Fangelsi án múra og girðinga

Kirkjufell.
Kirkjufell. mbl.is/RAX

Prófessor í afbrotafræði við háskólann í Portsmouth, Francis Pakes, óskaði eftir því að fá að dvelja í tveimur íslenskum fangelsum og fékk til þess heimild frá yfirvöldum. Hann segir opin fangelsi á Íslandi einstök og það sé hans tilfinning að tilvist þeirra eigi rétt á sér. 

Pakes lýsti því nýverið í grein hvernig upplifun hans er af opnum fangelsum á Íslandi en hann mun flytja erindi á fundi í Háskóla Íslands í hádeginu í dag.

Í grein sinni segir Pakes að á Íslandi séu fangelsin fimm talsins og að þau séu lítil líkt og landið. Færri en 200 fangar séu í afplánunum í fangelsum landsins en af þeim eru tvö opin fangelsi. Hann hafi heimsótt þau áður og litist vel á og viljað kynnast þeim betur. 

Pakes kom að máli við Pál Winkel fangelsismálastjóra og óskaði eftir heimild til þess að dvelja á Kvíabryggju og Sogni og tók Páll vel í hugmynd hans. 

Dr. Francic Pakes, prófessor í afbrotafræði við University of Portsmouth.
Dr. Francic Pakes, prófessor í afbrotafræði við University of Portsmouth. Af vef Háskóla Íslands

„Þau hétu því að taka frá herbergi fyrir mig. Ég var bæði þakklátur og spenntur. Ég myndi upplifa dvöl innan veggja fangelsis. Á sama tíma og ég vissi að þau væru róleg og örugg þá væru vistaðir þar fangar sem hefðu verið dæmdir fyrir alvarleg ofbeldis- og kynferðisbrot. Hvernig virka eiginlega fangelsi án múra og öryggisgirðinga?“ spyr Pakes sjálfan sig í greininni.

Hann segir að íslenskum opnum fangelsum sé best lýst með því að þau eru mjög opin. Engar öryggisgirðingar og lítið sem ekkert um afgirt svæði. Þar sé aftur á móti skilti þar sem ókunnugir eru beðnir um að halda sig fjarri. Skiltinu sé einkum beint að ferðamönnum. 

Á Kvíabryggju sé um samvinnu milli fanga og starfsfólks að ræða. Matur skipti miklu máli í fangelsum og á Kvíabryggju sé meginrýmið borðstofan. Þar borða fangar þrjár máltíðir á dag með fangavörðum og fangar eldi ásamt því að fara einu sinni í viku í matvörubúð undir eftirliti fangavarðar. Maturinn sé góður og það þyki eðlilegur siður að þakka kokkinum fyrir máltíðina. Eins er hverjum og einum gert að ganga frá eftir sig.

Hver fangi hafi sitt herbergi og þar hafa þeir aðgang að neti, með ákveðnum takmörkunum, og farsíma. Pakes segir að margir af yngri föngunum haldi sig mikið inni í sínu herbergi og að hver fangi hafi lykil að sínu herbergi. En yfirleitt séu herbergin ólæst enda snúist lífið á Kvíabryggju um traust. 

„Mér fannst þetta óþægilegt í fyrstu vitandi að vegabréfið mitt, lykillinn að bílaleigubílnum og rannsóknargögn mín voru inni í herberginu. En undir lokin gerði ég eins og aðrir fangar og svaf jafnvel með hurðina ólæsta. Ég svaf eins og barn og þegar ég leit út um gluggann á hverjum morgni sá ég kindur, gras og snævi þakta fjallstinda,“ skrifar Pakes.

Að sögn Pakes voru það óformlegheitin í samskiptum fanga og starfsfólks sem snertu hann mest. „Við horfðum á fótbolta saman. Í stað þess að vera feimnir eða flóttalegir sá ég kynferðisbrotamenn æpa að skjánum þegar Ísland spilaði. Fangar í viðkvæmri stöðu grínuðust með eiturlyfjasölum. Ég sá vafasama fíkniefnaneytendur spjalla og hlæja með starfsfólkinu. Og mér fannst ég passa inn, bæði sem rannsakandi sem og manneskja. Mér var að sjálfsögðu strítt líkt og alltaf er gert við afbrotafræðinga. En fangarnir deildu einnig slúðri með mér og margir fangar og starfsmenn deildu mjög persónulegum og jafnvel innilegum tilfinningum og sögum með mér,“ segir Pakes.

Kvíabryggja er að sjálfsögðu fangelsi þrátt fyrir allt, segir Pakes og margir fangarnir glíma við vandamál, reiði og áhyggjur af framtíð sinni og heilsu. En umhverfið er öruggt og maturinn góður sem skiptir miklu segir hann.

