3. nóvember 2001 | Fastir þættir | 800 orð

Kominn til himna er Hensi, þótt...

ÉG hef fengið gott og skemmtilegt bréf frá Ingvari Gíslasyni, fyrrv. menntamálaráðherra, og fer það hér á eftir óstytt: "Kæri Gísli! Ég er staddur "á Mývatni", eins og nú er sagt. Slík staðarávísun kemur "okkur 19.
Kominn til himna er Hensi, þótt happasjó færi ekki á lensi. Sem auðna er körg hann ók fyrir björg á afskráðum Mercedes-Benzi."

ÉG hef fengið gott og skemmtilegt bréf frá Ingvari Gíslasyni, fyrrv. menntamálaráðherra, og fer það hér á eftir óstytt:

"Kæri Gísli!

Ég er staddur "á Mývatni", eins og nú er sagt. Slík staðarávísun kemur "okkur 19. aldar mönnum" spánskt fyrir sjónir, en komum engum vörnum við.

Þetta er jafnvel verra en þegar sagt er Grund í Eyjafjarðarsveit, Kálfsskinn í Dalvíkurbyggð, Viðey í Reykjavík, Laxnes í Mosfellsbæ eða Hali í Hornafirði.

En hvað sem þessu líður, er Mývatnssveit alltaf inspírerandi. Þar verður hver aulinn að skáldi.

Hringfari frændi minn, meðreiðarsveinn minn í norðurför, raulaði í eyra mér þetta stef, öldungis upp úr þurru:

Kominn til himna er Hensi,

þótt happasjó færi ekki á lensi.

Sem auðna er körg

hann ók fyrir björg

á afskráðum Mercedes-Benzi."

Mér þótti vænt um að fá þetta bréf og ekki síst að mega (með eftirgangsmunum) segja frá því hvað hið ágæta limruskáld, Hringfari, heitir í þjóðskránni. Full ástæða og mjög tímabært að andæfa þeim kauðahætti um staðarvísbendingar sem sameining sveitarfélaga virðist hafa þrengt upp að okkur.

*

Aukafallsliðir (framhald).

III. Í eignarfalli. Er nú ekki eins feitan gölt að flá og síðast og sömuleiðis verra að finna beinar samsvaranir í latínu. Ekki vantar þó genitífa þar en þeir eru ekki eins algengir og ablatífarnir í aukafallslið.

a) Tímaeignarfall, sjá tímaþolf. og tímaþáguf. Nú mjög sjaldgæft, svo óyggjandi sé: Þetta gerðist þrítugasta þessa mánaðar. Þarna mætti segja að eignarfallið stýrðist af töluorðinu og væri þá sambærilegt við gen. partitivus í latínu: Caesar ibi multum temporis in castris manebat. En í fornu máli höfum við skýr dæmi um tímaeignarfall:

Komið einir tveir,

komið annars dags.

(Völundarkviða; ærið gömul.)

b) Staðareignarfall (gen. loci). Bæði þessa heims og annars. Og Þrymskviða:

Mætti hann Þór

miðra garða, þ.e. í miðjum görðunum.

Livia longum aevum Romae vixit. (Livia lifði langa ævi í Róm.)

c) Eðliseignarfall (gen. qualitatis). Þetta er þriggja hæða hús. Hann var maður mikillar visku. Vir... magni animi, magnae inter Gallos auctoriate. (Maður mikils hugar og mikils áhrifavalds meðal Galla.) Já, og í Guðmundar sögu góða eftir Arngrím Brandsson segir um Ísland að þar sé enginn skógur "utan björk og þó lítils vaxtar".

d) Tillitseignarfall, sjá II. g. Vegurinn er illur yfirferðar. Glámur var vondur viðskiptis.

e) Frjáls nafngift: Við verðum að hefjast handa. Fór hann þangað þess erindis að biðja konungi liðveislu: Konungi er þarna þægindafall (dat. commodi).

Er þá um sinn lokið við aukafallsliði.

