Pistlar:

16. apríl 2024 kl. 18:11

Sigurður Már Jónsson (sigurdurmar.blog.is)

Haglýsing á tímum stöðugleikastjórnar

Ný ríkisstjórn er mynduð um þá viðleitni að varðveita stöðugleika í landi sem er eins og önnur lítil hagkerfi ekki þekkt fyrir mikið efnahagslegt jafnvægi. Því gat það verið skynsamlegt að tryggja í það minnsta pólitískan stöðugleika þó því geti stundum fylgt stöðnun á öðrum sviðum. Ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur fékk í heimamund árið 2017 góða stöðu ríkissjóðs og munaði þar mestu um einstakan árangur vegna afnáms gjaldeyrishaftanna og framkvæmd stöðugleikaskilyrðanna sem voru forsenda afnámsins. Skilyrðin skiluðu á milli 800 og 1000 milljörðum króna í ríkissjóð og gerbreyttu fjárhagsstöðu landsins. Nú er hins vegar ríkissjóður rekinn með halla og nýr fjármálaráðherra segir að það taki fjögur ár að vinna á hallanum. Er það til viðbótar fimm ára hallarekstri. Er það langur eða stuttur tími fyrir hagþróun landsins? Það er auðvitað erfitt að segja en veltur talsvert á framkvæmdinni.

Hagstofa Íslands hefur nú gefið út þjóðhagsspá sem tekur til áranna 2024 til 2029. Þar kemur fram að hægt hefur á efnahagsumsvifum að undanförnu. Hagvöxtur reyndist vera 4,1% á síðasta ári og er útlit fyrir að verg landsframleiðsla aukist aðeins um 1,5% í ár. Reiknað er með að hagvöxtur verði helst drifinn áfram af einkaneyslu, utanríkisviðskiptum og samneyslu. Gert er ráð fyrir að hagvöxtur taki við sér aftur árið 2025 og verði 3,0% þegar innlend eftirspurn styrkist.alt2

Eymdarvísitalan

Ef ný ríkisstjórn er mynduð utan um pólitískan stöðugleika, hvað verður þá sagt um þann efnahagslega. Lítum á lykiltölur. Skráð atvinnuleysi í mars var 3,8% og ársverðbólgan mælist nú vera 6,8%. Íslenska eymd­ar­vísi­tal­an (e. misery index) mæl­ist nú vera 10,6 en hún byggist á samlagningu þessara tveggja stærða. Þessi tala er ekki ósvipuð því sem hefur verið í Bandaríkjunum í stjórnartíð Joe Bidens. Verst leika háir stýrivextir landsmenn en stundum þarf að minna á að án þeirra gæti verðbólgan verið miklu hærri eins og Ásgeir Jónsson seðlabankastjóri gerði í ræðu sinni á aðalfundi bankans fyrir stuttu. Verðbólgan er eyðileggjandi afl og margt til vinnandi að vinna bug á henni. Hagstofan gerir ráð fyrir að verðbólga hjaðni á árinu og verði ríflega 5%.

Land skortsins

En þó að ýmsir hagvísar séu ekki mjög óhagstæðir þá er ekki hægt að horfa framhjá því að á Íslandi er að byggjast upp skortur á vörum sem skipta verulegu máli fyrir hagvöxt framtíðarinnar. Því má segja að núna séum við að spilla framtíðarhagvexti landsmanna sem mun þá koma niður á lífskjörum næstu ár og áratugi. Þar munar mestu um orkuskort sem þegar er farinn að segja til sín og hefur verið fjallað um hér í pistlum. Það er heimatilbúin vandi sem kemur til vegna ólíkrar sýnar á hvernig virkja skal í landinu. Þeir sem ekki vilja virkja vilja sjálfsagt ekki taka á sig afleiðingar þeirrar stefnu. Nú þegar er hagkerfið farið að missa af mörgum milljörðum króna á ári í tekjur vegna þessarar stefnu og þess skammt að bíða að tapið mælist í tugum milljarða.

