Pistlar:

12. ágúst 2020 kl. 8:40

Ketill Sigurjónsson (hreyfiafl.blog.is)

Rio Tinto kvartar undan gagnkvæmum ávinningi

Álrisinn Rio Tinto álítur að taka þurfi á „mis­notkun Lands­virkj­un­ar á mark­aðs­ráð­andi stöðu sinni“ á ís­lensk­um raf­orku­mark­aði. Þetta kem­ur fram í til­kynn­ingu um kvört­un fyrir­tæk­is­ins til Sam­keppn­is­eft­ir­lits­ins.

Óskin um að veikja samningsstöðu Landsvirkjunar

Í umræddri tilkynningu Rio Tinto endur­ómar sá tónn sem Sam­tök iðnað­ar­ins hafa sleg­ið um nokk­urt skeið, þess efn­is að Lands­virkj­un sé með of stóra hlut­deild á raf­orku­mark­aðn­um og jafnvel beri að skipta orkufyr­ir­tæk­inu upp. M.ö.o. þá mið­ar kvört­un Rio Tinto aug­ljós­lega að því að þrengja að tækifærum Lands­virkj­un­ar til að hafa áhrif á raforku­verð til stóriðju. Og vafa­lít­ið myndi Rio Tinto helst vilja að Lands­virkj­un yrði skipt upp, þ.a. samn­ings­staða orku­fyr­ir­tæk­isins myndi veik­ast frá því sem ver­ið hefur.

Eiga álverin rétt á einu og sama botnorkuverðinu?

Fréttatilkynning Rio Tinto vegna kvört­un­ar­inn­ar til Sam­keppn­is­eft­ir­lits­ins er mjög al­mennt orð­uð og ein­kenn­ist af órök­studd­um full­yrð­ing­um. Þar er enga til­vís­un að finna til við­eig­andi laga­ákvæða sem ál­fyr­ir­tæk­ið virð­ist álíta að Lands­virkj­un brjóti gegn. Fyr­ir utan­að­kom­andi er því erfitt að meta hvern­ig Sam­keppn­is­eft­ir­lit­ið mun taka á kvört­un­inni. En mið­að við frétta­til­kynn­ing­una er einkum kvart­að vegna eft­ir­far­andi tveggja meg­in­atriða:

  • Að verðlagning Lands­virkj­unar á raf­orku feli í sér órétt­læt­an­lega mis­mun­un og mis­not­kun á mark­aðs­ráð­andi stöðu. Ál­ver­ið í Straums­vík (ISAL) greiði um­tals­vert hærra raf­orku­verð en aðrir ál­fram­leið­end­ur á Ís­landi og þar með skaði Lands­virkj­un sam­keppn­is­stöðu ISAL. Af þessu virð­ist sem Rio Tinto álíti að öll ál­ver­in þrjú, sem hér starfa, eigi að greiða Lands­virkj­un sama raf­orku­verð. Og þá lík­lega jafnt því verði sem lægst er hverju sinni (sem þessa dag­ana er raf­orku­verð­ið til Norð­ur­áls, vegna verð­teng­ing­ar við Nord Pool og lágt mark­aðs­verð þar nú um stundir).

  • Að langtíma­orku­samn­ing­ar bindi við­skipta­vini Lands­virkj­un­ar yfir langt tíma­bil, sem komi í veg fyr­ir að aðrir raf­orku­fram­leið­end­ur ann­að hvort kom­ist inn á mark­að­inn eða auki fram­leiðslu sína. Af þessu virð­ist sem Rio Tinto álíti að með því að gera lang­tíma­samn­inga við ál­ver (og aðra stór­not­end­ur) brjóti Lands­virkj­un gegn öðrum raf­orku­fram­leið­end­um á Ís­landi og að lang­tíma­samn­ing­ar Landsvirkjunar séu þess eðlis að þeir séu and­stæð­ir sam­keppn­is­lögum.

Loks kemur fram í frétta­til­kynn­ing­unni um kvört­un­ina að Rio Tinto geti ekki hald­ið áfram að fram­leiða ál á Ís­landi nema verð­lagn­ing Lands­virkj­un­ar á raf­orku verði gegn­sæ, sann­gjörn og al­þjóð­lega sam­keppn­is­hæf. Ef Lands­virkj­un láti ekki af mis­notkun sinni eigi ISAL ekki ann­an kost en að íhuga upp­sögn raf­orku­samn­ings­ins og hefja und­ir­bún­ing að lok­un ál­vers­ins.