Hann segir íslensku opnu fangelsin einstök. Hvort það sé vegna smæðar þeirra eða hversu fámenn þau eru veit hann ekki. Náttúran í kring geti líka haft sitt að segja og þær aðstæður sem Íslendingar hafa búið við mann fram af manni. Að fólk þarf að treysta á aðra í því verðurfari sem ríki á þessum slóðum. Hvað sem það er þá virðist það ganga upp segir Pakes.

Páll Winkel fangelsismálastjóri.
Páll Winkel fangelsismálastjóri. mbl.is/Hari

Páll Winkel segir að Francis Pakes hafi komið á hans fund og lýst verkefninu.

„Í ljósi þess að hann er virtur sérfræðingur á sviði afbrotafræði ákváðum við að samþykkja beiðni hans. Ég tel grein hans ákaflega vandaða og hann hefur skynjað umhverfið og áherslur okkar mjög vel. Við leggjum áherslu á gagnkvæma virðingu í samskiptum fanga og fangavarða auk þess sem föngum í opnum fangelsum er sýnt ákveðið traust. 

Við leggjum mikla áherslu á stigskipta afplánun fangelsisrefsinga þannig að fangar eiga þess kost að vinna sig upp með góðri hegðan. Þannig hefja allir fangar afplánun í lokuðu fangelsi en geta með góðri hegðan áunnið sér rétt til vistunar í opnum fangelsum þar sem aðstæður eru betri eins og Pakes bendir á. Á það við um alla brotaflokka,“ segir Páll.

Gangi afplánun vel í opnu fangelsi fara fangar úr opnum fangelsum á áfangaheimili þar sem fangar taka þátt í samfélaginu með vinnu eða námi en þurfa að mæta að kveldi á áfangaheimilið, segir hann. 

„Gangi allt vel þar ljúka fangar afplánun heima hjá sér með ökklaband. Með þessu fyrirkomulagi gefst föngum kostur á að aðlagast samfélaginu hægt og örugglega aftur og þannig er dregið úr líkum á því að fangar brjóti af sér aftur. Árangurinn hefur verið góður enda hefur endurkomutíðni lækkað auk þess sem við erum með mjög fáa fanga á hverja 100.000 íbúa miðað við önnur lönd,“ segir Páll Winkel fangelsismálastjóri.

Dr. Francis Pakes mun ræða reynslu Breta, Hollendinga og Norðmanna af endurhæfingu og endurkomu fanga í samfélög eftir refsivist. Hvað skiptir þar máli eigi árangur að nást? Auk þess sem hann mun ræða reynslu sína af dvöl í tveimur opnum fangelsum á Íslandi á fundinum í dag. 

mbl.is

Innlent »

Gengi Icelandair lækkar töluvert

14:54 Svo virðist sem tíðindi af WOW air séu enn og aftur farin að hafa áhrif á hlutabréfaverð í Icelandair Group en hlutabréfa félagsins hafa lækkað nokkuð skarpt í dag. Meira »

Segja 14 skýr verkfallsbrot framin

14:40 Starfsmenn Eflingar segja að skýr verkfallsbrot hafi verið framin á hótelum síðastliðinn föstudag. Fjórtán tilvik hafi verið skráð niður, Center Hotels og Icelandair-hótelin hafi verið áberandi. Líklega á þó eftir að skera úr um hvort atvinnurekendur hafi í einhverjum tilvikum verið í rétti. Meira »

Kynrænt sjálfræði fyrir Alþingi

13:46 „Við fögnum þessu frumvarpi. Þetta frumvarp er gríðarleg réttarbót, sérstaklega fyrir transfólk og fólk sem skilgreinir ekki kyn sitt. Þú getur verið með hlutlausa kynskráningu samkvæmt þessu frumvarpi,“ segir Daníel E. Arnarsson, framkvæmdastjóri samtakanna 78, í samtali við mbl.is. Meira »

WOW nær samkomulagi við kröfuhafa

12:40 Meiri­hluti skulda­bréfa­eig­enda WOW air hefur komist að sam­komu­lagi um fjár­hags­lega end­ur­skipu­lagn­ingu fyr­ir­tæk­is­ins. Meira »

Vilja þriðjung í viðbót fyrir Herjólf

12:17 Skipasmíðastöðin Crist S.A. í Póllandi sem smíðar nýjan Herjólf hefur skyndilega á lokametrum verksins krafist viðbótargreiðslu sem nemur nærri þriðjungi af heildarverði skipsins. Skipasmíðastöðin ber fyrir sig að hönnun skipsins hafi breyst sem feli í sér aukinn kostnað. Meira »

Frestað aftur vegna WOW air

11:39 Fundi í kjaradeilu Eflingar, VR, Verkalýðsfélags Akraness, Verkalýðsfélags Grindavíkur, Landssambands íslenskra verzlunarmanna og Framsýnar við Samtök atvinnulífsins sem hófst klukkan 10:00 í húsakynnum ríkissáttasemjara var frestað til morgundagsins eftir að hann hafði aðeins staðið í um klukkustund. Meira »

