„Hafið á það inni að við tökum slaginn“

„Þetta er svo mikið hagsmunamál fyrir Íslendinga að við megum ...
„Þetta er svo mikið hagsmunamál fyrir Íslendinga að við megum ekki láta hjá líða að spyrna við fótum áður en það verður allt of seint.“ Þetta segir Guðfinnur Sigurvinsson um ört vaxandi plastmengun í hafi. mbl.is/Kristinn Magnússon

„Við erum á ögurstundu. Það er tími til að bregðast við gríðarlega mikilli plastmengun í sjó núna en ekki eftir nokkur ár. Sú hugsun að það verði meira af plasti í sjónum en fiskum árið 2050 er óásættanleg,“ segir Guðfinnur Sigurvinsson um niðurstöðu meistararitgerðar sinnar í MPA-námi í opinberri stjórnsýslu sem nefnist „Plastmengun í hafi: Hvað er til ráða?“

Markmið ritgerðarinnar var að kanna hvað íslensk stjórnvöld geta gert til að draga hér og nú úr plastmengun hafsins og hvernig þau geta virkjað aðra til samstarfs um verkefnið. Guðfinnur segir að stjórnvöld verði að axla ábyrgð og þau geti nýtt sér ýmsar tiltölulega einfaldar aðgerðir eins og til dæmis að auka upplýsingagjöf um áhrif plastnotkunar og gera almennar reglugerðarbreytingar, setja reglur sem banna notkun plastburðarpoka í matvöruverslunum, veita styrki til nýsköpunar, efla rannsóknir á plastmengun, skoða skattbreytingar á seinni stigum og svo mætti lengi telja.

Talið er að ef fer sem horfir verði meira um ...
Talið er að ef fer sem horfir verði meira um plast en fiska í sjó árið 2050. Ljósmynd/Thinkstock

Mikill áhugi í samfélaginu

Guðfinnur bendir á að þrátt fyrir að mikil vakning hafi orðið undanfarið í samfélaginu á skaðsemi plasts í náttúrunni og fjölmargir, þar með taldar opinberar stofnanir, fyrirtæki og grasrótarsamtök, hafi gripið til ýmissa aðgerða til að sporna gegn þróuninni skorti samhæfingu og stefnumótun í þessum málaflokki.     

„Það er áhugi alls staðar í samfélaginu og mikil vitundarvakning um þessi mál. Áður en ég hóf vinnu við verkefnið fékk ég á tilfinninguna að það skorti samhæfingu. Ég fékk þetta staðfest og sá að margir starfa þvers og kruss við að gera margt gott en tala ekki nógu mikið saman. Þetta mun ekki duga til nema að við setjum á stofn einhvern samráðsvettvang svo hægri höndin viti hvað sú vinstri gerir,“ segir Guðfinnur. Efla mætti samvinnu aðila úr ýmsum áttum til að mynda milli grasrótarsamtakanna Bláa hersins sem hefur barist gegn plastmengun hafsins á Íslandi og hreinsað strendur,  Umhverfisstofnunar, Matís og Hafrannsóknastofnunar svo dæmi séu tekin.

Eitt er víst að það þarf að styrkja rannsóknir á þessu sviði hér á landi, að mati Guðfinns sem nefnir nýlega rannsókn á kræklingi við strendur Noregs. Hún sýndi að talsvert magn örplasts fannst í þeim og mest var hún í norðurhluta landsins. „Þetta kom vísindamönnum á óvart því þeir höfðu áður talið að hún væri minna fyrir norðan. Þetta sýnir okkur hvað þetta er lúmskt. Við vitum ekki nógu mikið og þurfum að rannsaka þetta líka hér,“ segir hann og vísar í íslenska vísindamenn sem telja enga ástæðu til að ætla að ástandið sé betra hér en í Noregi. Samvinna við önnur lönd á norðurhvelinu, s.s. Norðurlöndin sem og Rússa í baráttunni gegn plastmenguninni, hefði einnig talsverðan ávinning fyrir alla, að mati Guðfinns.

Plastpoki eða fjölnota innkaupapoki?
Plastpoki eða fjölnota innkaupapoki? mbl.is/Guðmundur Rúnar Guðmundsson

Örplast í snyrtivörum og tannkremum     

Eitt af því þarf að bæta á Íslandi er skólphreinsun en henni er víða ábótavant og ákjósanlegt að koma upp tveggja þrepa hreinsikerfi. Víða um land rennur skólpið óhreinsað út í sjó. „Stór uppspretta örplasts kemur úr óhreinsuðu skólpi. Örplast er einnig að finna í snyrtivörum og tannkremum og er stundum vísvitandi bætt við,“ segir Guðfinnur.