Hvað gerir Samkeppniseftirlitið?

Greinarhöfundur bíður þess auð­vit­að með nokk­urri eft­ir­vænt­ingu að sjá hvern­ig Sam­keppn­is­eft­ir­lit­ið muni taka á kvört­un Rio Tinto. Fyrir allt áhuga­fólk um ís­lensk­an og evrópskan sam­keppn­is­rétt hlýt­ur þessi kvört­un að vera athyglisverð.

Ef Sam­keppn­is­eft­ir­lit­ið myndi fall­ast á öll þau meg­in­sjón­ar­mið Rio Tinto sem nefnd eru hér að of­an yrðu sennilega all­ir raf­orku­mark­að­ir inn­an EES og ESB í nokkru upp­námi. Því þar tíðk­ast jú ýmiskon­ar samn­ing­ar um raf­orkukaup til lengri og skemmri tíma, auk þess sem margs­konar og mis­munandi raf­orku­verð er í boði bæði til stærri og smærri raf­orku­kaup­enda.

Þarna er því líklega á brattan að sækja hjá álrisanum. Þar með er samt kannski ekki útilokað að Sam­keppn­is­eft­ir­lit­ið geri einhverja athugasemd við fyrirkomulagið hér. En þó varla svo að það breyti miklu fyrir rekstur Rio Tinto á álveri ISAL í Straumsvík.

Á gagnkvæmur ávinningur ekki lengur við?

Það er óneitanlega nokkuð óvænt að nú árið 2020 álíti Rio Tinto allt í einu að raf­orku­samn­ing­urinn sem fyr­ir­tæk­ið átti frum­kvæði að og gerði við Lands­virkj­un árið 2010 (og var breytt árið 2014 að ósk ál­fyr­ir­tæk­is­ins) hafi alls ekki upp­fyllt sam­keppn­is­lög. Áður­nefnd sjón­ar­mið og kvört­un Rio Tinto verða svo alveg sér­stak­lega umhugsunar­verð þeg­ar horft er til þess hvern­ig samn­ingn­um 2010 og við­bót­ar­sam­komu­lag­inu 2014 var lýst, en þá birti álver­ið eftir­far­andi (letur­breyt­ing er grein­ar­höf­undar):

2010: „Þetta er mikil­vægur áfangi fyr­ir ál­ver­ið. Bæði fram­leng­ing­in á nú­ver­andi orku­kaup­um og ákvæð­in um við­bót­ar­orku renna sterk­ari stoð­um und­ir fram­tíð okkar,“ segir Rann­veig Rist for­stjóri [Rio Tinto] Alcan á Íslandi.

2014: Rannveig Rist, forstjóri Rio Tinto Alcan á Íslandi: "Sam­komu­lag­ið við Lands­virkj­un er enn ein stað­fest­ing þess að við­skipta­sam­band ál­iðn­að­ar og orku­fram­leiðslu á Ís­landi ein­kenn­ist af gagn­kvæmri virð­ingu og gagnkvæmum ávinningi."

Í ljósi þessara yfirlýsinga for­stjórans í Straumsvík 2010 og 2014 myndi kannski ein­hver segja að nú sé Rio Tinto að kvarta til Sam­keppn­is­eftir­litsins yfir sterk­um stoð­um ál­vers­ins og gagn­kvæm­um um­sömd­um ávinn­ingi Rio Tinto og Lands­virkj­un­ar. Kvörtunin núna er a.m.k. varla í samræmi við fyrri yfirlýsingar álfyrirtækisins.

Landsvirkjun getur ekki tekið alla áhættuna

Rio Tinto er vissulega nokkur vorkunn, því það er aug­ljóst að vænt­ing­ar fyrirtækisins frá 2010 og 2014 um þró­un ál­verðs hafa ekki geng­ið eft­ir. En þar er eng­um um að kenna nema þeim stjórn­end­um ál­fyr­ir­tæk­is­ins sem sáu um og sam­þykktu samn­ing­ana við Lands­virkj­un 2010 og 2014, þegar þeir hinir sömu hefðu kannski átt að vera hófsamari í framtíðarsýn sinni um álverð.