Annar markaður þar sem lögmál skortsins hafa verið innleidd er húsnæðismarkaðurinn, þá sérstaklega á langstærsta íbúðamarkaðinum, nefnilega höfuðborgarsvæðinu. Nú er talað um að fermetraverð lóðar sé orðið um 200.000 krónur eða fjórðungur til fimmtungur af verði íbúðarhúsnæðis. Með því að tryggja ekki eðlilegt framboð lóða til að halda markaðnum hæfilega mettum hefur húsnæðisliðurinn mest áhrif á hækkun verðbólgu eins og ný skýrsla Húsnæðis og mannvirkjastofnunar sýnir. Samkvæmt upplýsingum á heimasíðu stofnunarinnar verður aðeins 688 íbúðum lokið á höfuðborgarsvæðinu á þessu ári.byggingar

Það getur verið fróðlegt að bera saman íbúðamarkaðinn og markað fyrir hótelherbergi. Ljóst er að engin kemur hingað ef hann fær ekki gistingu en uppbygging hótela hefur verið hröð og mikil undanfarin áratug. Þar hefur einkaaðilum tekist að mæta þörfum hratt vaxandi markaðar og stutt þannig við hagvöxt. Ekki verður séð annað en að þar verði áframhaldandi uppbygging og mörg stór og smá hótelverkefni í pípunum.

Traust eiginfjárstaða

Heimili, fyrirtæki og ríkissjóður búa við nokkuð trausta eiginfjárstöðu og þrátt fyrir halla ríkissjóðs hefur lánshæfismat ríkisins og fyrirtækja þess verið að batna. Hagstofan bendir á að skuldastaða heimila sé efnahagslega traust og hefur hlutfall skulda heimila af vergri landsframleiðslu ekki verið lægra síðan 2018. Heimili eru aftur farin í auknum mæli að sækja í verðtryggð lán sem eru nú um 44% af heildarlánum heimila. Eigið fé heimila hefur ekki mælst hærra sem hlutfall af landsframleiðslu frá því söfnun talnaefnis hófst. Hrein erlend eignastaða þjóðarbúsins í lok síðasta árs nam tæplega 38% af vergri landsframleiðslu og hefur þjóðarbúið ekki staðið betur frá árslokum 2021 segir í spá Hagstofunnar þó óvissuþættir séu allnokkrir.

Ríkið á yfir 40 fyr­ir­tæki sem eru með bók­fært eigið fé yfir 1.000 millj­örðum. Markaðsvirði eignanna er margfalt meira. Ekki er langt síðan fjallað var um umsvif ríkisins á fyrirtækjamarkaði hér. Einnig á ríkið 900 fast­eign­ir og um 400 jarðir. Bók­fært virði þeirra eigna er um 312 millj­arða króna. Ríkið hefur því talsvert svigrúm til að takast á við hallarekstur næstu árin.

mynd
15. apríl 2024

Trúarleg skautun Miðausturlanda

Um öll Miðausturlönd má sjá hlutfall kristinna manna meðal íbúa fara lækkandi sem er skýrt merki um að hin trúarlega skautun í þessum heimshluta sé að aukast verulega. Tölurnar vekja undrun. Það má fyrst nefna að kristnum mönnum hefur fækkað jafnt og þétt í Tyrklandi síðan seint á 19. öld þegar þeir voru á milli 20% og 25% íbúanna. Í þá daga var þetta svæði hluti af Ottómanveldinu sem stundum var meira
mynd
13. apríl 2024

Óhreinu börn velferðakerfisins

Ef fjölskylda fíknisjúklings fær upphringingu frá lögreglunni eða heilbrigðisþjónustunni um að sjúklingurinn sé í höndum þeirra er fjölskyldan undantekningalaust beðin um að taka við viðkomandi. Skiptir litlu í hvaða ástandi hann er. Þegar svo er komið, treysta fæstir í fjölskyldunni sér til þess enda er að baki áralöng saga sem hefur yfirtekið líf viðkomandi fjölskyldu. Stundum getur fólk ekki meira
mynd
11. apríl 2024

Evrópska flóttamannavirkið

Á nánast hverjum einasta degi ársins koma bátar hlaðnir flóttamönnum upp að ströndum Evrópu. Upp úr bátunum stekkur fólk, stundum innan um sólbaðsdýrkendur og reynir að hlaupa í felur. Sumum tekst það, öðrum ekki. Ekki komast allir bátarnir að strönd og Atlantshafið og sérstaklega Miðjarðarhafið verða vot gröf margra flóttamanna sem flestir koma frá Afríku. Þetta er fátækt fólk sem hefur lagt í meira
mynd
9. apríl 2024

Glæpir gegn mannkyninu

Í bók sinni um Miðausturlönd áætlar Magnús Þorkell Bernharðsson prófessor að um tvær og hálf milljón manna hafi látist í stríðum Miðausturlanda síðustu 50 ára eða svo. Því til viðbótar hafi um 8 milljónir manna lagt á flótta. Bók Magnúsar kom út 2018 og síðan hefur fólk haldið áfram að deyja á þessu svæði, nú síðast ríflega 30 þúsund manns á Gaza. Á sama tíma hefur fjöldi fólks dáið í Sýrlandi og meira
mynd
6. apríl 2024

