Einblíni ekki á þyngri refsingar

Fíkniefnabrotum hefur fjölgað mikið undanfarna áratugi þrátt fyrir hertar refsingar ...
Fíkniefnabrotum hefur fjölgað mikið undanfarna áratugi þrátt fyrir hertar refsingar við þeim. Júlíus Sigurjónsson

Þyngri refsingar hafa ekki komið í veg fyrir mikla fjölgun fíkniefnabrota hér á landi. Jón Þór Ólason, lektor í refsirétti við Háskóla Íslands, segir ekki hægt að einblína á refsivörslukerfið, sem sé á heljarþröm, til að taka á fíkniefnabrotum heldur þurfi að nálgast það samfélagsvandamál með heildstæðari hætti.

Jón Þór var einn þeirra sem kom fyrir allsherjarnefnd Alþingis á morgun til þess að ræða refsiramma í fíkniefnamálum. Mikil umræða hefur sprottið upp um hann í kjölfar þess að hollensk kona sem segist hafa verið burðardýr var dæmd í ellefu ára fangelsi fyrir stórfellt fíkniefnasmygl í Héraðsdómi Reykjaness í þar síðustu viku.

Meðalþyngd fangelsisrefsinga vegna fíkniefnabrota hefur margfaldast hér á landi undanfarna áratugi. Jón Þór segir að á 8. áratug síðustu aldar hafi meðalþyngd refsinga í fíkniefnamálum verið 0,21 ár. Á 9. áratugnum var fangelsistíminn kominn upp í 0,86 ár en á milli áranna 2006 og 2010 hafi meðalþyngd refsinganna náð 3,55 árum.

Þrátt fyrir þetta virðist aldrei hafa verið meira um fíkniefni en síðustu ár. Þetta sést meðal annars á því að þrátt fyrir þessa vaxandi refsigleði hefur þeim fjölgað sem afplána dóma vegna fíkniefnabrota. Árið 1981 sat 21 fangi í fangelsi vegna fíkniefnamála en árið 2006 voru þeir orðnir 112.

Hlutfall þeirra sem afplána fangelsisvist vegna fíkniefnabrota hefur einnig margfaldast. Þannig voru 10% þeirra fanga sem hófu afplánun árið 1994 þar vegna fíkniefnabrota. Nú segir Jón Þór að um þriðji hver fangi afpláni refsingu vegna fíkniefnamála.

Vandi samfélagsins í heild

Jón Þór bendir á að dómur Hæstaréttar í fyrsta e-töflumálinu sem kom til kasta dómstóla hér á landi árið 1997 hafi hrundið af stað þyngri refsingum í fíkniefnamálum. Þá var maður dæmdur í sex ára fangelsi fyrir innflutning á tæplega 1.000 e-töflum og var vísað sérstaklega til þess að efnin væru þau hættulegustu sem borist hefðu til landsins. Þá var hámarksrefsing sem unnt var að dæma til vegna fíkniefnabrota tíu ár en þyngsti dómurinn fram að því fjögur ár. Refsimörkin voru hækkuð upp í tólf ár árið 2001.

„Þar sem þetta væru hættulegustu efnin ætlaði Hæstiréttur greinilega að senda út skilaboð í samfélagið á þá leið að það yrði tekið gríðarlega þungt á innflutningi á þessum efnum. Í þeim dómum sem komu í kjölfarið var vísað til þessa máls um hversu hættulegt efnið væri. Þessi dómur varð fordæmisgefandi um hvernig ætti að refsa fyrir MDMA-brot, innflutning á fíkniefnum. Þannig fer þessi skriða af þyngingu refsinga af stað,“ segir Jón Þór

Ári eftir dóminn var skráður fjöldi fíkniefnabrota í málaskrá lögreglu 713. Árið 2006, rétt tæpum áratug eftir dóminn voru málin hins vegar 2.098, nærri því þreföldun á fjölda mála þrátt fyrir harðar hafi verið refsað fyrir þau á þessum árum en áður.

Því er ljóst að þyngri refsingar hafa ekki komið í veg fyrir mikla fjölgun fíkniefnabrota. Jón Þór segir að líta þurfi á vandann með heildstæðari hætti.

„Það þarf að skoða málaflokkinn upp á nýtt. Refsivörslukerfið leysir aldrei þennan vanda. Hann þarf að hugsa í stærra og víðara samhengi en að horfa bara í refsingarnar. Það þarf að skoða út frá sjónarmiðum heilbrigðisþátta og finna leiðir til að aðstoða menn út úr vandanum en ekki búa til stærri og frekari vandamál. Þetta er ekki bara vandi refsivörslukerfisins. Þetta er vandi samfélagsins í heild og það þarf að taka á honum þannig, ekki bara einblína á refsivörslukerfið. Vandamálið núna er stærra og meira en áður,“ segir Jón Þór.

