Jón Steinar svarar Önnu Bentínu

Jón Steinar Gunnlaugsson lögmaður.
Jón Steinar Gunnlaugsson lögmaður. Ljósmynd/Aðsend

Jón Steinar Gunnlaugsson lögmaður svarar Önnu Bentínu Hermansen, brotaþola kyn­ferðisof­beld­is og ís­lensks rétt­ar­kerf­is, í opnu bréfi til hennar sem hann sendi mbl.is. Jón Steinar segist ekki efast um að afdrif kæru Önnu vegna kynferðisbrots hafi verið henni þungbær en kæran var felld niður.

Anna skrifaði í opnu bréfi til Jóns Steinars í gær að hún hafi hringt í hann í júlí 1998 þar sem hún var að leita lögmanns til að kæra nauðgun sem hún hafi orðið fyrir tveimur dögum áður. Hann hafi verið upptekinn og ekki getað sinnt málinu. Jón Steinar man ekki eftir þessu en efast ekki um að það sé rétt.

„Sæl Anna Bentína. Þakka þér fyrir bréfið. Þú verður að fyrirgefa að svarið mitt verður að hluta tilvísun í texta eftir mig sem þegar hefur birst, en ætti að vera þér og öllum öðrum vel aðgengilegur.

Þú segist hafa leitað til mín í júlí 1998. Þú segir mig hafa sagt að ég væri önnum kafinn og gæti ekki sinnt máli þínu. Ekki man ég eftir þessu en efast ekki um að rétt sé. Þú kveðst svo hafa leitað til þeirra sem fara með svona kærur samkvæmt lögum. Þeir hafi ekki viljað fallast á að fara áfram með málið og hafi það þá verið fellt niður.

Ég efast ekki eitt augnablik um að þessi afdrif kærunnar hafa orðið þér afar þungbær, enda eru kynferðisbrot með alvarlegustu brotum sem unnt er að fremja gagnvart annarri manneskju. Þú verður hins vegar að muna að ákærendur og dómarar í sakamálum eru bundnir af lögunum. Þeir mega ekki gera annað en það sem lög mæla. Afbrot þarf að sanna. Um það eru ákvæði í mannréttindakafla stjórnarskrár og almennum lögum. Þannig er þessu farið hvarvetna í hinum vestræna heimi. Þetta kann að hljóma eins og lagatæknileg og sálarlaus útlistun á formsatriðum, en er engu að síður grundvallaratriði í siðuðu réttarríki. Því miður eru kynferðisbrot oft þess eðlis, að sönnunarfærsla er erfið. Einatt hafa dómarar ekki annað til að byggja á en mismunandi framburð kæranda og hins kærða. Komi ekkert meira til leiðir slík aðstaða til þess að sýkna verður ákærða. Meginreglur réttarríkisins fela þetta í sér, þó að þungbært sé fyrir kæranda brotsins.

Þegar handhafi ákæruvalds kemst að þeirri niðurstöðu að hann verði að fella mál niður, felst ekki í því sú afstaða að kærði sé saklaus. Spurningin sem embættismaðurinn stendur frammi fyrir er hvort sannað sé lögfullri sönnun að viðkomandi sakborningur hafi framið brotið. Sama er að segja um handhafa dómsvalds. Sé brotið ekki sannað eftir þeim mælikvarða sem lög ákveða, sjá t.d. 2. mgr. 70 gr. stjskr. verður dómarinn að sýkna hinn ákærða.

Ég hef oftsinnis orðið þess var að sumir vilja refsa sökuðum mönnum, þó að sök þeirra sé ekki sönnuð. Dómari sem lætur undan slíkum óskum misfer með dómsvald sitt, því hann má ekki dæma eftir öðru en lögunum. Í því felst vernd fyrir grundvallarmannréttindi, ekkert minna. Þótt það sé erfitt verða þeir sem ná ekki fram áfellisdómi yfir brotamanni af þeirri ástæðu að sökin sannist ekki að reyna að skilja þetta. Eins og fyrr segir eru kynferðisbrotamál oftast afar erfið í meðförum og vafi uppi um sök. Þann vafa verður að meta sakborningi í hag samkvæmt þeim mannréttindareglum sem dómstólar verða að virða. Þessar reglur eiga rót sína í þeirri hugsun að við verðum að forðast að refsa saklausum mönnum. Þær leiða áreiðanlega til þess að einhverjir sekir sleppi. Þetta verðum við að skilja, því ef þessum reglum er ekki fylgt er hætta á að menn séu dæmdir í fangelsi fyrir ósannaðar sakir.