Latir Íslendingar

Stundum geta stuttar fréttir sagt mikla sögu, jafnvel um breytingar á samfélaginu sem ekki blasa við og þarf þá ekki endilega að byggja á einhverskonar vísindalegri aðferðafræði. Í Morgunblaðinu í gær mátti lesa frétt um að Íslendingar séu hættir að nenna að vinna erfiða líkamlega vinnu. Þetta er haft eftir fulltrúa dekkjaverkstæðis og ályktun sína byggir hann á því að fyrir skömmu hafi fyrirtækið meira
mynd
4. apríl 2024

Bókadómur: Seðlabankinn gegn Samherja - Eftirlit eða eftirför?

Í hlaðvarpinu Þjóðmálum var Þorsteinn Már Baldvinsson, forstjóri Samherja, spurður af hverju hann hefði tekið slaginn við Seðlabankann út af því máli sem bókin Seðlabankinn gegn Samherja – Eftirlit eða eftirför?, fjallar um. Þorsteinn Már svaraði því til að það hefði skipt miklu að hann gat það. Að fyrirtæki hans væri það stórt og stöndugt og að hann hefði getað barist við það sem fyrir meira
mynd
2. apríl 2024

Óþekka stúlkan Giorgia Meloni

Allajafnan hefði ég eytt dymbilvikunni á Ítalíu í lífslangri tilraun til að meðtaka anda þessa fagra lands og grípa hluta af menningunni sem er svo yfirþyrmandi að það verður ekki gert almennilega nema með rauðvíni og pasta. En það varð ekki að þessu sinni. Það breytir því ekki að Ítalía er alltaf í huga þeirra sem þangað hafa komið og nú eru ferðirnar komnar á vel á annan tug og sumum hefur verið meira
mynd
1. apríl 2024

Vaxandi ofsóknir gegn kristnum mönnum

Á páskunum minnast kristnir menn dauða og pínu Krists en fylgjendur hans mynda stærsta söfnuð heims. Páskarnir eru reyndar gömul hátíð gyðinga en kristnir menn hafa að hluta til slegið eign sinni á þá. Það er hins vegar ekki öllum ljóst að nú er talið að kristnir menn séu opinberlega ofsóttir í hvorki fleiri né færri en 139 löndum. Þúsundir kristinna manna falla í ofsóknum á hverju ári um víða meira
mynd
29. mars 2024

Hælisleitendur úr fjarlægu sólkerfi

Undanfarið hefur þáttaröðin Vandkvæði himintunglanna (sem er dálítið frjálsleg þýðing á ensku samsetningunni The Three-Body Problem) verið til sýnis á Netflix streymisveitunni og hefur notið mikilla vinsælda. Þættirnir byggja á sögu eftir kínverska verkfræðinginn og vísindaskáldsagnahöfundinn Liu Cixin og er fyrsta sagan í Remembrance of Earth's Past þríleiknum. Þættirnir lýsa atburðarás þar sem meira
mynd
26. mars 2024

Frakkar yfirgefa Afríku

Eftir margra alda viðveru í Afríku eru Frakkar að yfirgefa álfuna og þar með má hugsanlega setja punktinn aftan við nýlendustefnu þeirra í álfunni. Sú saga er ekki alltaf falleg en brottförin núna er að sumu leyti við válegar aðstæður þar sem ófriðlegt er nú í mörgum þeim löndum sem Frakkar tengjast. Hér hefur áður verið fjallað um ástandið á Sahel-svæðinu, sunnan Sahara-eyðimerkurinnar meira
mynd
23. mars 2024

Mannfækkun af manna völdum

Þegar við skoðum sögu Íslands er okkur tamt að horfa til þess hve margir bjuggu í landinu frá einum tíma til annars og metum gjarnan landshagi út frá því hvernig mannfjöldaþróuninni reiddi af. Samfélagið var lengst af staðnað og fyrir kom að það nánast þurrkaðist út og það var ekki fyrr en kom fram á seinni hluta 19. aldar sem landsmönnum tók að fjölga að einhverju ráði, þróun sem hélt áfram meira
mynd
22. mars 2024