Kerfið á heljaþröm

Refsivörslukerfið á Íslandi á mjög undir högg að sækja um þessar mundir, að mati Jóns Þórs. Vegna plássskorts bíði fimm hundruð manns eftir því að hefja afplánun refsingar, fjöldi dóma hafi fyrnst, dómstólar og ákæruvald séu að kikna undan álagi, fangelsin séu yfirfull og vistun í þeim þjóni ekki sem sú betrunarvist sem henni er ætluð að vera enda fá fangar ekki þá sérfræðiþjónustu sem þörf er á, meðal annars að því er varðar sálræna þætti.

Pyntingarnefnd Evrópuráðsins hafi gert fjölda athugasemda við vistun íslenskra fanga og
og Jón Þór segir það grafalvarlegt að mörg dæmi séu um að þeir sem eigi við alvarlegar geðraskanir að stríða séu vistaðir í fangelsum landsins. Það myndi teljast ómannleg eða vanvirðandi refsing í skilningi mannréttindasáttmálans.

„Þess vegna segi ég að þetta kerfi er alveg á heljarþröm. Það er gjörsamlega undirmannað og fjársvelt. Það skortir oft á sérþekkinguna og það er alltaf verið að setja á flatan niðurskurð. Það verður að greina vandamálið í heild sinni og reyna að nýta þá peninga sem fara inn í kerfið með sem bestum hætti,“ segir Jón Þór.

Þá hafi ýmsir fræðimenn bent á að hertar refsingar geti hreinlega fjölgað fíkniefnabrotum. Með þyngri refsingum aukist áhætta þeirra sem sýsla með fíkniefnin, þeir geti hækkað verð á efnunum og þannig haft meira upp úr þeim. Umhverfið verði einnig harðara enda liggi meira undir hjá brotamönnunum.

Ekki hugað að breytingum á löggjöfinni

Unnur Brá Konráðsdóttir, formaður allsherjarnefndar, segir að tilgangur umræðunnar á fundi hennar í morgun hafi verið að upplýsa nefndarmenn um dóma og löggjöf í fíkniefnamálum. Auk Jóns Þórs kom meðal annars ríkissaksóknari og fulltrúar frá innanríkisráðuneytinu fyrir nefndina. Þar hafi meðal annars komið fram að ekki væri hugað að neinum sérstökum breytingum á lagaumhverfinu að svo stöddu.

Vilji væri fyrir því innan nefndarinnar að skoða umhverfið betur og segist Unnur Brá sjálf hafa mestan áhuga á að vita hvers vegna löggjöfin um fíkniefnabrot sé öðruvísi hér á landi en annars staðar. Ekki hafi verið ákveðið hvort að nefndin muni fjalla frekar um refsiramma fíkniefnabrota á næstunni.

Jón Þór Ólason, lektor í refsirétti við Háskóla Íslands.
Jón Þór Ólason, lektor í refsirétti við Háskóla Íslands.
Frá Litla-Hrauni. Fjölda manna bíður eftir að geta hafið afplánun ...
Frá Litla-Hrauni. Fjölda manna bíður eftir að geta hafið afplánun fangelsisrefsinga vegna plássleysis. mbl.is/Ómar
Unnur Brá Konráðsdóttir, þingmaður Sjálfstæðisflokksins.
Unnur Brá Konráðsdóttir, þingmaður Sjálfstæðisflokksins. mbl.is/Eggert Jóhannesson
mbl.is

Bloggað um fréttina

Innlent »

Gunnlaugur formaður Hinsegin daga

21:39 Gunnlaugur Bragi Björnsson var fyrr í kvöld kjörinn nýr formaður Hinsegin daga í Reykjavík á aðalfundi félagsins.  Meira »

Ingvar Mar oddviti Framsóknar

21:25 Ingvar Mar Jónsson varaborgarfulltrúi verður í efsta sæti á framboðslista Framsóknarflokksins í Reykjavík fyrir komandi borgarstjórnarkosningar. Meira »

Nauðgunarmenning í umhverfi okkar

21:00 „Við þurfum að skoða þetta frá öllum hliðum. Á meðan konur eru ekki jafnvaldamiklar og karlar í samfélaginu þá birtist þetta valdamisvægi í ofbeldi,“ segir Heiða Björg Hilmisdóttir, formaður ofbeldisvarnarnefndar og borgarfulltrúi, eftir fund um ofbeldi og ungt fólk. Meira »

Fara fram á fangavist yfir óléttri konu

20:57 Saksóknari fer fram á að kona sem er ákærð fyrir 59 milljóna fjárdrátt verði dæmd til 14 mánaða fangelsisvistar en það kom fram við þingfestingu málsins fyrir héraðsdómi í morgun. Meira »

Sigurður myndlistarmaður ársins

20:55 Sigurður Guðjónsson var kjörinn myndlistarmaður ársins við afhendingu Myndlistarverðlauna Íslands í Listasafni Reykjavíkur. Hvatningarverðlaun ársins hlaut Auður Lóa Guðnadóttir. Meira »

