Arfleifð Nínu heim

Una Dóra Copley gefur Reykjavíkurborg listaverkasafn móður sinnar, Nínu Tryggvadóttur.
Una Dóra Copley gefur Reykjavíkurborg listaverkasafn móður sinnar, Nínu Tryggvadóttur. mbl.is/Ásdís

Það er frísklegt haustveður í New York-borg þennan fallega sunnudag í nóvember þegar blaðamaður heimsækir hjónin og listafólkið Unu Dóru Copley og Scott Jeffries. Neðarlega á Manhattan í skemmtilegu hverfi kenndu við austurhluta borgarinnar má finna dumbrauða byggingu sem vekur enga sérstaka eftirtekt svona fljótt á litið. Útidyrahurðin er alsett veggjakroti sem hjónin leyfa að vera þar í friði. Afar ólíklegt er að þeir ungu listamenn sem þarna hafa sett sitt mark viti að fyrir innan þessar dyr eru miklar gersemar íslenskrar listasögu.

Scott tekur á móti blaðamanni og býður inn, beint inn í listaverkageymslu. Blaðamaður rekur upp stór augu og tekur andköf, enda eru þar undursamleg málverk upp um alla veggi. Fleiri eru vandlega geymd í skúffum og málverkaskápum, en þarna leynast tæplega tvö þúsund verk eins þekktasta listamanns Íslands, Nínu Tryggvadóttur.

Íbúð hjónanna er á efri hæð og er hún afar hlýleg. Vel má merkja að þar búa tveir listamenn því málverk, útskornar styttur og ýmsir forvitnilegir munir eru þar á veggjum og í hillum. 
Yfir kaffi og meðlæti höfum við nóg að ræða; listaverkagjöf þeirra til Íslands, bóhemlíf foreldra hennar og jafnvel er rætt um tilgátu þeirra hjóna um hver hafi valdið því að Nína lenti í fangelsi og var gerð útlæg frá Bandaríkjunum um skeið. En líf Unu Dóru í New York er líka forvitnilegt og við hefjum spjallið þar.

Versta götuhorn Ameríku

„Ég keypti þessa byggingu árið 1979 en hún var í algerri niðurníðslu og hafði verið yfirgefin. Hún var á horninu á „heróíni og kókaíni“ eins og þetta horn var kallað. Árið 1980 var grein í New York Times þar sem þetta götuhorn var nefnt versta götuhorn Bandaríkjanna, hornið mitt!,“ segir Una Dóra og hlær.

„Það voru engir gluggar á byggingunni og engar vatnslagnir í húsinu, en það var búið að stela öllum pípunum og selja,“ segir Scott.

„Ég fékk húsið á 13.000 dollara sem var heldur ekki mikill peningur á þeim tíma. Vindurinn blés hér í gegnum húsið. Hér hafði verið miðstöð eiturlyfjaneytenda til þess að koma saman og sprauta sig. Það er hér port þar sem þau hentu sprautunum og þegar ég keypti húsið náðu sprauturnar upp á aðra hæð hússins. Frá kjallara! Við erum að tala um sex fermetra port sem var fullt af sprautum,“ útskýrir Una Dóra.

„Svo var það árið 1985 að lögreglan lagði til atlögu og gerði rassíu hér í götunni. Ég var heima þennan dag og sá lögregluna koma inn götuna með tvær rútur. Lögregluþjónarnir hlupu inn í bygginguna á móti og leiddu út fjölda manns. Ég hafði ekki hugmynd um að þar væri svona margt fólk! Þeir röðuðu mönnum upp við húsvegg og krotuðu númer á bak þeirra með krít. Svo var þeim hent inn í rúturnar og keyrt í burtu. Við fréttum svo að þeir hefðu náð mörgum milljónum dollara úr þessum yfirgefnu húsum,“ útskýrir hún.

Hjónin Scott Jeffries og Una Dóra Copley eru bæði listamenn ...
Hjónin Scott Jeffries og Una Dóra Copley eru bæði listamenn í New York. mbl.is/Ásdís

Mætti ekki á stefnumótið

Nína Tryggvadóttir er án efa einn merkasti listamaður sem Ísland hefur alið og segir Una Dóra að verk móður hennar hafi ætíð vakið athygli hvar sem þau voru sýnd.
„Hún var mjög þekkt á Íslandi, þjóðargersemi. Hún sýndi þar á hverju ári allt þar til hún lést,“ segir hún.