Ef að ál­verð hefði rok­ið upp hefði það vel að merkja verið Lands­virkj­un sem sæti nú svekkt með að hafa ekki sam­ið betur. En þarna eru báð­ir aðil­arn­ir í þeirri stöðu að þurfa að efna samn­ing­ana og það hljóta bæði Lands­virkj­un og Rio Tinto að gera.

Það blasir líka við að ef lækka á raforkuverðið til Rio Tinto vegna breyttra forsenda í formi lágs álverðs, má með sama hætti segja að orkuverð Landsvirkjunar til Alcoa, þ.e. Fjarðaáls, ætti að hækka vegna sömu forsendubreytinga. Þarna geta því komið upp ýmis konar sanngirnissjónarmið. Eftir stendur að samningar skulu standa og það er líka augljóst að gæta verður að sanngirni gagnvart Landsvirkjun ef uppi er forsendubrestur vegna lækkunar álverðs.

Straumsvík segist svikin um afslátt

Vert er einnig að nefna þann óvenju­lega atburð nú síðast, þegar Rio Tinto og/eða ISAL gerði ágrein­ing um það hvort Lands­virkj­un hafi í reynd veitt ál­fyr­ir­tæk­inu þann tíma­bundna af­slátt af raf­orku­verði sem orku­fyrirtækið ákvað ein­hliða að skyldi gilda frá byrj­un maí til loka októ­ber á þessu ár (2020). Það væri auð­vit­að mjög furðu­legt ef Lands­virkj­un stæði ekki við yfir­lýs­ingu sína um tíma­bund­inn af­slátt. Enda hefur orkufyrir­tæk­ið sagt að það sé rangt að Rio Tinto hafi ekki feng­ið af­slátt­inn. Hvorki ISAL né Rio Tinto hafa neitað þeirri fullyrðingu Landsvirkjunar, þ.a. það lítur út fyrir að þarna hafi álfyrirtækið beinlínis farið með rangt mál.

Er stóriðja á Íslandi samkeppnishæf eða ekki?

Áhuga­vert verð­ur að sjá hvern­ig mál­ið þró­ast þeg­ar Fran­haufer mun loks skila skýrslu sinni um sam­keppn­is­hæfni stór­iðju á Ís­landi. Það er sann­ar­lega eng­inn logn­molla þessa dag­ana í ís­lenska raf­orku­geir­an­um. Enda er hin end­ur­nýj­an­lega, hagkvæma og örugga ís­lenska orka mjög eftir­sókn­ar­verð. Vissulega er samt offramleiðsla af áli í Kína að valda vandræðum. En það er því miður eitthvað sem hvorki Landsvirkjun né Ísland hafa á sínu valdi.

Höfundur er fram­kvæmda­stjóri vind­orku­fyrir­tækis­ins Zephyr Iceland og sem Íslend­ing­ur einn af óbein­um eig­end­um Lands­virkj­un­ar, rétt eins og lang­flestir ef ekki all­ir les­en­dur grein­ar­innar.

mynd
8. mars 2020

Tekist á um 200 milljarða króna i Straumsvík

Risafyrirtækið Rio Tinto segist íhuga stöðu og jafnvel lokun álversins í Straums­vík. Vegna þess að ál­ver­ið sé ekki sam­keppn­is­hæft og verði það ekki nema ál­verð hækki eða raf­orku­verð ál­vers­ins lækki. Þar sem raf­orku­samn­ing­ur álfyr­ir­tæk­is­ins og Lands­virkj­un­ar kveð­ur á um háa meira
21. febrúar 2020

Ísland er land grænnar raforku

Í fréttaskýringaþættinum Kveik var nýverið fjall­að um upp­runa­vott­orð grænnar raforku. Af um­ræðu í þættinum og eft­ir þátt­inn er ljóst að marg­ir eiga í nokkrum vand­ræð­um með að skilja hvað felst í slík­um upp­runa­vott­orðum. Sem kannski er ekki skrýt­ið, því hags­muna­aðilum sem vilja fá þess konar vott­orð frítt meira
16. október 2019

Spáin orðin að veruleika!