752 hættu námi í framhaldsskólum

20:29 Alls hættu 752 nemendur námi í framhaldsskólum áður en til lokaprófa kom á haustönn 2017. Þar af voru 403 eldri en 18 ára. Þetta kemur fram í skýrslu Menntamálastofnunar um aðgerðir gegn brotthvarfi nemenda úr framhaldsskólum. Meira »

Heilsurækt á gönguskíðum

19:53 Gönguskíðafélagið Ullur stendur fyrir viðamikilli starfsemi í Bláfjöllum og er mestallt starf unnið í sjálfboðavinnu. Magnús Konráðsson er einn sjálfboðaliðanna og er gjarnan á vaktinni í skála félagsins. „Þegar vel viðrar,“ áréttar kappinn, sem verður 85 ára í haust. Meira »

Davíð Fannar er fundinn

20:12 Davíð Fannar Thorlacius sem lögreglan á Norðurlandi eystra leitaði að fyrr í kvöld er fundinn. Lögreglan þakkar veitta aðstoð. Meira »

13 fá styrk frá Isavia

19:52 Isavia hefur úthlutað styrkjum til 13 verkefna úr samfélagssjóði sínum. Verkefnin eru af fjölbreyttum toga. Við val á styrkþegum er áhersla er lögð á umhverfismál, mannúðarmál, forvarnir, flugtengd málefni, listir, menningu og menntamál. Meira »

Lögreglan leitar að Davíð Fannari

19:46 Lögreglan á Norðurlandi eystra leitar að Davíð Fannari Thorlacius, 19 ára.  Meira »

Átti ekki von á þessari niðurstöðu

19:19 „Frekar óvænt kom tækifærið núna og ég ákvað bara að stökkva á það,“ segir Hildur Björnsdóttir sem er í öðru sæti á lista Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík fyrir komandi sveitarstjórnarkosningar. Hún segir áhugann alltaf hafa blundað í sér en hún hefur hefur starfað sem lögmaður síðustu ár. Meira »

Heimsþing kvenleiðtoga næstu 4 ár

19:11 Ríkisstjórn Íslands og Alþingi hafa gert samkomulag við WPL, Women Political Leaders, Global Forum um að efna til Heimsþings kvenleiðtoga á Íslandi ár hvert næstu fjögur ár. Meira »

Kastað í djúpu laugina strax

18:40 Árdís Ilmur Petty er 21 árs Reykjavíkurmær sem hafði lengi langað til þess að flytja til útlanda. Hún útskrifaðist frá Menntaskólanum við Sund árið 2016 og þaðan lá leið hennar til Bournemouth á Bretlandi þar sem hún leggur stund á viðburðastjórnun við Bournemouth University. Meira »

Framboðslistinn samþykktur í Valhöll

18:12 Tillaga kjörnefndar að framboðslista Sjálfstæðisflokksins vegna borgarstjórnarkosninga í vor var samþykktur nánast samhljóða á fundi í Valhöll. Þar fundaði Vörður, fulltrúaráð sjálfstæðisfélaganna í Reykjavík. Meira »

Svala fékk snert af heilablóðfalli

17:45 Svala Björgvinsdóttir fékk snert af heilablóðfalli síðastliðinn þriðjudag og var flutt á sjúkrahús í Los Angeles.  Meira »

Fær 8,7 milljónir vegna umferðarslyss

18:29 Hæstiréttur dæmdi föður manns og tryggingafélag hans til bótaskyldu vegna alvarlegs bílslyss. Farþegi bílsins fær frá þeim tæpar 8,7 milljónir króna í skaðabætur en hann slasaðist töluvert í slysinu. Hann er þó talinn meðábyrgur en ökumaðurinn, sonur hins bótaskylda, lést í slysinu. Meira »

Síðasti „hvellurinn“ í langri hrinu

17:58 Spár gera ráð fyrir enn einu leiðindaveðrinu síðdegis á morgun og annað kvöld. Veðurfræðingur segir þó huggun harmi gegn að allt líti út fyrir að hvellurinn á morgun sé sá síðasti í bili. Meira »

Telur siðareglur hafa verið brotnar

17:37 Björn Leví Gunnarsson, þingmaður Pírata, hefur sent forsætisnefnd Alþingis erindi þar sem hann óskar formlega eftir því að nefndin taki til umfjöllunar hvort siðareglur alþingismanna hafi verið brotnar. Meira »
L helgafell 6018022119 vi
Félagsstarf
? HELGAFELL 6018011019 VI Mynd af au...
Aðalfundur
Fundir - mannfagnaðir
Félag sjálfstæðismanna í Skóga- o...
Framhald uppboðs
Nauðungarsala
Uppboð Einnig birt á www.naudungarsolu...
L edda 6018022019 i
Félagsstarf
? EDDA 6018022019 I Mynd af auglýsin...