Hann telur best að banna slíkar vörur sem og plastburðarpoka í matvöruverslunum. „Slík aðgerð myndi ekki bitna á valfrelsi neytandans. Við höfum áður í sögunni notað fjölnota poka og ekkert því til fyrirstöðu að taka það upp aftur,“ segir hann. Um 8% allra plastpoka enda í hafinu en það jafngildir um 5 milljónum plastpoka á Íslandi árlega. 

Fólk á erfitt með að breyta hegðun sinni

„Góðu fréttirnar eru þær að við erum að gera fjölmargt gott og rétt,“ segir Guðfinnur sem vill ekki vera svartsýnn. „Það er þekkt í fræðunum að þegar við stöndum frammi fyrir stórum vandamálum eins og þessum þar sem tölurnar eru gríðarlega háar og sláandi að það er eiginleiki mannsins að hann horfir á það sem er honum næst í tíma. Hann á erfiðara með að sjá fyrir sér eitthvað til framtíðar sem mun mögulega hafa áhrif á hann eftir áratugi. Þegar fólk þarf að breyta daglegum venjum sínum sem kallar mögulega á meiri vinnu er fólk síður tilbúið til þess þótt það komi því til góða þegar fram í sækir. Það er mannlegt,“ segir Guðfinnur.

„Ég er ekki að hanna heildarlausn vandans heldur bendi á möguleg fyrstu skref hér og nú. Rannsóknin er innlegg í þessa mikilvægu umræðu sem við verðum að halda áfram að halda á lofti,“ segir Guðfinnur.

Hann fékk fyrst áhuga á plastmengun þegar hann vann sem upplýsingafulltrúi og teymisstjóri hjá Umhverfisstofnun árin 2014-2016. „Þetta er svo mikið hagsmunamál fyrir Íslendinga að við megum ekki láta hjá líða að spyrna við fótum áður en það verður allt of seint. Hafið á það inni hjá okkur að við tökum þennan slag.“

Surtsey var hreinsuð sumarið 2016 en þar safnaðist mikið rusl ...
Surtsey var hreinsuð sumarið 2016 en þar safnaðist mikið rusl og talsvert af plasti eins og sjá má. Ljósmynd/Borgþór Magnússon
mbl.is

Bloggað um fréttina

Innlent »

Til bóta að takmarka persónuupplýsingar

14:07 Berglind Svavarsdóttir, formaður Lögmannafélags Íslands, telur fyrirhugað frumvarp dómsmálaráðherra um breytingar á lögum um birtingu dóma og myndatökur í dómshúsum, vera til bóta. Hún telur jafnframt til bóta verið sé að samræma reglur á dómsstigum. Meira »

Færri treysta þjóðkirkjunni

14:06 Traust til þjóðkirkjunnar lækkar talsvert á milli ára, en þriðjungur Íslendinga ber mikið traust til kirkjunnar samkvæmt Þjóðarpúlsi Gallup. Það er tíu prósentustigum lægra hlutfall en í fyrra. Meira »

Tvö herskip fengu á sig brotsjó

14:01 Tvö bandarísk herskip sem voru á heimleið eftir heræfingu NATÓ hér á landi sneru við og héldu til hafnar á ný vegna slæms veðurs. Fengu þau á sig brotsjó og þarf annað skipanna að koma inn til viðgerða. Meira »

Vinna við veiðigjöldin verði fjármögnuð

12:51 Um tveir tugir umsagna hafa borist atvinnuveganefnd Alþingis um frumvarp sjávarútvegsráðherra um veiðigjald. Er þar um að ræða einstaklinga, félög og stofnanir og koma fram ýmis sjónarmið um efni frumvarpsins. Meira »

Íslendingar forðast ferðamannastaði

12:18 Rúmlega fimmtungur Íslendinga sagði fjölda erlendra ferðamanna á Íslandi hafa haft áhrif á ferðaáætlanir sínar sumarið 2018, en heldur dró úr meðalfjölda ferða íbúa höfuðborgarsvæðisins út fyrir búsetusvæði samanborið við fyrri kannanir Vegagerðarinnar. Meira »

Lét greipar sópa í fríhöfninni

11:58 Erlendur karlmaður var á föstudaginn staðinn að því að stela fjórtán kartonum af sígarettum úr fríhafnarverslun í Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Hann hafði keypt sér flugmiða til London en fór aldrei út úr flugstöðinni heldur lét greipar sópa í fríhöfninni og ætlaði síðan að yfirgefa hana. Meira »