„Hún var með fyrstu einkasýningu sína hér á 57. stræti árið 1945. Það var á sama tíma og Pollock sýndi þar. Og tveimur árum síðar var hún aftur með einkasýningu þar. Það var frekar merkilegt því það var sjaldgæft að kvenlistamenn fengju að vera með einkasýningar á þessum árum þarna. Hún seldi mjög vel á þessum sýningum. Hún hitti pabba minn fyrst á opnun fyrstu sýningar sinnar,“ segir hún og segir söguna af þeirra fyrstu kynnum.

„Pabbi kom á sýninguna og sá nafnið Tryggvadóttir og vissi auðvitað ekkert um það. Hann skoðaði málverkin og var mjög heillaður. Galleríeigandinn kom til hans og spurði hann hvað honum fyndist. Hann sagði að þetta væru stórkostleg verk, bæði falleg og djörf. Þá spurði hann pabba hvort hann vildi hitta listamanninn. Pabbi svaraði að hann vildi gjarnan hitta „hann“,“ segir hún og hlær.

Var þetta ást við fyrstu sýn?


„Fyrir pabba já, alveg örugglega. Það tók mömmu lengri tíma. Þau ákváðu að hittast á stefnumóti og borða saman kvöldmat. Hún sveik hann og mætti ekki. Hann fór svekktur inn á annan veitingastað í hverfinu og þar sat hún og snæddi með öðrum manni! Svo var það svona ári síðar að samband þeirra hófst,“ segir hún.  

Héldu bestu veislurnar

Una Dóra segist hafa fengið afar menningarlegt og listrænt uppeldi. Foreldrar hennar leyfðu henni gjarnan að vera með í listamannaveislum og sem unglingur var hún farin að uppvarta á barnum í partíum.

Nína Tryggvadóttir hélt gjarnan málverkasýningar í Bogasal Þjóðminjasafnsins.
Nína Tryggvadóttir hélt gjarnan málverkasýningar í Bogasal Þjóðminjasafnsins. Morgunblaðið/Ólafur K. Magnússon


„Þau héldu bestu partíin! Svo fórum við oft í veislur til annarra listamanna og þar voru rokkhljómsveitir og mikið dansað. Ég fór með þeim út um allt, og líka oft á opnanir,“ segir Una Dóra.

„Foreldrar mínir komu hingað til New York og hittu alls kyns fólk sem hugsaði eins og þau og leið eins. Ég öfunda yfirleitt engan en ég öfunda þau smávegis fyrir að fá að upplifa þetta andrúmsloft á þessum tíma, þegar þau voru á fertugs- og fimmtugsaldri. Þau voru svo opin, bæði fyrir því að kynnast nýju fólki og eins fyrir nýjum hugmyndum,“ segir hún.

„Mamma og pabbi áttu mjög áhugaverða vini sem voru jafn hliðhollir listinni og þau. Umkringdir list og fegurð og ljóðlist og stórkostlegum hugmyndum. Ég hélt að allir væru svoleiðis!“ segir hún og hlær.

Í fangelsi á Ellis Island

Um það leyti sem foreldrar Unu Dóru voru að kynnast var mikið fát í Bandaríkjunum í kringum „rauðu ógnina“ sem bandaríski öldungadeildarþingmaðurinn Joseph McCarthy blés upp. Nína lenti í því að vera ásökuð um að vera kommúnisti og átti það eftir að draga dilk á eftir sér. Ástæða Nínu og Al, eins og hann var kallaður, fyrir flutningum til Parísar og síðar til London var sú að Nína var gerð brottræk frá Bandaríkjunum. Sú saga hófst eftir að Nína og Al giftu sig en þá ákvað Nína að skreppa til Íslands að sækja föggur sínar. Á Íslandi var henni sagt að hún fengi ekki að fara aftur til Bandaríkjanna en þar sem hún var gift Bandaríkjamanni ákvað hún að láta á það reyna. Við komuna til Bandaríkjanna var hún handtekin á þeim forsendum að hún væri kommúnisti og henni varpað í fangelsi.

„Einhver hafði klagað hana en við vitum ekki fyrir víst hver. Við höfum reynt að grafast fyrir um þetta og okkur var sagt að þetta hefði verið vandamál með vegabréfsáritun,“ segir Scott.