Umtalsverðar breytingar hafa nú orðið á raf­orku­við­skipt­um bæði ál­vers Norð­ur­áls og járn­blendi­verk­smiðu Elkem á Grund­ar­tanga. Þar er um að ræða eðli­lega þró­un, sem er í sam­ræmi við spár grein­ar­höf­undar Bæði fyrir­tæk­in, þ.e. Elkem og Norðurál, hafa nú fram­lengt raf­orku­kaup sín frá meira
mynd
11. október 2019

Raunveruleikinn á Norðurskauti

Nú stendur yfir ráð­stefnan Arctic Circle hér í Reykja­vík, þar sem athygl­in bein­ist að Norð­ur­skauts­svæð­inu. Í um­ræð­unni er mik­ið rætt um mik­il­vægi þess að vernda þetta merki­lega og ein­staka svæði. Stað­reynd­in er engu að síð­ur sú að nokkrum mik­il­væg­ustu lönd­un­um sem eiga meira
mynd
4. október 2019

Vatnaskil í raforkuöflun

Um langt skeið hefur raforku­fram­leiðsla mann­kyns byggst á kol­vetnis­bruna, nýt­ingu kjarn­orku og nýt­ingu vatns­afls. Kol­vetnis­brun­inn er fyrir­ferða­mestur, þar sem kol og jarð­gas ásamt olíu hafa lengi verið og eru enn mikil­væg­ustu orku­gjaf­arnir til raf­magns­framleiðslu. Flestum er kunnugt um meira
mynd
18. september 2019

Eldar í eyðimörkinni

Fyrir margt löngu söfnuðust upp um­fangs­mikil og þykk líf­ræn set­lög á svæði þar sem nú liggja sand­auðnir Saudi Arabíu. Á næstu tug­milljón­um ára, þeg­ar Hima­laya­fjöll­in fóru að rísa og fyrstu aparn­ir að spranga um jörð­ina, um­mynd­uð­ust þessi nið­ur­gröfnu set­lög smám sam­an í fljót­andi olíu. Enn liðu meira
mynd
9. ágúst 2019

Ísland ræður sæstrengjum

Evrópusambandið byggir á viða­miklum samn­ingum og öðrum rétt­ar­heim­ild­um. Oft er laga­text­inn flók­inn og ekki aug­ljóst hvernig á að túlka hann. Þetta á auð­vit­að líka við um ís­lenska lög­gjöf. Þess vegna þarf stund­um að koma til kasta dóm­stóla. Sum meint ágrein­ings­efni eru þó þann­ig vax­in að ein­falt meira
mynd
26. júlí 2019

Fáfnir Viking verður Atlantic Harrier

Nú sér líklega loks­ins fyrir endann á sorgar­sög­unni um þjón­ustu­skipið Fáfni Viking. Íslenska fyr­ir­tæk­ið Fáfnir Off­shore pant­aði á sín­um tíma smíði á tveim­ur glæsi­legum þjón­ustu­skip­um fyrir olíu­iðn­að­inn. Þar var sam­ið við norsku skipa­smíða­stöð­ina Havyard í Fosna­vogi. En varla var meira
mynd
28. maí 2019

Norðmenn fjárfesta í íslenskum vindi

Norska vindorkufyrirtækið Zephyr hefur stofnað dóttur­fyrir­tæki á Íslandi; Zephyr Ice­land. Mark­miðið er að reisa hér vind­myllur og vind­myllu­garða og bjóða um­hverf­is­væna raforku á hag­kvæmu og sam­keppn­ishæfu verði. Í þessu skyni hyggst fyrir­tækið á næst­unni m.a. verja veru­leg­um fjár­mun­um til meira
mynd
18. maí 2019

Frá Reins til Rivian

Rafmagnsbílum fer fjölgandi og verða sí­fellt betri. Í síð­ustu grein hér var rak­ið hvern­ig Nor­eg­ur er í far­ar­broddi raf­bíla­væð­ing­ar­inn­ar. Kannski mun­um við brátt sjá svip­aða þró­un hér á Ís­landi. Og kannski get­um við meira að segja bráð­um rennt inn á há­lendið - á rafmagns­jeppa! Biðin eftir meira
9. maí 2019

Rafbílabyltingin orðin að raunveruleika?

