Pistlar:

30. janúar 2023 kl. 11:50

Sigurður Már Jónsson (sigurdurmar.blog.is)

Twitter-skjölin: Hvorki rússneskir né yrkjar

Margir stjórnmálamenn vildu vera í þeirri aðstöðu að geta hætt að tala um vandamál og við það hverfi þau á braut. Getur verið að áhrifamiklir fjölmiðlar, jafnvel þeir sem eru hluti svokallaðra meginstraumsmiðla, geti leikið þennan leik?

Nú eru um það bil tveir mánuðir síðan upplýsingar upp úr Twitter-skjölunum svokölluðu tóku að birtast eftir að hópi fréttamanna var boðið að nálgast öll gögn í fórum Twitter og skrifa þær fréttir sem þeir teldu felast í þeim. Um þær upplýsingar sem þar hafa birst hefur verið fjallað í nokkrum pistlum hér og ávallt reynt að geta heimilda og uppruna.censoredt

Ekki er hægt annað en að undrast þá ritstýringu sem fram hefur farið á samfélagsmiðlunum og hvernig starfsmenn þeirra hafa látið misnota sig í pólitískum tilgangi. Um þetta allt vitna nú skjöl og gögn horfi menn með opnum huga á þær upplýsingar sem hafa verið að birtast undanfarnar vikur.

En ekki er allt sem sýnist. Það vakti athygli pistlaskrifara að þekktur útvarpsmaður eins og Kristján Kristjánsson treysti sér til að afgreiða málið, nánast með einni handarsveiflu í viðtali við Sigmund Davíð Gunnlaugsson, formann Miðflokksins, í þættinum Sprengisandi um síðustu helgi. Vitnaði Kristján til þess að stórblöð eins og Washington Post og New York Times hefðu afgreitt þetta sem lítilvægt, jafnvel gert lítið úr þeim upplýsingum sem liggja fyrir.

Virtist skipta litlu að aðrir fjölmiðlar vestanhafs, svo sem fréttveitan Bloomberg, viðskiptablaðið Wall Street Journal, götublaðið New York Post og Fox sjónvarpsstöðina svo fá einar séu nefndar hafi fjallað mikið um upplýsingastreymið frá Twitter og af mikilli alvöru.dasbord

Þá hefur verið nefnt að ein skýringin á því hvers vegna Twitter-skjölin hafa ekki vakið meiri athygli hjá hinum svokölluðu meginstraumsfjölmiðlum, stafar af því að stærsti auglýsandi þessara miðla er lyfjageirinn. Bandaríkin eru eina landið svo gott sem sem leyfir lyfjafyrirtækjum að auglýsa lyf beint til almennings. Nefnt hefur verið að sumir fjölmiðlar fái allt af 75% af auglýsingatekjum sínum frá lyfjafyrirtækjum. Vitað er að lyfjafyrirtækin eru ósátt við Twitter, sér í lagi þegar Elon Musk ákvað að halda ekki niðri þeim röddum sem gagnrýna Covid-bóluefnin. Þá hefur jafnframt verið boðað að innan skamms muni Twitter upplýsa um vinnubrögð lyfjafyrirtækjanna, þegar kemur að því að berja niður alla gagnrýni og andstöðu við bóluefnin.

Fréttaveitan Hamilton 68

En nýjasti gagnapakkinn upp úr Twitter-skjölunum, sem ber myllumerkið 15, inniheldur upplýsingar um fyrirbærið Hamilton 68, nokkurskonar stafrænt „mælaborð“ (e.dashboard) sem gaf sig út fyrir að fylgjast með rússneskum áhrifum og var í framhaldinu uppspretta hundruða ef ekki þúsunda frétta í prent- og sjónvarpsmiðlum á Trump-árunum.

Blaðamaðurinn Matt Taibbi hóf að birta upplýsingar um Hamilton 68 um helgina. Þar kemur fram að fyrirbærinu var stýrt af fyrrverandi gagnnjósnara FBI (og núverandi álitsgjafa hjá sjónvarpsstöðinni MSNBC), Clint Watts, sem virðist hafa verið hugmyndafræðingurinn bak við framtakið segir New York Post. Allt var þetta fjármagnað af hugveitu sem tengist samtökum sem tengja sig við vinstra frjálslyndi eða Alliance for Securing Democracy (ASD). Hugveitan var sett á stofn árið 2017 eða skömmu eftir að Donald Trump tók við forsetaembættinu.