Segir vellíðan ekki nást með valdboði

11:52 Fjölskylduábyrgð hefur tekið miklum breytingum síðustu ár og áratugi. Staðan er breytt frá því þegar karlmenn voru fyrirvinnur, sá tími er sem betur fer liðinn, en nú leitar fólk að jafnvægi milli vinnu og einkalífs. Meira »

Leggja til friðlýsingu tveggja vatnasviða

11:41 Umhverfisstofnun hefur lagt fram til kynningar tillögur að friðlýsingu vatnasviða Jökulsár á Fjöllum í Þingeyjarsýslu og Markarfljóts í Rangárvallasýslu á grundvelli flokkunar svæðanna í verndarflokk verndar- og orkunýtingaráætlunar. Meira »

Vara við svikastarfsemi á Seltjarnarnesi

11:41 Lögreglan varar íbúa á Seltjarnarnesi við því að kaupa þjónustu manna sem hafa farið á milli húsa þar, og annars staðar á höfuðborgarsvæðinu, og boðist til að spúla innkeyrslur, glugga eða þök gegn gjaldi. Meira »

Stærri skjálftinn reyndist 4,6 stig

10:58 Stærri skjálftinn sem varð í Bárðarbungu í nótt reyndist 4,6 stig að stærð en ekki 3,3 stig eins og áður hafði komið fram. Hinn skjálftinn sem var yfir þremur stigum og mældist 3,5 stig var hins vegar rétt mældur. Meira »

Slökkviliðið æfir í reykfylltu húsi

10:56 Slökkviliðið á höfuðborgarsvæðinu hefur verið við æfingar í húsi sem stendur til að rífa við Lækjarfit í Garðabæ.  Meira »

17 ára á 161 km hraða

10:12 Lögreglan á Suðurnesjum hefur á síðustu dögum kært ellefu ökumenn fyrir of hraðan akstur. Sá sem hraðast ók var sautján ára piltur og mældist bifreið hans á 161 km/klst. hraða á Reykjanesbraut þar sem hámarkshraði er 90 km/klst. Meira »

Íslendingar alltaf að hugsa um vinnuna

09:16 Það skiptir miklu máli að við sköpum samfélag með jafnvægi milli heimilis og vinnustaðar, þar sem fólk getur lifað af launum sínum, sinnt fjölskyldu sinni og haft sín áhugamál. Þetta kom fram í máli Katrínar Jakobsdóttur forsætisráðherra á ráðstefnu um vellíðan á vinnustað á vegum Hagvangs í dag. Meira »

Á að byggja á mati fjölmiðlamanna

08:22 Hjálmar Jónsson, formaður Blaðamannafélags Íslands, segir að almennt sé afstaða félagsins sú að það eigi að vera mat fjölmiðlamanna hvað varði almenning. Meira »

Þrýstingur á vegabætur

08:18 Það dró úr meðalfjölda ferða fólks út fyrir búsetusvæði á liðnu sumri, miðað við fyrri kannanir. Þetta átti sérstaklega við um höfuðborgarsvæðið og er spurning hvort rigningin hafði þessi áhrif. Meira »

Banaslysum barna hefur fjölgað

07:57 Tíu einstaklingar á aldrinum 0-16 ára létust í umferðinni á tímabilinu 2013-2017, samanborið við aðeins tvo á árunum 2008-2011. Meira »

Góða veðrið nýtt til hins ýtrasta í malbikuninni

07:37 Malbikunarhópur greip tækifærið sem gafst með þurra veðrinu í gær og malbikaði þennan vegspotta í Breiðholtinu.   Meira »

Malbikað á Vesturlandsvegi

07:32 Stefnt er að því að malbika hægri akrein á Vesturlandsvegi í Mosfellsbæ, á milli hringtorga við Álafossveg og Reykjaveg.  Meira »

Kveikt í strætóskýli

06:55 Kveikt var í strætóskýli við Ártúnsbrekku í gærkvöldi en greiðlega gekk að slökkva eldinn að sögn varðstjóra í slökkviliði höfuðborgarsvæðisins. Mjög mikið hefur verið um sjúkraflutninga. Meira »
íbúð með sérinngang eða sérbýli óskast.
Vönduð vel menntuð hjón með tvær dætur óska eftir húsnæði í Reykjavik eða Kóp. S...
Sumarbústaðalóðir til sölu í Vaðnesi
Til sölu fallegar sumarhúsalóðir með aðgangi að heitu og köldu vatni í vinsælu s...
Hreinsa rennur
Hreinsa þakrennur, fyrir veturinn og tek að mér ýmis smærri verkefni. Uppl. í sí...
EAE Bílalyftur 2 pósta og skæralyftur 1 og 2 metra 3-4-5 tonna
Eigum á lager skæralyftur 3 tonna sem lyfta 1 m og einnig niðurfellanlegar 3 to...