13. desember 2003 | Menningarblað/Lesbók | 1028 orð

RABB -

HVERJIR STJÓRNA BANDARÍKJUNUM?

Það fer frekar lítið fyrir greiningu íslenskra fjölmiðla á stjórnmálum einstakra ríkja og alþjóðakerfinu að undanskildum úttektum Morgunblaðsins og einstaka fréttaskýringum ríkisútvarpsins.
Það fer frekar lítið fyrir greiningu íslenskra fjölmiðla á stjórnmálum einstakra ríkja og alþjóðakerfinu að undanskildum úttektum Morgunblaðsins og einstaka fréttaskýringum ríkisútvarpsins. Það vantar tilfinnanlega sérstaka fréttaskýringaþætti um erlend málefni í ljósvakamiðlunum og þá sérstaklega ríkissjónvarpinu og Stöð 2. Það er ekki nóg að flytja fjöldann allan af fréttum af erlendum vettvangi eins og fjölmiðlar hér á landi eru iðnir við. Fjölmiðlar verða að geta greint og fjallað ítarlega um mikilvæga atburði erlendis og þá einstaklinga sem stjórna heiminum.

Það væri til dæmis einkar fróðlegt að fá greinargóða umfjöllum um stefnu ríkisstjórnar Bush Bandaríkjaforseta í innanríkismálum. Í Evrópu hefur mikið verið fjallað um hvað ráðherrar Bush og hans helstu ráðgjafar standa fyrir en lítið hefur farið fyrir þessari umfjöllun hér á landi. Þegar Bush valdi samstarfsmenn sína í ríkisstjórn urðu einkum fyrir valinu einstaklingar sem standa lengst til hægri í bandarískum stjórnmálum og voru stjórnarmenn og starfsmenn stórfyrirtækja. Það veitir til dæmis fróðlega innsýn í bandarísk stjórnmál að skoða fyrir hvað dómsmálaráðherrann John Ashcroft stendur.

Ashcroft hefur sem dómsmálaráðherra leitt baráttuna innanlands gegn hryðjuverkum og í kjölfar árásanna 11. september árið 2001 varð hann einn valdamesti dómsmálaráðherra sem setið hefur á valdastóli í Bandaríkjunum. Áhrif hans á stjórnarstefnuna eru stundum borin saman við þau áhrif sem Robert Kennedy, þáverandi dómsmálaráðherra, hafði á stefnu bróður síns, Johns F. Kennedys Bandaríkjaforseta. Ashcroft, sem æðsti yfirmaður bandarísku alríkislögreglunnar, átti frumkvæðið að lögum sem sett voru til að koma í veg fyrir frekari hryðjuverkaárásir. Þessi lög, sem var hraðað í gegnum þingið eftir árásirnar, hafa gert lögreglunni kleift að handsama hundruð einstaklinga og halda þeim bak við lás og slá svo mánuðum skiptir án dómsúrskurðar. Ashcroft hefur einnig sem dómsmálaráðherra hert enn frekar á herferð sinni gegn þeirri siðspillingu sem hann telur einkenna bandarískt samfélag.

Ashcroft segir sjálfur að hann aðhyllist "skynsamlega og heilbrigða íhaldsstefnu" en í augum margra frjálslyndra Bandaríkjamanna er hann holdgervingur trúarofstækis og öfgafulls afturhalds. Þegar Ashcroft gegndi embætti saksóknara, 1976-1982, og síðar dómsmálaráðherra Missouriríkis, í tvö kjörtímabil, varð hann einkar umdeildur vegna stuðnings síns við aðskilnaðarstefnuna sem ríkt hafði í Suðurríkjum Bandaríkjanna. Þessi afstaða hans kristallaðist til dæmis í harðri andstöðu hans gegn því að blökkumaður væri skipaður í embætti dómara.

Ashcroft var einna þekktastur fyrir það sem öldungadeildarþingmaður, á árunum 1995 til 2001, að vera einn allra íhaldssamasti þingmaðurinn. Hann berst hatrammlega gegn fóstureyðingum, er ötull talsmaður dauðarefsinga og frjálsrar byssueignar. Árið 2000 skipaði Bill Clinton, þáverandi forseti, sendiherra í Lúxemborg sem var samkynhneigður. Í kjölfarið komst Ashcroft í heimsfréttirnar fyrir margra mánaða baráttu sína innan öldungadeildarinnar gegn því að samkynhneigður einstaklingur gegndi embætti sendiherra Bandaríkjanna. Ashcroft lítur á samkynhneigð sem synd og hefur gert allt sem í hans valdi stendur til að vinna gegn mannréttindabaráttu samkynhneigðra. Það er kannski ekki við öðru að búast af manni sem einna lengst af stjórnmálamönnum Bandaríkjanna barðist gegn grundvallarréttindum blökkumanna.