Ísland fullgildi landslagssamning Evrópu

11:39 Ríkisstjórnin samþykkti á fundi sínum síðastliðinn föstudag að Ísland fullgildi landslagssamning Evrópu. Frá þessu er greint á vef Stjórnarráðsins, en samningnum er ætlað að stuðla að verndun, stýringu og skipulagi landslags ásamt því að koma á fót evrópsku samstarfi um landslag. Meira »

Funda um flugmálin

11:15 Fundur umhverfis- og samgöngunefndar Alþingis hófst í morgun og meðal umfjöllunarefna er staðan í flugmálum. Fulltrúar Samgöngustofu og samgönguráðuneytisins mæta fyrir nefndina og lýkur fundi um hádegi. Meira »

Verðlaunaði hugbúnað sem vaktar svefnvenjur

11:15 Verkefnið Lokbrá skaraði að mati dómnefndar fram úr á norrænu heilsuhakkaþoni sem haldið var í Háskólanum í Reykjavik um nýliðna helgi. Þar kepptust teymi frá fjölmörgum löndum við að vinna úr gögnum um heilsu, heilsufar og félagslega stöðu með það að markmiði að þróa tæknilausnir sem miða að því að auka lífsgæði og velferð notenda. Meira »

Tafir á flugi vegna veðurs

11:06 Tafir hafa orðið á innlandsflugi í dag vegna veðurs en hjá flugfélaginu Erni þurfti að seinka flugi til Húsavíkur en annað flug er á áætlun. Húsavíkurvélin fór heldur seinna í loftið en til stóð vegna veðurs. Meira »

Brást ef WOW var órekstrarhæft

11:03 Ef WOW air hefur lengi verið órekstrarhæft, eins og umræðan um flugfélagið hefur verið undanfarið, þá hefur Samgöngustofa brugðist hlutverki sínu með því að svipta félagið ekki flugrekstrarleyfi sínu. Meira »

Mislingafaraldurinn líklega stöðvaður

10:59 Liðnar eru þrjár vikur frá síðasta hugsanlega mislingasmiti og telur sóttvarnalæknir að líklegast hafi tekist að stöðva faraldurinn. Börn verða bólusett aftur samkvæmt fyrri áætlun við 18 mánaða og 12 ára aldur. Ekki er talin ástæða nú til að bólusetja yngri börn nema við sérstök tilefni. Meira »

Mestar áhyggjur af starfsfólkinu

10:50 „Tvennum sögum fer nú af því hvaða afleiðingar þetta gæti haft fyrir efnahagslífið. Við höfum bæði heyrt ákveðnar dómsdagsspár og síðan höfum við líka heyrt það að þetta hefði mjög takmörkuð og jafnvel lítil sem engin áhrif.“ Meira »

100 íslensk verk á pólsku

10:49 Ísland verður heiðursgestur á bókamessunni Gdańskie Targi Książki sem fram fer í Gdansk í Póllandi helgina 29.-31. mars 2019. Þar verða íslenskar bókmenntir og höfundar í brennidepli, sem og þýðingar úr íslensku á pólsku. Meira »

Fundað áfram í kjaradeilunni

10:03 „Við vorum að meta stöðuna aðeins í gær og ætlum að ræða saman núna á eftir. Svo sjáum við bara til hvernig það fer,“ segir Ragnar Þór Ingólfsson, formaður VR, í samtali við mbl.is, en fundað verður áfram í kjaradeilu félagsins og fimm annarra í húsakynnum ríkissáttasemjara í dag. Meira »

MAST kærir sölu ólöglegra fæðubótarefna

10:00 Matvælastofnun hefur, í samvinnu við Lyfjastofnun, kært vef með íslensku léni til lögreglu og farið fram á að vefnum verði lokað. Á vefnum eru auglýst til sölu bæði ólögleg fæðubótarefni og lyf að því er fram kemur í frétt á vef MAST. Meira »

100 þúsund krónum ódýrara með WOW

09:44 Þrátt fyrir að fréttaflutningur af alvarlegri fjárhagsstöðu WOW Air hafi verið áberandi síðustu daga virðist flugfélagið halda sínu striki í framboði og verðlagningu flugfargjalda. Meira »

Spyr um kostnað við Landsréttarmálið

08:35 Helga Vala Helgadóttir, þingmaður Samfylkingarinnar, hefur lagt fram fyrirspurn til dómsmálaráðherra á Alþingi þar sem hún spyr um kostnað vegna skipunar dómara við Landsrétt. Meira »

Fall WOW air yrði mikið högg

08:32 Stjórnendur Íslenskra fjallaleiðsögumanna unnu í gær að viðbragðsáætlun vegna mögulegs brotthvarfs WOW air af markaði.  Meira »