Í ráðgjafaráði ASD eru menn eins og rithöfundurinn Bill Kristol, Michael McFaul fyrrverandi sendiherra í Rússlandi, John Podesta, fyrrverandi yfirmaður samtakanna Hillary for America, og fyrrverandi yfirmenn eða staðgenglar yfirmanna CIA, NSA og heimavarnarráðuneytisins (Department of Homeland Security).clint

Fréttamiðlar vitnuðu í mörg ár í Clint Watts og Hamilton 68 þegar þeir fullyrtu að rússneskir yrkjar, eða „bots“ eins og þeir eru nefndir á ensku væru að „magna upp“ áróður á samfélagsmiðlum gegn hagsmunum Bandaríkjanna. Það birtist meðal annars í ummælum gegn árásum Bandaríkjamanna í Sýrlandi, til stuðnings Fox þáttastjórnandanum Lauru Ingraham eða kosningabaráttu þeirra Donald Trump og Bernie Sanders.

Vissu ekkert hverju þeir voru að lýsa

Hamilton 68 var þannig uppspretta sagna og síðar frétta um að rússnesku yrkjarnir hefðu ýtt undir hugtök eins og „djúpríkið“ eða myllumerki eins og #FireMcMaster, #SchumerShutdown, #WalkAway, #ReleaseTheMemo, #AlabamaSenateRace og #ParklandShooting, ásamt mörgum öðru, allt með það fyrir augum að hafa áhrif á bandarísk stjórnmál og grafa undan lýðræðinu.

Matt Taibbi segir að leyndarmálið að baki greiningaraðferð Hamilton 68 byggist að því að finna og greina rússneska reikninga. „Greiningin okkar hefur tengt 600 Twitter reikninga við rússneska áróðursstarfsemi á netinu,“ var tilkynnt á síðunni þegar hún fór af stað. Hamilton 68 gaf hins vegar aldrei út listann og fullyrti að ef þeir gæfu upp listann myndu Rússar einfaldlega loka reikningunum. Eftir rannsókn sína heldur Matt Taibbi því fram að allir þeir sjónvarps- og fréttamenn sem fullyrtu stöðugt um „rússnesku yrkjana“ vissu í raun aldrei hverju þeir voru að lýsa. Þeir virtust bara treysta því sem kom frá Hamilton 68.

Hvorki rússneskir né yrkjar

Tiabbi segir að forráðamenn Twitter hafi verið í einstakri aðstöðu til að endurskapa lista Hamiltons út frá beiðnum veitunnar um gögn frá Twitter. Gögn sem Tiabbi hefur undir höndum sýna að forráðamenn Twitter höfðu áhyggjur af því fréttaflóði sem streymdi frá Hamilton-mælaborðinu. Þegar þeir skoðuðu hvað var á seiði brá þeim mjög. „Þessir reikningar,“ sögðu þeir að lokum, „eru hvorki rússneskir né yrkjar.“ „Það eru engin gögn sem styðja fullyrðinguna um að menn hafi fundið sannanir fyrir rússneskum aðgerðum til að villa um fyrir bandarískum kjósendum.“musk

„Ég held að við þurfum bara að kalla þetta bull,“ skrifaði þáverandi yfirmaður trausts og öryggis hjá Twitter, Yoel Roth, í tölvupósti í október 2017. „Hamilton mælaborðið sakar ranglega fullt af lögmætum reikningum sem hallast til hægri um að vera rússneskir yrkjar,“ bætti hann við í janúar 2018.

Á máli leikmanna þá er reyndin sú Hamilton 68 fann nánast engin merki um rússnesk áhrif, fyrir utan nokkra reikninga sem hægt var að rekja til RT fréttastofunnar. Flestir reikningar sem höfðu verið skoðaðir voru að mestu í eigu venjulegra Bandaríkjamanna, Kanadabúa og Breta.

Svo virðist sem hluti stjórnenda Twitters hafi strax viðurkennt að þessar Hamilton-drifnu fréttir hefðu verulegan siðferðislegan vanda í för með sér fyrir samfélagsmiðilinn. „Raunverulegt fólk þarf að vita að það hefur verið einhliða stimplað rússneskir áróðursmenn án sannana eða úrræða,“ skrifaði Roth.

Forráðamenn Twitter vildu gjarnan losa sig við Hamilton 68. Eftir að Rússum var kennt um að hampa #ParklandShooting myllumerkinu skrifaði einn: „Af hverju getum við ekki sagt að við höfum framkvæmt rannsókn... og það að vitna í Hamilton 68 sé rangt, óábyrgt og hlutdrægt?

