Fann orm í munni við tannburstun

Vitað er um að minnsta kosti níu tilvik hér á landi á undanförnum árum þar sem fólk hefur sýkst af hringormum eftir neyslu á hráum eða vanelduðum fiski. Þau gætu þó verið talsvert fleiri, þar sem ormarnir ganga oftast niður af fólki án þess að þeirra verði vart.

Í gær birtist aðsend grein í Morgunblaðinu þar sem sagt er frá því að bráðaofnæmi gegn hringormum hafi nýlega greinst hér á landi í fyrsta skipti. Ormana er að finna í mörgum tegundum af matfiski og geta borist í fólk við neyslu á hráum fiski, sem hefur aukist undanfarin ár. Sjaldgæft er að við matseld rétta sem innihalda hráan fisk sé notaður fiskur, sem getur borið í sér hringorma.

Karl Skírnisson, sníkjudýrafræðingur á Tilraunastöð Háskóla Íslands á Keldum, skrifaði grein í Læknablaðið fyrir nokkrum árum um hringorma sem fundist höfðu í koki tveggja einstaklinga hér á landi. Fólkið hafði neytt illa hitaðra rétta úr ferskum steinbít nokkru fyrr og við rannsókn kom í ljós að 3. stigs lirfur, sem voru upprunnar í holdi fisksins, höfðu þroskast upp á 4. stig í fólkinu. Í öðru tilvikinu vaknaði maður við að ormur var að hreyfa sig í munni hans. Í hinu fann kona fyrir ertingu í hálsi og þegar hún hóstaði barst lifandi ormur upp í kok. Báðir voru ormarnir um 3,4 cm á lengd.

Karl segir að síðan þá hafi fimm ormar til viðbótar, sem fundist hafi í fólki, borist til rannsókna að Keldum, en þeim til viðbótar hafi borist tilkynningar um fleiri tilfelli. Í flestum tilvikum var um að ræða hringorma af tegundinni Pseudoterranova decipiens, stundum kallaður selormur, og er fólkið talið hafa fengið ormana eftir að hafa borðað vaneldaðan fisk; t.d. steinbít, skarkola eða þorsklifur.

Ferðast í gegnum líffæri

„Í einu tilvikinu fann viðkomandi orm í munni sér með tannbursta að morgni dags, segir Karl og segir að fólk verði ekki alltaf vart við ormana, oft gangi þeir niður af fólki og valdi engum skaða. Stundum verði fólk líka ormanna vart, en ákveði að bíða þá af sér. „Yfirleitt hef ég fengið þessa orma þegar þeir hafa skriðið upp í kok á fólki. Selormurinn veldur minni skaða en hin tegundin, Anisakis simplex, oft nefndur hvalormur, vegna þess að lokahýslar í lífsferli hans eru tannhvalir. Hvalormurinn er miklu gjarnari á að bora sig út úr meltingarveginum og ferðast þá í gegnum líffæri og getur þar valdið blæðingum og sársauka. Það getur verið hættulegt.“

Finnst í mörgum fisktegundum

Karl nefnir dæmi um tilvik, sem reyndar sé óstaðfest því að ormurinn hafi ekki fengist til rannsóknar, þar sem hvalormur fannst í kviðarholi loðnusjómanns sem hafði stundað það að borða hrá loðnuhrogn úti á sjó. „Annað tilvik um hvalorm er þegar barn veiddi út úr sér dauðan, soðinn hvalorm sem verið hafði í fiski sem því hafði verið gefinn.“

Spurður hvaða fisktegundir geti borið í sér þessar tvær tegundir orma segir Karl þær vera margar. Selormurinn er meira eða minna í öllum fiski á grunnsævi en hvalormurinn er algengastur í uppsjávarfiski, eins og loðnu og síld. Til að drepa ormana þurfi þeir að hitna í meira en 70°C eða frysta fiskinn í ákveðinn tíma. „Ég held að sushiframleiðendur viti vel af þessu og velji almennt fisktegundir sem bera þetta ekki með sér. En ef þeir gera það, þá gæta þeir þess væntanlega vel að það séu engir ormar í fiskinum.“

Dauður ormur getur skaðað

Karl segir að dauður selormur valdi engum skaða, en hvalormur gæti vakið ofnæmi hjá fólki hvort sem hann er lifandi eða dauður. Ofurnæmir einstaklingar geti fengið bráðaofnæmi af því að leggja sér slíka orma til munns.