*

Framhald bréfs í síðasta þætti.

Vitleysur:

friðarviðræðanir; fá leið á; karlmenn lifa styttra en konur; ójafnrétti; hugsanaháttur; til neytendans

Nykrað:

hefur komið í dagsins ljós; víða liggur pottur brotinn

Ensk áhrif:

Til að byrja með (= í fyrsta lagi); hefði getað sparað mikinn fjölda mannslífa, meðan (While): stelpur lærðu að prjóna meðan strákar lærðu að lesa NB; (sjá líka undir klaufskap), þú (notað sem óákv. fn.)

Smekksatriði:

sumurin (oft fallegra en sumrin)

Stafsetning:

"annarra" oft ekki rétt stafsett; "að sumu leyti" sömuleiðis.

Setningafræðileg atriði:

Það eru... sem; "sem" látið vísa til heilla setninga (getur valdið misskilningi): Ísrael svarar þessum hryðjuverkum með sprengjuárásum og enn hertari öryggiskröfum sem bitnar á...; þannig hugsar fólk enn; sem sést best á...

Klaufaskapur:

Með betri og fjölmennari menntun kvenna...; kynin eru ólík í nokkra staði en svo eru þau mjög lík í alla aðra staði; gyðingar voru í undanhaldi í mörgum löndum; voru ólík hvað útlit varðaði; sem ekki allir eru jafnsáttir með; beittu fyrir sér sögulegum rökum; uppeldi stráka og stelpna er öðruvísi; fólk fær það sem því vanhagar um og meira til; eru vandamál að stækka; brotnar niður í mola; sumir kunna að stilla sér í hóf; halda rangt á spilunum; að koma upp sjóð; gekk nokkuð þýðlega fyrir sig; líta hýru auga á; það er búið að sanna það að; vanþróuðulöndin þar sem konur jafnt sem karlar hafa ekki náð sama þjóðfélagsstigi og í...; mikil efnahagsleg þróun hefur átt sér stað; guð gæddi konum og körlum þeim eiginleika að geta gætt nýtt líf í heiminn; hlutverk fjölskyldunnar hefur rýrnað; fjöldi nýrra verslana eykst með hverju ári (= verslunum fjölgar); með spjótið út um öxl; málum er svo farið nú til dags; þurfa að sýna að þær eru verðugar starfinu; hefur hreint ekki tíma fyrir hvort annað; ráða kvenmenn í háttsettar stöður, konur er fallnar til prjónaskaps; svar við þessari vangaveltu; nú á dögum hefur margt breyst; allt byggir á nákvæmni (betra: byggist); fyrir ekki meira en fimm árum; en fremur en venjulega var ekkert í sjónvarpinu; réttindi hafa skánað; kjör kvenna taka að bætast; en ágætti lífsgæða eru ekki umdeilanleg, orðið sjálft felur í sér gæði; um aldir alda (= um aldir), hvort þú sért maður eða kona á vinnumarkaðinum skiptir það ekki höfuðmáli ólíkt því sem áður var, jafnt hjá körlum sem öðrum; lífsgæðakapphlaupið er að valda okkur meiri skaða; að lokum er varan keypt af neytanda; frá öræfum alda.

*

Vilfríður vestan kvað:

Ljótur var Leópold kútur,

lét um jól eins og tvævetur hrútur

og fór móti vonum

að fáta í konum

jafnvel fyrr en hann kæmist í mútur.

Aðgangsupplýsingar

Notandi:Þú ert ekki innskráð(ur).
Greinin: Þessi grein er ókeypis þar sem hún er eldri en þriggja ára.
Morgunblaðið - fyrsta forsíðan

Morgunblaðið hjá Landsbókasafni

Á vefnum timarit.is er að finna stafrænt safn Landsbókasafns yfir helstu dagblöð og tímarit landsins. Þetta er eina leiðin til að leita að efni úr Morgunblaðinu frá því fyrir 1986.