Eitt stórt „svindl“

Mark Tiabbi segir að þetta hafi allt verið svindl (e.scam). Í stað þess að fylgjast með því hvernig „Rússland“ hafði áhrif á viðhorf Bandaríkjamanna safnaði Hamilton 68 einfaldlega saman nokkrum reikningum, sem voru sannarlega raunverulegir en voru í eigu Bandaríkjamanna og töldu sig síðan geta fullyrt eitthvað um rússnesks áhrif þeirra.

Allt þetta mál sýnir hvernig lögmál blaðamennsku og heilinda í starfi voru sveigð og beygð í kjölfar þess að Donald Trump kom fram á sjónarsviðið. Hann nýtti sér samfélagsmiðla með árangursríkari hætti en áður hafði sést og svo virðist sem andstæðingar hans hafi farið á taugum og gripið til ýmissa óyndisúrræða, meðal annars að magna upp áhrif Rússa á forsetakosningarnar 2016 sem urðu óvenju hatrammar.

Þá fór Trump ekki leynt með fyrirlitningu sína á meginstraumsmiðlum og svo virðist sem starfsmenn þeirra hafi talið sér leyfast allt gagnvart honum í staðinn. Það er kannski verst að miðlarnir ætla ekki að gangast við fréttafölsununum sínum nú þegar staðreyndir málsins eru komnar fram.

Ef til vill er þó athyglisverðast í þessum máli öllu hve mikið var rætt um falsfréttir í tengslum við hin meintu afskipti Rússa af fréttum og umræðu í Bandaríkjunum. Nú er komið í ljós að þeir sem sífellt vitnuðu í þessi afskipti Rússa til að vara við falsfréttum, voru sjálfir fórnarlömb falsfrétta. Oft og iðulega voru þetta vinstrisinnað háskólamenntað fólk, jafnvel starfsmenn háskóla, þar með talið hér á landi. Ekki má þá gleyma að í átaki Fjölmiðlanefndar um falsfréttir, að þá voru iðulega afskipti Rússa af fréttaflutningi nefnd sem dæmi um hættuna á falsfréttum. Þar á bæ þarf nú að hugsa þetta upp á nýtt, því þökk sé Hamilton 68 og fleirum, því þau kolféllu sjálf á prófinu – voru bláeygð fórnarlömb falsfrétta.

mynd
26. janúar 2023

Visthryggð og loftslagskvíði

Því er haldið fram að sú umræða sem knýr loftslagsumræðuna áfram sé byggð á þekkingu og vísindum. Það átti ekki endilega við um þann fund sem haldin var í stofu 101 í Odda í gær. Þar stóð Stofnun Sæmundar fróða um sjálfbæra þróun og Loftslagsleiðtoginn fyrir hádegisfundi þar sem „loftslagskvíði“ var ræddur og þá sérstaklega hvernig hægt væri að lifa með honum. Frummælendur voru þau meira
mynd
24. janúar 2023

Vanhæfni og varnir í Evrópusambandinu

Hinn lífsglaði fyrrum forseti framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins, Jean-Claude Juncker, greindi frá því árið 2015 að rétt væri að stofna her innan sambandsins til að verja gildi og landamæri Evrópuríkja. Hann taldi að sameiginlegur her væri hagkvæmur fyrir ríki sambandsins og raunar nauðsynlegur og vísaði þá til spennu í samskiptum við Rússa. Meðal raka Junckers voru þau að ímynd Evrópu hefði meira
mynd
22. janúar 2023

12.000 þjóðernissinnar

Að sumu leyti mátti greina frumstæða krafta í íþróttahöllinni í Gautaborg á föstudagskvöldið þegar Íslendingar mættu á heimavöll Svía. „Innrásarliðið“ (íslenska liðið) var í miklu minnihluta en þegar þjóðsöngvar landanna voru leiknir reyndu 2.000 Íslendingar sitt besta til að jafnast á við 10.000 Svía. Mannhafið var skreytt í fánalitum landanna, andlit máluð eins og menn væru að fara í meira
mynd
21. janúar 2023

Í ótryggum heimi

Mannkynssagan er full af dæmum um samfélög sem halda að þau séu komin í öruggt skjól og íbúarnir sannfærðir um að fátt geti komið hlutunum úr skorðum, framundan séu tímar áframhaldandi hagsældar og framfara. En í dag getum við í nútímamenn lesið að stundum brugðust þessar væntingar fullkomlega vegna utanaðkomandi þátta, svo sem innrása eða fólksflutninga, en oftar en ekki voru innanmeinin meira
mynd
19. janúar 2023