Er rafbílabyltingin loks brostin á? Hinn hag­kvæmi raf­magns­bíll hef­ur ans­ið lengi ver­ið rétt hand­an við horn­ið. Það þekkj­um við vel; við sem horfð­um af áfergju á Nýjustu tækni og vísindi hér í Den. Það er a.m.k. svo að í minn­ing­unni finnst grein­ar­höf­undi sem hann hafi horft á hverja raf­bíla­frétt­ina á meira
17. apríl 2019

Hækkandi raforkuverð til stóriðju

Á nýlega afstöðnum ársfundi Lands­virkj­unar var til­kynnt að fyrir­tæk­ið hefði skil­aði met­tekj­um vegna rekstrar­árs­ins 2018. Líkt og grein­ar­höf­und­ur hafði áður spáð fyrir. Á fund­in­um kom einn­ig fram af hálfu Lands­virkj­unar að vind­orka á Ís­landi sé sam­keppn­is­hæf. Eins og meira
mynd
10. apríl 2019

Sæstrengir og raforkuverð

Í umræðu um s.k. þriðja orku­pakka er eitt sem lítt hef­ur verið rætt, en mætti hafa í huga. Sam­kvæmt grein­ingu norsku orku­stofn­unarinnar (NVA) hafa sæ­streng­ir og aðrar raf­orku­teng­ing­ar Norð­manna við ná­granna­rík­in stuðl­að að lægra raf­orku­verði til al­menn­ings en ella hefði orðið. Með sama hætti meira
mynd
23. mars 2019

Endurhannaður vindmyllugarður ofan Búrfells

Á nýliðnum ársfundi sínum kynnti Lands­virkjun endur­hann­aðan vind­myllu­garð ofan Búr­fells. Þar kom fram að stað­setn­ing­u vindmylla er hnik­að til. End­ur­hönn­un­in er í sam­ræmi við þær hug­mynd­ir sem Lands­virkjun (LV) kynnti á fundi Sam­bands íslenska sveitarfélaga s.l. sumar  (2018), sem meira
mynd
17. mars 2019

Óstöðvandi hagkvæmni vindorku

Þeir vindmyllu­garðar sem nú eru byggð­ir eru marg­ir hverj­ir með vind­myll­ur þar sem hver og ein er um þrjú eða 3,5 MW. Það er stórt skref frá því sem var fyrir ein­ung­is nokkr­um ár­um þeg­ar há­marks­afl hverr­ar vind­myllu var oft um eða und­ir 2 MW. Stærri vind­myll­ur auka hag­kvæmn­ina. Og stækk­andi meira
mynd
14. febrúar 2019

Tækniundur hverfur af sviðinu

Airbus hefur ákveðið að hætta fram­leiðslu á stærstu far­þega­þotu heims; risa­þot­unni A380. Þetta þyk­ir mér mið­ur. Bæði sem flug­áhuga­manni og vegna þess að ein­hver besta ferða­reynsla mín fram til þessa er ein­mitt lang­flug með Air­bus A380. Flugreynsla mín með þessari vél er reynd­ar ekki mikil. Ein­ungis tvær ferðir - meira
mynd
26. janúar 2019

Líklega mettekjur hjá Landsvirkjun vegna 2018

Að loknu rekstrarárinu 2017 til­kynnti Lands­virkjun um met­tekjur það ár. Sök­um þess að ál­verð var hærra árið 2018 held­ur en 2017 er lík­legt að tekj­ur Lands­virkj­unar vegna rekstrar­árs­ins 2018 hafi svo ver­ið enn­þá hærri en var met­árið 2017. Vænt­an­lega mun til­kynn­ing Lands­virkj­unar um tekj­ur meira
mynd
17. janúar 2019

Óheppilegir óvissuþættir um sæstreng

Tvö nátengd fyrirtæki, annað skráð í Bret­landi en hitt í Sviss, vinna nú að því eignast hér virkjanir og að sæ­streng­ur til raf­orku­flutn­inga verði lagð­ur milli Ís­lands og Bret­lands. Þetta sæstrengsverk­efni er áhuga­vert, enda er mögu­legt að með raf­orku­sölu til Bretlands (eða megin­lands Evrópu) geti arð­semi af meira
23. nóvember 2018

Gjörbreyttar forsendur sæstrengs

Það sem skiptir arðsemi sæstrengs máli er hvort það náist samn­ingur við bresk stjórn­völd um orku­verð sem gild­ir út líf­tíma sæ­strengs­ins eða ekki. Í upp­lýsingum sem Lands­virkjun hefur birt frá orku­mála­ráðu­neyti Bret­lands um verð á endur­nýjan­legri orku kemur fram að það er þrisvar til fimm sinn­um hærra en lista­verð meira
Ketill Sigurjónsson

Ketill Sigurjónsson

Höfundur er framkvæmdastjóri vindorkufyrirtækisins Zephyr á Íslandi (Zephyr Iceland), sem er dótturfyrirtæki norska Zephyr.

Meira