„En það getur ekki staðist því hún var gift bandarískum manni,“ segir Una Dóra, en faðir hennar hafði þá þegar fengið bandarískan ríkisborgararétt.

„Þeir fóru með hana í fangelsi á Ellis Island. Þarna dvaldi hún í nokkrar vikur og var svo send aftur heim til Íslands,“ segir Una Dóra.

Þetta hlýtur að hafa verið skelfileg reynsla.

„Já, hræðileg. Þegar pabbi fór að taka á móti henni á flugvellinum komu þeir bara og tóku hana og fóru með hana í fangelsið. Pabbi reyndi allt sem hann gat. Hafði samband við þingmenn og ráðherra en allt kom fyrir ekki. Þau misstu af sjötta áratugnum hér. Þau hefðu átt að vera hér. Á árunum 1949 til 1952 var pabbi í New York en mamma á Íslandi. En ég græddi á þessu, ég fékk að fæðast á Íslandi,“ segir Una Dóra, en hún fæddist í Reykjavík árið 1951.

Foreldrar Unu Dóru neyddust til að vera í fjarbúð á þessum tíma en faðir hennar kom til Íslands á sumrin, áður en þau ákváðu að flytja til Parísar.

„Það hefur ekki verið auðvelt fyrir ungt nýgift fólk,“ segir hún.

Nína Tryggvadóttir málaði mynd af einkabarni sínu, Unu Dóru, þegar ...
Nína Tryggvadóttir málaði mynd af einkabarni sínu, Unu Dóru, þegar hún var kornabarn. Þetta málverk er í uppáhaldi hjá Unu Dóru og er eitt af fáum málverkum sem hún ætlar að halda eftir en gefa svo safninu eftir sinn dag. mbl.is/Ásdís

„Hún fór allt of ung“

Við vendum kvæði okkar í kross og ræðum samband þeirra mæðgna, en Nína lést langt fyrir aldur fram, aðeins 55 ára gömul. Þá var Una Dóra aðeins sautján ára gömul. Hún segir þær mæðgur alltaf hafa verið nánar og góðar vinkonur.

„Hún var bæði fyndin og skemmtileg. Mamma var skilningsrík þegar ég var unglingur. Ég var með smá unglingaveiki síðasta árið sem hún lifði, því miður. Ég hafði auðvitað ekki hugmynd um að hún myndi deyja. Hún var með krabbamein í eggjastokkunum,“ segir hún.

„Hún fór alltof ung. Hún átti eftir að gera svo margt. Hún hafði samt uppgötvað margt í lífinu, hluti sem við uppgötvum oft síðar í lífinu,“ segir hún og bætir við að hún sakni enn yndislegra foreldra.

„Ég veit að Ísland var alltaf í hjarta hennar og hún skipti aldrei um ríkisfang. Hún hélt nafninu sínu líka alla tíð, Tryggvadóttir. Hún var sjálfstæð. Við töluðum alltaf saman á íslensku, það var málið sem við áttum saman og gátum talað í leyni,“ segir hún og heldur áfram að lýsa móður sinni.

Safn Nínu Tryggvadóttur er enn í New York en verður ...
Safn Nínu Tryggvadóttur er enn í New York en verður flutt heim þegar safnið verður tilbúið til þess að taka við verkunum. mbl.is/Ásdís

Gegnsýrð af málningu

Una Dóra rifjar upp uppátæki sín þegar hún var barn í París. Þá var hún gjarnan hjá mömmu sinni þegar Nína málaði sín meistaraverk. Hún segir að þótt hún hafi verið rólegt barn hafi hún átt það til að borða málningu móður sinnar.

„Aumingja mamma,“ segir Una Dóra og hlær. „Mamma var að mála í stofunni heima og ég sat þarna við hliðina á henni á litlum stól við lítið borð með litina mína. Ef hún þurfti að skreppa á snyrtinguna eða í símann laumaðist ég að litapallettunni hennar. Þetta var svo litríkt og freistandi að ég borðaði málninguna! Mamma kom að mér og þurfti að fara með mig á slysó að láta dæla upp úr maganum á mér. Þetta gerðist nokkrum sinnum!“ segir hún. 

„Við höfum farið til Parísar og Una bent á spítala og sagt: „Þarna var venjulega dælt upp úr mér!““ segir Scott og þau skellihlæja.

