Eftir Helga SnŠ Sigur­sson
helgisnaer@mbl.is

Ůa­ er ˇl÷glegt a­ veita a­gang a­ h÷fundarv÷r­u efni ßn leyfis rÚtthafa ß netinu, samkvŠmt breytingum ß Ýslenskum h÷fundal÷gum sem tˇku gildi Ý febr˙ar sÝ­astli­num. Um ■a­ er ekki deilt en ■ˇ er deilt um ■a­ hvort ni­urhal ß slÝkum h÷fundarrÚttarv÷r­um skrßm sÚ leyfilegt. Bla­ama­ur leita­i til tveggja l÷gmanna sem bß­ir starfa fyrir hagsmunasamt÷k h÷funda slÝks efnis og voru ■eir ekki sammßla nema a­ ■vÝ leyti a­ s.k. upphal sÚ brot ß l÷gum. Me­ upphali er ßtt vi­ a­ sett er efni ß neti­, ■.e. tˇnlist, kvikmyndir, forrit og anna­ hugverk, og gert ÷­rum a­gengilegt. Ni­urhal er a­ sŠkja sÚr efni ß neti­.

Mßli­ flŠkist ■ˇ ■egar liti­ er til ■ess a­ ■eir sem skiptast ß skrßm geta hala­ ni­ur ßn ■ess a­ hala upp, geta stillt forrit me­ ■eim hŠtti. Einnig greinir menn ß um hversu augljˇst sÚ a­ efni­ sÚ illa fengi­ og eru tilsv÷rin ß ■ß lei­ a­ „■a­ sjßi hver ma­ur“. Ůegar notandi slŠr inn leitaror­, t.d. „rap“, fŠr hann ˇgrynni skrßa/laga og er ■ß oft illgreinanlegt hva­ er me­ leyfi h÷fundar og hva­ ekki. Menn geta ■ˇ sagt sÚr ■a­ sjßlfir a­ ef lagi­ er me­ vinsŠlli rapp-stj÷rnu, t.d. Eminem, ■ß er ■a­ efni vari­ h÷fundarrÚtti. Anna­ efni getur veri­ ß netinu me­ vilja h÷fundar og Ý kynningarskyni. ═ rannsˇknum vegna brota ß h÷fundal÷gum ver­ur ■vÝ a­ ganga ˙r skugga um ■etta og getur ■a­ veri­ grÝ­arleg vinna ■ar sem um milljˇnir skrßa getur veri­ a­ rŠ­a.

Ljˇst er a­ tugmilljˇnir manna Ý heiminum stunda ni­urhal ß tˇnlist, kvikmyndum, sjˇnvarps■ßttum og forritum og ■vÝ vir­ist barßtta ˙tgßfufyrirtŠkja, t.d. Al■jˇ­asamtaka hljˇmpl÷tu˙tgefenda, eins og vonlaust sund upp straumhar­a ß og meira Ý lÝki vi­varana Ý von um a­ menn breyti rÚtt. ١ hafa ■˙sundir kŠra veri­ lag­ar fram og hundru­ manna sektu­. Engar haldbŠrar t÷lur eru til yfir ni­urhal ═slendinga e­a hvort efni­ sÚ l÷glegt e­a ˇl÷glegt en ljˇst mß vera a­ ■˙sundir og sennilega tug■˙sundir hala ni­ur efni reglulega, ef mi­a­ er vi­ fj÷lda landsmanna og fj÷lda ungs fˇlks, sem eru lÝklegustu ni­urhalararnir. Ůß greinir menn einnig ß um hvort ni­urhal hafi ßhrif ß s÷lu varnings en IFPI, al■jˇ­asamt÷k hljˇmpl÷tu˙tgefenda, hafa gert kannanir og safna­ saman k÷nnunum var­andi ■a­.

Einf÷ld skřringarmynd af Bittorrent skrßarskiptum
SamkvŠmt Evrˇpuk÷nnun samtakanna Ý fyrra mun um ■ri­jungur ni­urhalara kaupa fŠrri hljˇmdiska en ß­ur, en 25% ■eirra sem keypt hafa tˇnlist ß netinu hafa minnka­ kaup ß tˇnlist ˙t ˙r b˙­. Einn af hverjum fimm kaupendum tˇnlistar ß netinu hle­ur auk ■ess ni­ur efni sem er frÝtt. K÷nnunin nß­i til tŠplega 4.000 Ýb˙a Ý fimm Evrˇpul÷ndum. Ůß segir k÷nnun frß 2004 Ý Bretlandi a­ a­eins 10% ■eirra sem hala ni­ur tˇnlist kaupi sÚr tˇnlist ˙r b˙­. SambŠrileg k÷nnun hefur ekki veri­ unnin hÚr og ■vÝ mßlin meira ß giskanastigi. FramkvŠmdastjˇri SFH (Sambands flytjenda og hljˇmpl÷tuframlei­enda), Gunnar Gu­mundsson, segir klßrt mßl a­ ni­urhal komi ni­ur ß s÷lu ß tˇnlist hÚr ß landi, en ■a­ er ■ˇ ekki hŠgt a­ sanna. Sala ß erlendri og innlendri tˇnlist milli ßranna 2004 og 2005 er mj÷g svipu­, a­ s÷gn Gunnars. ١ fleiri gullpl÷tur hafi veri­ Ý fyrra ■ř­i ■a­ ekki betri heildars÷lu. Hann segir upphal alltaf hafa veri­ ˇl÷glegt og ni­urhali­ sÚ ■a­ n˙ lÝka eftir lagabreytinguna. ═ l÷gum standi a­ banna­ sÚ a­ fara Ý kringum afritunarv÷rn og segir Gunnar koma fram Ý lagafrumvarpinu a­ banna­ sÚ a­ afrita ˇl÷glegt eintak. Hann segir ■ˇ hŠgt a­ komast Ý kringum ■etta me­ ■vÝ a­ deila ekki skrßnni en hins vegar kve­i h÷fundal÷g frß 1977 ß um a­ eintakager­ ver­i a­ eiga sÚr sta­ af l÷glegu eintaki. FrŠ­ilega Štti ■vÝ a­ vera hŠgt a­ sŠkja alla ni­urhalara til saka, sem sŠkir sÚr h÷fundarÚttarvari­ efni, en Ý reynd sÚ ■a­ ˇm÷gulegt vegna fj÷lda ■eirra. Finna ver­i lausn ß mßlinu sem allir a­ilar geti sŠtt sig vi­. Fßi listamenn ekki greitt fyrir verk sÝn ver­i engin sk÷pun. Kynna ver­i hva­ sÚ rÚtt og rangt og finna svo l÷glegu lei­ina.

