og mig vantaði húsaskjól." ... og tónlistin Í Eyjum voru þeir báðir alltaf með gítarinn á lofti; Tolli innfallatónlistarmaður, en Bubbi alvarlegri, pældi meira í hlutunum og lagði harðar að sér. Hann segir að öll sín æska hafi verið gegnsýrð tónlist líkt og myndlistin var fyrir Tolla. "Ég held að ég hafi fengið tónlistina með móðurmjólkinni," segir hann. Spurður að því hvort hann hafi ekki hrifist af myndlist þverneitar Bubbi, en Tolli grípur inní: "Ég hef alltaf sagt að Bubbi ætti að láta vaða það sem hann hefur í myndlist, hann hefur karakter og það sem hann er að gera virkar með góðum litum og sterkum fígúrum og frásögn." Bubbi hristir hausinn undir þessu og segir að hann hafi einbeitt sér að orðinu og þó hann hafi gripið í að gera myndir fyrir plötuumslög sín, þá er orðið hans aðal, enda hafi hann þurft að leggja svo hart að sér til að ná tökum á því. "Ég á svo mikið eftir að vinna upp í hinni deildinni að ég vil einbeita mér að því, láta myndlistina eiga sig. Ef ég sinni ekki þessu, textaforminu og ljóðaforminu 100%, get ég ekki gert það sem ég vil gera; að segja skilmerkilega og á listrænan máta frá því sem ég sé í kringum mig." Tolli var líka í tónlist á sínum tíma, tók meðal annars þátt í að gefa út tvær breiðskífur hljómsveitarinnar Ikarus. Hann verður leyndardómsfullur á svip þegar tónlistargeta hans berst í tal og segir síðan kíminn: "Ég er hrikalega góður, en ég lofa engu að svo stöddu; ég segi bara eins og stjórnmálamennirnir, minn tími mun koma. Ég hef keypt mér góðan gítar, það er æft í laumi og það er eitthvað í vændum." "Þorstaheftir" bræður Tolli og Bubbi eru báðir "þorstaheftir" og hafa gengið í gegnum meðferð; Bubbi fyrir mörgum árum en styttra er síðan Tolli greip í taumana. Þeir hafa og ákveðnar skoðanir á þeim málum og hitnar í hamsi eftir því sem líður á umræðu um þau mál. Bubbi hefur verið iðinn við að tala gegn vímuefnum á unglingatónleikum og reyndar hefur hann alla tíð talað á móti áfengi; frægt var þegar hann hampaði hassi í stað áfengis í kvikmyndinni Rokk í Reykjavík. "Ég hef aldrei notað áfengi sem vímugjafa," segir Bubbi ákveðinn, "ég hef aldrei fílað áfengi. Ég get meira að segja varla smakkað bjór. Það var annað sem ég þurfti að glíma við." "Alkóhólismi er sjúkdómur sem endar með geðveiki eða dauða," segir Tolli, "og ég er með þennan sjúkdóm."

"Ég varð þeirrar gæfu aðnjótandi að fara í meðferð fyrir sextán mánuðum og mitt líf grundvallast á því í dag. Þetta snýst ekki bara um brennivín, þetta snýst um fíkn, að hafa ekki stjórn á lífi sínu. Samfélagið er meðvirkt í þessari sýki og bendir svo á önnur vímuefni til að draga athyglina frá því; svo skal böl bæta með því að benda á eithvað annað. Oft og tíðum finnst manni að umræða um unglinga og unglinganeyslu sé til þess ætluð að réttlæta almenna neyslu í samfélaginu sem er svo helsjúk geggjun að það tekur engu tali. Blekkingin og afneitun eru meðal einkenna sjúkdómsins og allt samfélagið er í bullandi afneitun á því að það sé eitthvað að. Þegar afleiðingar sjúkdómsins verða ekki umflúnar benda menn á eitthvað annað til að draga athyglina frá því. Það er átakanlegt að sjá unglinga og börn veltast um ofurölvi og vinsælt að tala um forvarnir á forvarnir ofan, en forvarnir eru fyrst og fremst fólgnar í því að hinir fullorðnu séu fyrirmynd."

"Það er ekki nema lítil prósenta unglinga sem fer í fíkniefni," segir Bubbi, "hinir fara allir í bjór og brennivín og það þarf að stöðva." Annasamir dagar Eins og getið er í upphafi standa þeir bræður í ströngu um þessar mundir; Bubbi er að ljúka tónleikaferð um landið endilangt og Tolli heldur sýningu í Galleríi Regnbogans á vegum Listahátíðar, önnur sýning er í Loftkastalanum, stór olíumálverk undir heitinu Stríðsmenn andans, og síðan opnar hann þriðju sýninguna á vatnslitamyndum í Kaffi 17 "hjá honum Bolla". "Svo er heimurinn framundan, eins og þeir í Smekkleysu segja," segir hann og kímir. Bubbi heldur afmælistónleika í Þjóðleikhúsinu á þriðjudag; "bara ég, gítar og eitt spottljós og Þorleifur á bassa," segir Bubbi og bætir við að þetta sé frekar lokapunktur á ferð hans um landið undanfarið þar sem hann hefur leikið í bíóhúsum og félagsheimilum; nánast eingöngu nýtt efni á dagskrá, en eitthvað af gömlum lögum í bland. "Þetta verður ekkert Best of Bubbi." Morgunblaðið/Sverrir Alla tíð hafa þeir bræður

farið eigin

leiðir, látið brjóstvitið ráða ferðinni, en ekki sókn eftir vindi.



Aðgangsupplýsingar

Notandi:Þú ert ekki innskráð(ur).
Greinin: Þessi grein er ókeypis þar sem hún er eldri en þriggja ára.
Morgunblaðið - fyrsta forsíðan

Morgunblaðið hjá Landsbókasafni

Á vefnum timarit.is er að finna stafrænt safn Landsbókasafns yfir helstu dagblöð og tímarit landsins. Þetta er eina leiðin til að leita að efni úr Morgunblaðinu frá því fyrir 1986.