Hvað er það sem gerist þegar fólk innbyrðir lifandi hringorm?

„Lífsferill hringorma gengur í gegnum fimm stig og þegar þeir koma úr fiski í fólk eru þeir á 3. stigi lífsferilsins, sem er smithæfa stigið. Fullorðnu, kynþroska ormarnir eru á 5. stigi. Ef við borðum þessar lirfur með fiski, þá átta ormarnir sig fljótt á því að þeir eru hvorki í maga hvals né sels og reyna yfirleitt að fara beinustu leið út,“ segir Karl.

„En í sumum tilfellum ná þeir að festa sig í maganum og stoppa þar og ná að þroskast þar í ákveðinn tíma, oft til að skipta einu sinni um ham og þroskast upp á 4. stig. Lengra nær þroskunin þó ekki. Fyrr en síðar, oft innan viku eða svo, sleppa selormar takinu og berast út úr líkamanum, oftast út í gegn um meltingarveginn en stundum krafla þeir sig upp vélindað upp í kok. Það er oftast þá sem við fáum þá til skoðunar og greiningar. En hvalormurinn er mun hættulegri því hann er gjarnari á að fara á flakk í kviðarholi.“

Fjórar tegundir orma

Til eru fjórar tegundir sníkjuþráðorma sem lifa í maga villtra sjávarspendýra við Íslandsstrendur. Auk Anisakis simplex og Pseudoterranova decipiens sem þegar hafa verið nefndar og kallaðar hval- og selormar eru þær Contracaecum osculatum og Phocascaris cystophorae.

Þetta eru allt algengar tegundir, en af tveimur þeirra síðastnefndu stafar mönnum sjaldnast hætta vegna þess að þær taka sér bólstað í líffærum í líkamsholi fisksins en leita ekki út í fiskholdið eins og hinar tvær gera.

Hvalormur nær svo til eingöngu að verða kynþroska í tannhvölum en ókynþroska lirfur sjást einnig oft í selum. Hinar ormategundirnar þrjár lifa aftur á móti fullorðnar í maga sela.

Ormarnir finnast víða

Hvalormar eru algengir í uppsjávarfiskum, eins og t.d. loðnu, síld eða makríl, en selormar í botnfiskum. Ránfiskur, eins og þorskurinn, sem lifir bæði á botn- og uppsjávarfiskum, safnar í sig öllum tegundum hringorma því lirfur úr bráðinni bora sig út úr maga þorsksins og enda sumar úti í fiskholdinu. Ýsa er oftast laus við hringormasmit vegna þess að hún lifir fyrst og fremst á skeldýrum sem ekki bera með sér hringorma.

Gott eftirlit

Óskar Ísfeld Sigurðsson heilbrigðisfulltrúi og deildarstjóri hjá matvælaeftirliti Heilbrigðiseftirlits Reykjavíkur segir að heilbrigðisfulltrúar skoði í eftirliti hvaða hráa fisk sé verið nota á veitingastöðum sem selja sushi í umdæmi eftirlitsins. „Yfirleitt er notaður eldislax og það hefur ekki verið gerð krafa um að hann sé frystur fyrir neyslu. Annars er krafa um að hrár fiskur sé frystur í a.m.k. sólarhring, nema hægt sé að sýna fram á, með öðrum aðferðum, að það séu ekki ormar í holdinu. Ef notaður er hvítfiskur í sushi, sem reyndar er mjög sjaldgæft hér, hafa menn verið með búnað til að skima hann, eins og t.d. ljósaborð. Það er einnig algengt að í þessa framleiðslu sé notaður túnfiskur sem hefur verið frystur.“

Óskar segir að heilbrigðiseftirlitinu hafi aldrei borist tilkynning um að einhver hafi fengið hringorma eða önnur sníkjudýr í sushi hér á landi. „Eftirlitið í þessum fyrirtækjum og hráefnið er almennt það gott.“

Hvítur fiskur sjaldan í sushi

Anna Þorsteinsdóttir, annar eigandi Osushi, sem er einn stærsti sushiveitingastaður landsins, segist telja að fáir sushiframleiðendur og veitingastaðir hér á landi noti hvítan fisk, eins og þorsk, í rétti sína. „Við höfum t.d. aldrei gert það, eini hrái fiskurinn sem við erum með er túnfiskur og lax. Ef við færum út í að nota hvítan fisk þyrftum við að koma okkur upp ljósaborði eins og í frystihúsunum, skoða hvern bita og fullvissa okkur um að þar væri enginn ormur. Það væri mikil vinna og allt of mikil áhætta fyrir okkur að nota þessar fisktegundir. Ég held að flestir séu meðvitaðir um þetta og forðist því að nota þær.“