Orðræðustríð og innræting

Glærumálið svokallaða í framhaldsskólum landsins hefur kallað fram þau viðbrögð hjá kennurum að þeim finnst að óeðlilegt sé að taka upp fólk gegn þess vilja. Með öðrum orðum kennarar kvarta yfir því að nemendur taki þá upp í tíma og ótíma og noti upptökurnar gegn þeim. Súsanna Margrét Gestsdóttir, brautarformaður Menntunar framhaldsskólakennara við Háskóla Íslands, skrifar grein á Vísi í meira
mynd
15. janúar 2023

Pólitískur áróður eða pólitísk innræting?

Líklega geta flestir verið sammála um að það sé viðkvæmt að blanda börnum og unglingum í pólitískan áróður eða flókna samfélagsumræðu. Flestum er þetta ljóst en öðru hvoru fer af stað umræða um slíkt framferði enda hafa margir reynt þetta á eigin skinni, annað hvort úr eigin skólagöngu eða frá skólagöngu barna sina. Oft henda menn hreinlega gaman að því hve kennarar geta verið pólitískir í kennslu meira
mynd
13. janúar 2023

Að skrifa sögu hrunsins - þriðja grein

Í þessari þriðju og síðustu yfirlitsgrein um þá sem hafa skrifað sögu hrunsins beinum við sjónum okkar að skrifum skálda og einnig þeim bókum sem hafa komið út á ensku. Það voru miklar tilfinningar og gætti talsverðrar reiði í Hvítu bókinni eftir Einar Má Guðmundsson sem er safn greina eftir Einar sem birtust í Morgunblaðinu frá hausti 2008 og fram á vor 2009. Einar Már les yfir yfir meira
mynd
10. janúar 2023

Rússaáhrifin voru engin á Twitter

Tilraunir Rússa til þess að hafa áhrif á þjóðmálaumræðuna í Bandaríkjunum í gegnum samfélagsmiðilinn Twitter fyrir forsetakosningarnar árið 2016 náðu til örfárra notenda. Hafi einhverjir tekið áróðurinn til sín bendir flest til þess að þeir hafi verið fyrir flokksbundnir repúblikanar og því hefur áróðurinn engu breytt um kosningahegðun viðkomandi. Rússneskir samfélagsmiðlareikningar höfðu þannig meira
mynd
9. janúar 2023

Að skrifa sögu hrunsins - önnur grein

Sem gefur að skilja hefur tíminn eftir bankahrunið verið fyrirferðamikill í hrunbókmenntum samtímans enda ekki síður átakamikill en tíminn fyrir hrunið eins og fjallað verður um í þessari annari grein um bækurnar sem skráð hafa sögu hrunsins. Þar gætir margra grasa en greinarhöfundur hefur átt framlag í merkilegum bókaflokki sem Almenna bókafélagið hefur haldið út um atburðarásina eftir hrun og meira
mynd
8. janúar 2023

Að skrifa sögu hrunsins - fyrri grein

Á þessu ári verða liðin 15 ár frá því að bankahrunið dundi yfir hér á Íslandi. Óhætt er að segja að fáir atburðir hafi haft jafn mikil áhrif á seinni tíma sögu landsins og enn erum við að fást við afleiðingar þess og meta það sem á gekk. Stjórnmálin voru og eru enn talsvert upptekin af því sem gerðist og þar er tekist á um ábyrgð, jafnt hugmyndafræðilega sem pólitíska. Í réttarsölum er, eins meira
mynd
6. janúar 2023

Hvernig FBI ritstýrði Twitter

Á milli janúar 2020 og nóvember 2022 fóru ríflega 150 tölvupóstar á milli Bandarísku alríkislögreglunnar (FBI) og Yoel Roth fyrrverandi yfirmanns Trausts og öryggis (Twitter Trust and Safety) hjá Twitter samskiptamiðlinum. Sum þessi samskipti voru sakleysisleg, svo sem árnaðaróskir um áramót og staðfestingar á fundum. Í öðrum tilvikum var farið fram á upplýsingar um notendur Twitter í tilefni meira
mynd
5. janúar 2023