„Málningin er mjög eitruð. Í hvert skipti hélt hún örugglega að ég myndi deyja. Hún reyndi að færa túpurnar ofar í hillur og sagði mér að snerta þær ekki, en allt kom fyrir ekki og ég náði alltaf í þær. Ég þurfti að borða þessa liti! Ég segi gjarnan við fólk að ég sé gegnsýrð af málningu,“ segir hún og hlær. 

Ítarlegt viðtal er við Unu Dóru í Sunnudagsblaði Morgunblaðsins um helgina. 

Innlent »

Vilja að hætt verði við kísilverið

Í gær, 23:55 Arion banki og Thorsil eru í yfirlýsingu frá meirihluta bæjarfulltrúa í Reykjanesbæ hvött til að falla frá öllum áformum um uppbyggingu og rekstur kísilmálmverksmiðja í Helguvík. Hvetja bæjarfulltrúarnir fyrirtækin þess í stað til að taka frekar þátt í annarri atvinnuuppbyggingu Meira »

„Risastórt lífskjaramál“

Í gær, 22:20 Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra, sagði húsnæðismál risastórt kjaramál í viðtali við Kastljós í kvöld, en átakshópur um fram­boð á íbúðum og aðrar aðgerðir til að bæta stöðu á hús­næðismarkaði kynnti í dag tillögur sínar í þeim efnum. Meira »

Hrói höttur í Firðinum

Í gær, 21:50 Bogfimi er kennd víða um land og nýjasta félagið á þeim vettvangi er Bogfimifélagið Hrói höttur í Hafnarfirði. Félagið var stofnað 3. september 2018 og fyrsta námskeiðið hófst í íþróttahúsi Hraunvallaskóla 3. desember síðastliðinn. Meira »

Ráðherra hafi ekki verið hæfur

Í gær, 21:30 Mál Laxinn lifi, Náttúruverndarsamtaka Íslands, Akurholts ehf., Geiteyrar ehf., Ara P. Wendel, Víðis Hólm Guðbjartssonar, Atla Árdal Ólafssonar, Varplands hf. Og Veiðifélags Laxár á Ásum gegn Arctic Sea Farm hf. annars vegar og Fjarðarlaxi ehf. hins vegar, var þingfest í Héraðsdómi Reykjavíkur í dag. Meira »

Skoða tímabundna notkun Sólvangs

Í gær, 21:10 Mikil vinna hefur verið unnin í heilbrigðisráðuneytinu svo fjölga megi hjúkrunarrýmum og finna leiðir til að tryggja mönnum hjúkrunarfræðinga. Þetta kom fram í svörum heilbrigðisráðherra á Alþingi í dag. 140 ný hjúkrunarrými bætist við í ár og þá sé verið að skoða tímabundna notkun Sólvangs. Meira »

Hafi sætt „ofbeldi, ofsa og yfirgangi“

Í gær, 20:40 Sveitarstjórnarmenn voru ómyrkir í máli í bókunum sínum á fundi sveitarstjórnar Reykhólahrepps í dag þegar tekin var ákvörðun um að auglýsa aðalskipulagsbreytingu sem gerir ráð fyrir Teigskógarleið á Vestfjarðavegi. Lögðu þeir m.a. til að réttarstaða gegn Vegagerðinni yrði skoðuð. Meira »

Skapað verði aðgengi að Ófeigskirkju

Í gær, 20:20 Gert er ráð fyrir því að gera færslu Ófeigskirkju skil í tengslum við friðlýsingu Gálgahrauns. Sumir telja að söguleg álfakirkja sé í grjótbjarginu, sem var fyrir vikið fært úr götustæðinu við gerð Álftanesvegar árið 2015. Meira »

Spaugstofan var afar mikilvæg

Í gær, 20:05 Fyrir stjórnmálin og samfélagið almennt er nauðsynlegt að fjölmiðlar hafi á dagskrá pósta þar sem sagt er frá atburðum líðandi stundar á gamansaman hátt. Hver sá sem hefur ekki húmor fyrir sjálfum sér er illa settur,“ segir Karl Ágúst Úlfsson og telur Spaugstofuna hafa verið mikilvæga að þessu leyti. Meira »

Loksins almennileg norðurljós

Í gær, 19:40 Leiðsögumenn í ferðaþjónustu hafa kvartað undan lítilli norðurljósavirkni í vetur. Á morgun miðvikudag er þó von á að það verði breyting á því. Allmikilli norðurljósavirkni er spáð en jafnframt góðu skyggni víða um land. Meira »