Að sögn Önnu gilda svipaðar reglur um meðferð matvæla á sushiveitingastöðum og öðrum veitingastöðum. „Við förum auðvitað eftir sömu reglum varðandi hreinlæti, kælingu og hversu lengi fiskurinn má standa á borði.“

Á matseðli veitingastaðarins Rub23 á Akureyri er sushiréttur sem inniheldur hráan þorsk. Einar Geirsson, eigandi staðarins, segir að fiskurinn sé gegnumlýstur og grandskoðaður áður en hann er borinn á borð. Spurður hvort gestir staðarins geri athugasemdir við að hrár þorskur sé borinn þar fram segir Einar svo ekki vera. „Margir vilja gjarnan smakka hráan þorsk, enda er hann afar góður.“

Bloggað um fréttina

Innlent »

„Við erum sáttar“

20:40 Katrín Sif Sigurgeirsdóttir, formaður samninganefndar ljósmæðra, segir að ljósmæður séu sáttar við niðurstöðu dagsins, en yfirvinnubanni ljósmæðra hefur verið aflýst vegna miðlunartillögu ríkissáttasemjara. Meira »

Banaslys á Þingvallavegi

20:30 Einn er látinn eftir alvarlegt umferðarslys á Þingvallavegi, við Æsustaði í Mosfellsdal, en lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu barst tilkynning um slysið um klukkan 16 í dag. Tveir aðrir voru fluttir slasaðir á slysadeild. Meira »

Ljósmæðraverkfalli aflýst

20:18 Ríkissáttasemjari hefur lagt fram miðlunartillögu í deilu Ljósmæðrafélags Íslands og fjármála- og efnahagsráðherra f.h. ríkissjóðs. Ljósmæðrafélags Íslands hefur samþykkt að aflýsa yfirstandandi yfirvinnubanni. Meira »

Breytt landslag í ferðaþjónustu

19:50 Íslenskir ferðaþjónustuaðilar segjast finna fyrir breyttu landslagi í greininni og segja íslensku krónuna spila þar stórt hlutverk. Erlendum ferðamönnum finnist Ísland orðinn of dýr áfangastaður sem valdi samdrætti á mörgum sviðum, en þó sé jafn stígandi í svokallaðri lúxusferðamennsku. Meira »

Framkvæmdir við Geysi taka á sig mynd

19:40 Framkvæmdir við Geysissvæðið eru farnar að taka á sig mynd, en unnið er að uppbyggingu göngustígakerfis upp á Laugafell fyrir ofan hverasvæðið. Áformað er að ljúka því verki nú í sumar, en í kjölfarið bíða önnur verkefni við að taka svæðið allt í gegn. Meira »

Vill loka íslenskum sendiráðum

18:05 „Sendiráð hafa vafalaust verið nauðsynleg fyrr á öldum og fram eftir 20. öldinni. En nú eru samgöngur á milli landa svo tíðar og auðveldar og fjarfundabúnaðir svo fullkomnir að það er ástæðulaust fyrir örþjóð eins og okkur að hafa slík útibú í öðrum löndum. Þeir sem þar starfa hafa í flestum tilvikum ekkert að gera.“ Meira »

Harmar tilhæfulausar ásakanir ljósmóður

17:30 Samninganefnd ríkisins harmar að fulltrúi ljósmæðra kjósi að setja fram tilhæfulausar aðdróttanir í frétt sem birtist á mbl.is. Þetta kemur fram í yfirlýsingu sem Gunnar Björnsson, formaður nefndarinnar, sendir mbl.is. Meira »

Þingvallavegur opnaður á ný eftir slys

16:21 Umferðarslys varð á Þingvallavegi, við Æsustaði í Mosfellsdal, laust fyrir klukkan 16 i dag. Þrír hafa verið fluttir á slysadeild, þar af einn alvarlega slasaður. Meira »