Íhaldssöm viðhorf Ashcrofts komu honum hins vegar í koll þegar hann sóttist eftir endurkjöri sem öldungadeildarþingmaður árið 2000. Hann varð fyrir þeirri niðurlægingu að tapa fyrir látnum manni, ríkisstjóranum Mel Carnahan. Hann hafði látist í flugslysi nokkrum dögum fyrir kjördag en eiginkona hans lýsti því yfir eftir slysið að hún myndi taka sæti hans í öldungadeildinni greiddi meirihluti kjósenda honum atkvæði sitt. Það varð raunin og staðgengill ríkisstjórnar skipaði hana öldungadeildarþingmann. Bush bjargaði hins vegar pólitískum frama Ashcrofts með því að skipa hann í eitt af fjórum valdamestu embættum ríkisstjórnar Bandaríkjanna.

Ashcroft byrjar hvern vinnudag í dómsmálaráðuneytinu á því að leggjast á bæn eða syngja sálma með nánustu samstarfsmönnum sínum. Ennþá geta þeir starfsmenn ráðuneytisins sem vilja ekki taka þátt í bænahaldinu mætt síðar til vinnu og þannig sloppið við trúarjátningar. Ashcroft gætir þess hins vegar að ýtrasta siðgæðis sé gætt innan ráðuneytisins. Þannig hefur hann til dæmis látið hylja nakin brjóstin á "gyðju réttlætisins" en það er stytta sem stendur í blaðamannaherbergi ráðuneytisins.

Ashcroft á það sameiginlegt með Bush forseta að sjá heiminn í svörtu og hvítu. Annaðhvort stendur þú með Bandaríkjunum og þeirra siðferðisboðskap eða þú ert andstæðingur þeirra. Ashcroft virðist líta þannig á að engin réttindi séu svo heilög að þeim megi ekki fórna til að tryggja öryggi borgaranna gegn hryðjuverkum. Þrátt fyrir þetta og þær breytingar sem Ashcroft hefur gert til að hafa hendur í hári hryðjuverkamanna telja jafn margir Bandaríkjamenn sér ógnað í dag og fyrir hryðjuverkaárásirnar. Margir frjálslyndir Bandaríkjamenn líta svo á að aðgerðir Ashcroft í kjölfar árásanna og þær fjöldahandtökur sem þeim fylgdu séu ekkert annað en spegilmynd nornaveiða McCarthy-tímans í Bandaríkjunum á 6. áratugnum þegar fólk sem talið var kommúnistar var hundelt og því útskúfað.

Ashcroft gegnir lykilhlutverki í ráðuneyti Bush, ekki síst í því að ná til þeirra Bandaríkjamanna sem teljast til hinna heittrúuðu. Kristnar heittrúarhreyfingar hafa sjaldan verið meira áberandi í stjórnmálaumræðunni í Bandaríkjunum og Ashcroft er þeirra átrúnaðargoð í stjórnmálum. Hann nýtur þess heiðurs að tróna efst á skorlista trúarhreyfinganna við mat þeirra á því hvernig þingmenn hafa kosið á Bandaríkjaþingi, með 100 prósent skorhlutfall, þ.e. hann hefur kosið "rétt" í öllum tilfellum. Tök þessara hreyfinga hafa líklega aldrei verið eins sterk á flokki repúblikana og um þessar mundir og frjálslyndir repúblikanar eiga verulega undir högg að sækja. Stefna ríkisstjórnar Bush ber keim af þessu, hvort sem litið er til innanlands- eða utanríkismála.

Innanlands eru trúarhreyfingar látnar gegna sífellt stærra hlutverki við velferðarþjónustu. Þær hafa fengið til þess verulega aukinn fjárstuðning frá ríkinu á meðan fjármagn til velferðarstofnana ríkisins er skorið niður. Kvartanir um að sumar þessara trúarhreyfinga mismuni konum, blökkumönnum og samkynhneigðum láta stjórnvöld í Washington sem vind um eyru þjóta.

Erlendis birtast ítök trúarhreyfinganna til dæmis í afstöðu stjórnarinnar til Ísraels en margar þeirra telja það heilaga skyldu sína að verja Ísraelsríki gegn múslimun. Repúblikanar hafa líklega aldrei staðið eins dyggilega við bakið á ríkisstjórn Ísraels þrátt fyrir öll þau grimmdarverk sem hún lætur vinna gegn Palestínumönnum. Ráðamenn Bandaríkjanna réttlæta einnig stríðin í Írak og Afganistan með tilvísun í vilja Guðs og þá vissu að þeir gangi til þessara verka á Guðs vegum.

Áhrif Ashcrofts og þeirra sem næst honum standa á stjórnarstefnu Bush eru mikil og þarfnast nánari skoðunar. Ég skora á íslenska fjölmiðla að veita okkur nánari innsýn í heim þeirra sem stjórna Bandaríkjunum og eru einna líklegastir til að hafa áhrif á gang heimsmála.

BALDUR ÞÓRHALLSSON

Aðgangsupplýsingar

Notandi:Þú ert ekki innskráð(ur).
Greinin: Þessi grein er ókeypis þar sem hún er eldri en þriggja ára.
Morgunblaðið - fyrsta forsíðan

Morgunblaðið hjá Landsbókasafni

Á vefnum timarit.is er að finna stafrænt safn Landsbókasafns yfir helstu dagblöð og tímarit landsins. Þetta er eina leiðin til að leita að efni úr Morgunblaðinu frá því fyrir 1986.