Hið opinbera hlutafélag Íslands

Sú umræða sem farið hefur af stað vegna fyrirhugaðra kaupa Landsbankans á Tryggingamiðstöðinni hefur að mestu snúist um ferlið sjálft og hina pólitísku hlið þess. Þó með undirliggjandi umræðu um hver stefna ríkisins eigi að vera í atvinnurekstri og hve mikil umsvif ríkisins í atvinnulífinu eigi yfir höfuð að vera. Það er óumdeilt að þátttaka íslenska ríkisins í bankastarfsemi er óvenju mikil sem meira
mynd
20. mars 2024

Ísland efst í ríkisútgjöldum

Heildarútgjöld hins opinbera sem hlutfall af landsframleiðslu, að frádregnum útgjöldum vegna varnarmála og lífeyrismála, voru hvergi meiri meðal OECD-ríkja árið 2021 en á Íslandi. Námu þau 42,5% af VLF, en meðaltal ríkja OECD var 34%. Þetta kemur fram í svari fjármála- og efnahagsráðherra við fyrirspurn frá Diljá Mist Einarsdóttur alþingismanni og Morgunblaðið gerir grein fyrir í dag og kemur meira
mynd
19. mars 2024

Vitundarherferð og staðreyndir máls

Í dag hrinti stjórn Blaðamannafélags Íslands „vitundarherferð“ félagsins úr vör. Markmið hennar er að vekja fólk til vitundar um mikilvægi blaðamennsku fyrir samfélagið eða eins og segir í kynningu vegna þessa: „Blaðamenn draga saman upplýsingar, setja hlutina í samhengi og greiða úr óreiðunni. Þeir koma á framfæri ólíkum sjónarmiðum, setja fram staðreyndir og kanna meira
mynd
18. mars 2024

Austrænir sérfræðingar í leigubílaakstri

Síðasta sumar tók pistlaskrifari leigubíl frá Hlemmi og heim í Vogahverfið sem er í sjálfu sér ekki í frásögur færandi. Utan þess, að leigubílstjórinn skyldi ekkert þegar ég tjáði honum heimilisfangið og rataði auðvitað ekki heldur. Að lokum varð ég að lóðsa hann heim til mín. Leigubílstjórinn talaði enga íslensku en hann reyndist vera frá Sýrlandi. Við tókum stutt spjall á ensku og hann sagðist meira
mynd
17. mars 2024

Vatnið, vindurinn og Fuerteventura

Eyjan Fuerteventura er aðeins minni að flatarmáli en Tenerife og liggur næst Lanzarote, svo nálægt að sjá má á milli eyja. Fuerteventura er með sendna strendur og hálendishrygg eftir endilangri eyjunni. Margir telja þarna vera bestu baðstrendur á öllum Kanaríeyjunum. Hvað sem hæft er í því er fallegt að ganga sendnar strendur þar með brimið ólgandi fyrir utan en sagt var frá eyjunni meira
mynd
14. mars 2024

Maginot-lína Íslendinga

Sagt var eftir hrakfarir með Maginot-línuna í seinni heimstyrjöldinni að Frakkar berðust alltaf í liðnum styrjöldum. Fyrir þá sem ekki muna þá var André Maginot einn frægasti hershöfðingi Frakka í fyrri heimstyrjöldinni. Þá var varnarlínan byggð á hertækni skotgrafanna. Uppruna hennar má rekja til hugmynda franska hersins um stríðsrekstur. Herinn gerði ráð fyrir að öll stríðsátök yrðu eins og í meira
mynd
13. mars 2024

Þögult þjóðarmorð í Nígeríu

Fá lönd búa við jafn víðtæk átök og ofbeldisglæpi og Nígería, fjölmennasta land Afríku. Hvergi eiga kristnir íbúar jafn mikið undir högg að sækja enda ofsóttir af miklu offorsi eins og áður hefur komið fram hér í pistlum. Samkvæmt nýrri skýrslu Human Rights Watch hafa margir vopnaðir hópar haldið áfram drápum og mannránum og þannig stofna lífi og lífsviðurværi milljóna manna um alla meira
mynd
12. mars 2024

Mun jarðarbúum fækka niður í tvo milljarða?

Síðustu áratugi eða svo hafa fræðimenn og allskonar sérfræðingar óttast það helst að maðurinn kæfi jörðina og að mannkyninu myndi að endingu fjölga langt umfram það sem jörðin ber. Þetta hafa mannfjöldaspár lengst af gengið útá. Hin síðari ár hefur orðið mikil breyting á þessari umræðu og er nú svo komið að einstaka menn óttast fækkun mannkynsins og hin framsýni frumkvöðull Elon Musk hefur meira