Gjaldið verst fyrir minni fyrirtæki

16:15 „Þetta hefur miklu alvarlegri áhrif á rekstur smárra fyrirtækja, þessi aðgangseyrir. Þetta skekkir mjög alla eðlilega og heiðarlega samkeppni,“ segir eigandi ferðaþjónustunnar Steinferðir ehf. en hann þurfti að hætta ferðum upp á Leifs­stöð eft­ir að Isa­via lagði gjald á af­not af fjarstæðum. Meira »

Slá skjaldborg um fæðingardeildina

14:49 Boðað hefur verið til samstöðufundar með ljósmæðrum við fæðingardeild Landspítalans klukkan tólf á hádegi á morgun. Að fundinum stendur stuðningshópur ljósmæðrasem hefur þegar staðið fyrir á annan tug mótmælafunda. Meira »

Í gæsluvarðhald til mánudags

14:35 Karlmaður sem handtekinn var á Svalbarðseyri í gærmorgun var um hádegi í dag úrskurðaður í gæsluvarðhald til mánudags.  Meira »

Áhrifin vart merkjanleg

13:30 Mælingar Umhverfisstofnunar sýna að áhrif útblásturs af völdum skemmtiferðaskipa í miðbæ Akureyrar voru mjög lítil og vart merkjanleg, utan við örfáa toppa sem voru þó allir vel undir heilsuverndarmörkum. Meira »

Ró yfir fæðingardeildum

12:44 Aðeins hefur ein beiðni um undanþágu frá yfirvinnubanni ljósmæðra borist síðasta sólarhringinn. Þetta segir Unnur Berglind Friðriksdóttir, sem situr í undanþágunefndinni fyrir hönd ljósmæðra. Meira »

Lögregluaðgerð í Grafarholti

12:17 Lögregluaðgerð var í gangi við Þórðarsveig í Grafarholti um hádegi í dag. Fjöldi lögreglubíla og sjúkrabíll var á vettvangi. Slökkviliðið getur ekki gefið upplýsingar um málið aðrar en þær að einn hafi verið fluttur á sjúkrahús með minni háttar meiðsl. Meira »

Jafnan veitt án nærveru forseta

11:54 Forseti Íslands veitir hina íslensku fálkaorðu en við opinberar heimsóknir ytra er hún að jafnaði afhent orðuhafa án þess að forseti sé nærri. Þetta kemur fram í fréttatilkynningu frá embætti forseta Íslands. Meira »

Hafmeyjan kemst ekki á stallinn fyrir bleytutíð

10:59 „Það voru meiri skemmdir á henni en við bjuggumst við, hún hafði lent á grjóti og húðin, sem er á svona bronsstyttum, rispaðist á sporðinum að framanverðu. Búið er að gera við hana og hún hefur verið tilbúin síðan í febrúar,“ segir Sigurður Trausti Traustason, deildarstjóri hjá Listasafni Reykjavíkur. Meira »

Hrókurinn fagnar 15 árum

10:30 Hrókurinn og Kalak, vinafélag Íslands og Grænlands, bjóða í opið hús í Pakkhúsi Hróksins, Geirsgötu 11 við Reykjavíkurhöfn, í dag. Meira »

Fjórtán sóttu um – þrír hættu við

10:05 Fjórtán sóttu um stöðu sveitarstjóra Sveitarfélagsins Skagafjarðar en þrír umsækjendur drógu umsókn sína til baka.  Meira »

Koma þingforsetans rædd fyrir ári

09:48 Enginn þeirra þingmanna sem sitja í forsætisnefnd Alþingis telja að þeir hefðu gert athugasemd við aðkomu Piu Kjærsgaard að fullveldisafmælinu, lítandi til baka, nema Jón Þór Ólafsson. „Aldrei dottið það í hug. Ég er ekki að fá einstaklinginn, ég er að fá forseta þingsins,“ segir Brynjar Níelsson. Meira »
Bókalind - antikbókabúð
Er antikbókabúð og höfum við á boðstólnum fjölbreytta flóru af bókum. Við erum m...
Rafstöðvar-Varaafl
Útvegum allar stærðir af rafstöðvum, frá Deutz/stamford Cummins Volvo Yanmar...
SÆT ÍBÚÐ TIL LEIGU Í VENTURA FLORIDA
GOLF & SÓL . Vel búin & björt 2 svh & 2 bh íbúð á 18 holu golfvallarsvæði. 2 sun...
Ertu komin í saumaskap ?
Nýjar og notaðar saumavélar í úrvali. Nýjar vélar með 3 ára ábyrgð. Notaðar véla...