Aldreifing og alstyrkir fjölmiðla

Fréttablaðið hefur hætt dreifingu blaðsins inn á heimili landsmanna og þar með fallið frá því sem var kjarni viðskiptamódels blaðsins í upphafi, semsagt að beita aldreifingu til þess að ná til auglýsenda. Um skeið var undirliggjandi viðskiptaáætlun (aldreifingin) álitin svo nýstárleg og einstök að fjárfestar Fréttablaðsins reyndu fyrir sér erlendis með ótrúlegum fjárlútlátum. En nú er semsagt meira
mynd
2. janúar 2023

Glæpir gegn mannkyni og skráning sögunnar

Það ekki hægt að segja að heimurinn sé friðvænlegri nú um þessi áramót en hann hefur verið áður. Því miður, virk stórstyrjöld í Úkraínu nálægt hinni gömlu miðju Evrópu og þar falla hundruð hermanna daglega og margvíslegir glæpir framdir gagnvart almennum borgurum. Um heim allan eru átök sem eru mörgum gleymd en kosta miklar þjáningar og mörg mannslíf. Sýrland, Afganistan, Írak og Jemen eru í meira
mynd
29. desember 2022

Alþingi og hungursneyðin í Úkraínu

Fyrir Alþingi liggur nú tillaga um að Alþingi álykti að lýsa yfir því að hungursneyðin í Úkraínu sem stóð yfir frá 1932 til 1933 hafi verið hópmorð en um er að ræða einn hræðilegasta atburð 20. aldarinnar. Þetta er svar við ákalli stjórnvalda í Úkraínu um að ríki heimsins lýsi því yfir að hungursneyðin í landinu (Holodomor) hafi verið hópmorð, (sem er notað í staðin fyrir þjóðarmorð einhverra meira
mynd
27. desember 2022

Áramót með 8 milljörðum manna

Nú í lok árs urðu jarðarbúar 8 milljarðar talsins og hafði þá fjölgað um einn milljarð á aðeins 12 árum. Fólksfjölgunin hefur aukist hratt eftir að mannkynið náði fyrsta milljarðinum árið 1800 eins og kemur fram í meðfylgjandi töflu. Teikn eru á lofti um að mannfjöldasprengjan svokallaða hafi verið aftengd en ljóst er að næstu áratugir munu leggja mikið álag á vistkerfi jarðar á meðan meira
mynd
22. desember 2022

Vin og hið opinbera velferðarsamfélag

Það er í senn grátlegt og hlálegt að Reykjavíkurborg skuli ætla að loka starfsemi Vinjar rúmu ári eftir að borgin tók yfir rekstrinum með tilheyrandi hástemmdum yfirlýsingum og fánahyllingum. Grátlegt í ljósi mikilvægi starfseminnar en hlálegt í ljósi yfirlýsinga og ásetnings borgarstjórnaryfirvalda. En viðbrögðin við ætlaðri lokun sýna einnig hve ráðvillt fólk getur verið þegar kemur að meira
mynd
21. desember 2022

Lárus Welding: Bankamaður segir frá

Áhrif bankahrunsins fyrir rúmlega 14 árum voru gríðarleg og þau hafa mótar þjóðmálaumræðuna síðan og munu án efa gera um ókomin ár. Enn erum við að fá nýjar upplýsingar og nýja sýn á það sem gerðist í hruninu bæði í aðdraganda þess og ekki síður í eftirmálanum. Ný bók, Uppgjör bankamanns, eftir Lárus Welding, fyrrverandi bankastjóra Glitnis, veitir mikilvæga innsýn í atburðarásina og nauðsynlegt meira
mynd
20. desember 2022

Orkan, hitinn og þjóðarsjóður

Það er hægt að taka undir með þeim sem segja að Íslendingar séu lánsöm þjóð þegar kemur að náttúruauðlindum. Með þekkingu og menntun í farteskinu höfum við nýtt auðlindir landsins til að byggja upp samfélag sem er í fremstu röð þegar kemur að því að tryggja borgurum landsins ásættanleg lífsskilyrði. En allt er þetta undir stöðugu endurmati og Íslendingar verða að forgangsraða og meta hvar og meira
mynd
17. desember 2022

Af Twitter vígstöðvunum

Er Elon Musk endanlega búinn að tapa glórunni eða er menningarstríðið vegna yfirtöku hans á samfélagsmiðlinum Twitter rétt að byrja? Og hefur yfir höfuð nokkur áhuga? Ekki endilega hér á Íslandi en svo virðist sem íslenskir fjölmiðlar, þeir fáu sem hafa fjallað um uppljóstranir Elon Musk um hvernig kaupin gerðust á Twitter-eyrinni, hafi fremur tekið þá afstöðu að Twitter-skjölin séu ofmetin. Það meira