EirÝkur Tˇmasson l÷gfrŠ­ingur segist t˙lka l÷gin ■annig a­ l÷glegt sÚ a­ hala ni­ur efni af netinu til einkanota, ■.e. innan heimilishalds, en klßrlega ˇl÷glegt a­ veita a­gang e­a „hala upp“ h÷fundarrÚttarv÷r­u efni ßn heimildar. Vernda ver­i h÷fundarrÚtt Ý heiminum, hann skipti h÷fu­mßli ■vÝ ef svo vŠri ekki myndu ■jˇ­artekjur dragast stˇrkostlega saman. Mikil og vaxandi ver­mŠtask÷pun sÚ Ý hugverkum og hagv÷xtur Ý heiminum ver­i neikvŠ­ur ef ■au njˇti ekki verndar. EirÝkur telur langflesta landsmenn ß ■eirri sko­un a­ h÷fundar skuli njˇta verndar. Spurningin sÚ hva­a reglur eigi a­ gilda um ni­urhal og upphal. Lausnin Ý barßttu hagsmunaa­ila h÷funda og netverja, a­ hans mati, felist Ý ■vÝ a­ gera efni­ a­gengilegt ÷llum gegn hˇflegu gjaldi. ═ ■vÝ felist ÷ryggi ■ar sem ekki sÚ hŠtta ß a­ vÝrusar e­a anna­ ˇvelkomi­ efni fari Ý t÷lvur manna.

Fj÷ldi manna var ßkŠr­ur Ý BandarÝkjunum fyrir ˇl÷glega dreifingu ß netinu ß seinustu Stj÷rnustrÝ­smyndinni.
Ínnur hli­ ß mßlinu sÚ hagna­ur sÝmafyrirtŠkja af netnotkun og ■.a.l. ni­urhali. ┴kve­in fyrirtŠki hagnist af netnotkun, sem sÚ a­ stˇrum hluta ˇl÷gmŠt, og ■vÝ Štti ■a­ a­ vera rÚttlßtt a­ hluti af ßgˇ­a ■eirra fyrirtŠkja rynni til h÷fundarrÚtthafa. Fˇlk sÚ au­vita­ a­ borga fyrir ni­urhali­ me­ netßskriftum og grei­slum fyrir ni­urhal frß ˙tl÷ndum. „MÚr finnst ekki hŠgt a­ Štlast til ■ess a­ fˇlk sem er a­ hala ni­ur sÚ a­ sko­a Ý hvert skipti hvort ■a­ sÚ ˇl÷gmŠtt ■vÝ sumar sÝ­ur eru opnar, sumir setja sitt efni ß neti­ af f˙sum og frjßlsum vilja. Allt annar hlutur er upphali­, mÚr finnst engin spurning a­ ■a­ sÚ ˇl÷gmŠtt,“ segir EirÝkur. Gunnar Gu­mundsson tekur undir or­ EirÝks um sÝmafyrirtŠkin og segir a­ finna ver­i vi­skiptamˇdel sem falli neytendum Ý ge­.

Mikil bylting hefur or­i­ Ý gagnvirkri af■reyingu Ý heiminum og hin unga tŠknivŠdda kynslˇ­ nřtir sÚr m÷guleika netsins sÝfellt meir. Krafan gerist hßvŠrari um meira valfrelsi ß af■reyingu og a­ fˇlk geti stjˇrna­ sinni dagskrß, horft e­a hlusta­ ß ■a­ sem ■a­ vill, hvenŠr sem ■a­ vill. ┌tgefendur standa margir Ý straumnum og kenna ni­urhali um a­ sala dragist saman ß tˇnlist og kvikmyndum. S÷nnur hafa heldur ekki veri­ fŠr­ar ß ßhrif ni­urhals ß s÷lu ß kvikmyndum og tˇnlist og vir­ast hagsmunaa­ilar t˙lka s÷lutekjur eftir ■vÝ hvar hagsmunir ■eirra liggja. Lesa mß nßnar um lagalegar t˙lkanir og sko­anir manna ß ni­urhali og upphali og ßhrifum ■ess hÚr til hli­ar.

• Blogg um St÷­ 2 og ni­urhal
• Netfrelsi
• Samt÷k MyndrÚtthafa ß ═slandi
• Blogg ┴rna MatthÝassonar bla­amanns um ni­urhal
• Samtˇnn
• Al■jˇ­asamt÷k hljˇmpl÷tuframlei­enda
• ═slensk h÷fundal÷g