170 viðburðir á Íslandi á formannsárinu

Í gær, 19:35 170 norrænir og alþjóðlegir fundir og viðburðir fara fram á Íslandi næsta árið í tengslum við formennsku Íslands í Norrænu ráðherranefndinni. Þetta var meðal þess sem fram kom á kynningu í Norræna húsinu nú síðdegis, en Ísland tók formlega við formennskunni um síðustu áramót. Meira »

„Samræmist okkar kröfum mjög vel“

Í gær, 18:55 Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar, er ánægð með tillögur átakshóps um fram­boð á íbúðum og aðrar aðgerðir til að bæta stöðu á hús­næðismarkaði sem kynntar voru í Hannesarholti í dag. Spurð hvernig tillögurnar horfi við yfirstandandi kjaraviðræðum segir hún þær samræmast kröfum Eflingar vel. Meira »

„Risastórt skref í átt að lausn“

Í gær, 18:15 „Ef það tekst að framkvæma þessar hugmyndir eða bróðurpartinn af þeim þá mun það vera risastórt skref í átt að lausn kjaradeilunnar,“ segir Ragnar Þór Ingólfsson, formaður VR, um tillögur átakshóps um aukið framboð á íbúðum og aðrar aðgerðir til að bæta húsnæðismarkaðinn. Meira »

Mögulegur grunnur að lausn kjarasamninga

Í gær, 17:42 „Það er ánægjulegt að sjá að tillögurnar eru komnar fram. Það sem mest er um vert, er að það næst sátt um tillögurnar í þessum stóra hópi og það hlýtur að vera upphaf að einhverju,“ segir Halldór Benjamín Þorbergsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins. Meira »

194 bílar Volvo innkallaðir

Í gær, 17:02 Brimborg kallar inn 194 díselbíla frá Volvo eftir að upp hefur komist galli í eldsneytisröri sem gerir það að verkum að myndast sprungur og getur farið að leka. Þetta staðfestir Brimborg, umboðsaðili Volvo á Íslandi, í svari við fyrirspurn mbl.is. Meira »

Stal úr söluvagni flugfreyju

Í gær, 16:57 Erlendur karlmaður var gripinn í Flugstöð Leifs Eiríkssonar í gær með snjallúr og rakspíra, sem hann var grunaður um að hafa tekið ófrjálsri hendi í fríhöfninni. Fyrst í stað þrætti maðurinn fyrir að hafa stolið mununum, en sá svo að sér og játaði stuldinn. Meira »

Undir áhrifum á flótta frá lögreglu

Í gær, 16:55 Karlmaður á fertugsaldri sem var handtekinn á stolnum bíl á Viðarhöfða síðastliðinn fimmtudag að lokinni eftirför lögreglu er grunaður um akstur undir áhrifum fíkniefna og án ökuréttinda. Meira »

Lýst eftir Land Rover Discovery

Í gær, 16:44 Lögreglan á höfuðborgarsvæðinu lýsir eftir svörtum Land Rover Discovery árgerð 2014 með skráningarnúmerið TL-L94 en honum var stolið í nótt frá Bjarnarstíg í Reykjavík. Meira »

Rútur lentu utan vegar við Vík

Í gær, 16:40 Tvær rútur höfnuðu utan vegar vegna mikillar hálku á sama sólarhring í nágrenni við Vík í Mýrdal. Lítil hætta skapaðist en aðstoð björgunarsveita þurfti til að koma þeim aftur upp á veginn. Meira »

Innkalla sítrónufrómas úr Krónunni

Í gær, 16:01 Krónan, í samráði við Heilbrigðiseftirlit Reykjavíkur, hefur innkallað Blomsterbergs citronfromage vegna ómerktra ofnæmis- og óþolsvalda, en í vörunum er að finna möndlur og hnetur. Meira »
Bíll
Góður bíll til sölu. Toyota Avensis árg, 2001 ekinn 270 þús. Hefur verið í góð...
Nissan Qashqai 2018
https://bland.is/classified/entry.aspx?classifiedId=3933554 NISSAN QASHQAI, 4...
EIGUM ALLSKONAR STIGA Á LAGER
Sjá fjölmargar gerðir á: http://www.sogem-sa.com/stairs Sími 615 1750 Sjá einni...
NP þjónusta
NP Þjónusta Óska eftir að annast bókhaldsvinnu og fleira þess háttar. Upplýsinga...