Þú segir mig oft hafa skilað sératkvæði í kynferðisbrotamálum sem dómari við Hæstarétt og að ég hafi „iðulega“ viljað sýkna, þó að játning hins ákærða hafi legið fyrir. Ég kannast ekki við dæmi um þetta. Ég held að ég hafi tvívegis, á átta ára starfstíma mínum sem dómari við Hæstarétt, skilað sératkvæði í kynferðisbrotamálum. Þú nefnir annað dæmið, sem er H.148/2005, dómur 20. október 2005. Í þessu máli var ákærði sakaður um kynferðisbrot í þremur liðum. Brotin áttu að hafa átt sér stað á þremur mismunandi tímabilum. Þau elstu voru talin fyrnd og voru allir dómarar Hæstaréttar sammála um það. Allir dómararnir voru einnig sammála um að sakfella fyrir yngstu brotin, þ.m.t. sá sem hér skrifar. Fyrir dómi vildi ákærði breyta framburði sem hann hafði gefið hjá lögreglu varðandi þessi brot. Ég hafnaði þeirri breytingu og stóð með hinum dómurunum að því að sakfella manninn fyrir þessi brot.

Ágreiningurinn stóð um brotin í miðflokknum, sem samkvæmt ákæru tóku yfir tímabil á eftir fyrsta tímabilinu en á undan því síðasta. Hér skilaði ég sératkvæði sem byggðist á því að þessi brot væru ósönnuð. Um forsendur mínar er fjallað í II. kafla sératkvæðisins. Byggðist niðurstaða mín á því að sönnun lægi ekki fyrir. Eru færð rök fyrir því í sératkvæðinu. Þar er gerð nákvæm grein fyrir þessu og vísa ég til dómasafnsins sem er aðgengilegt á netinu.

Í bók minni „Í krafti sannfæringar“, sem út kom á árinu 2014 er á bls. 308-309 fjallað um sönnun kynferðisbrota. Þar er að finna frásögn af ofangreindu máli, kyndugu erindi Eiríks Tómassonar við mig í Úlfljóti á árinu 2007 vegna þess og svari mínu í Lögréttu 2008. Það yrði of langt mál að rifja þetta upp hér, en ég vísa til þessara skrifa. Ef þú átt ekki bók mína er ég fús til að gefa þér hana. Þú þarft þá bara að láta mig vita hvert ég á að koma henni.

Í beinu framhaldi af ofangreindum kafla í bókinni segi ég frá máli pólsks ungmennis sem starfaði tímabundið hér á landi (H. 4. desember 2008 í máli nr. 383/2008). Í málinu skilaði ég sératkvæði og vildi sýkna piltinn af ákæru um nauðgun. Þetta er hitt dæmið sem ég kannast við um þetta. Atkvæði mitt byggðist á því að ákæruvaldið hefði ekki fært fram sönnun um ásetning ákærða til nauðgunar. Þetta er vel rökstutt í atkvæði mínu. Ekkert í framburði stúlkunnar benti til þess að hún hefði verið beitt nauðung. Mér er enn þann dag í dag óskiljanlegt hvernig hinir dómararnir gátu komist að annarri niðurstöðu. Fjölskipaður héraðsdómur hafði fyrst komist að sömu niðurstöðu og ég, en Hæstiréttur ómerkt hana. Meðferð málins var stórlega athugaverð og fer ég yfir það í bók minni.

Það er ekki rétt hjá þér að ritgerð mín um „einnota réttarfar“ hafi skaðað sóknina í Baugsmálunum. Hún var ekki skrifuð fyrr en þeim málum var lokið með frávísunum frá Hæstarétti. Í bók minni á bls. 236 – 239 lýsi ég ástæðum mínum fyrir því að skrifa þetta og bréfið sjálft er svo birt í bókinni á bls. 378 – 384.

Auðvitað er rétt hjá þér að ritun bréfsins orkaði tvímælis. Í bréfinu var hins vegar aðeins að finna efnislega gagnrýni á afgreiðslur Hæstaréttar sem engin efnisleg stoð var fyrir. Með því er ég ekki að segja að sakborningarnir hafi drýgt brotin. Á það reyndi aldrei, vegna þess að rétturinn vísaði málunum bara frá dómi. Á Íslandi ríkti á þessum tíma, rétt eins og núna, þöggun um starfsemi dómstóla, þ.m.t. Hæstaréttar. Þessi þöggun var miklu skaðlegri fyrir þjóðina heldur en ritgerð mín, sem var aðeins veikburða tilraun til að stuðla að lögfullri starfsemi réttarins.

Og réttarfarið sem beitt var til að vísa þessum málum frá dómi var svo sannarlega einnota. Meðal annars var viðskiptafléttum, þar sem mikil verðmæti voru flutt út úr almenningshlutafélagi með leynd, vísað frá á þeirri forsendu að þetta væru bara viðskipti! Réttilega dugði þetta réttarfar ekki sakborningum í „eftirhrunsmálum“, þar sem annmarkar á málsóknum voru samt meiri en í Baugsmálum ef eitthvað var. Menn geta svo gamnað sér við að hugleiða hvort efnismeðferð Baugsmálanna á árunum 2005 til 2007 hefði breytt einhverju fyrir þá atburði sem urðu á Íslandi haustið 2008.

Ég endurtek það sem ég sagði fyrr, að ég skil vel reiði þeirra sem hafa orðið að þola ofbeldisbrot, sem ekki hafa sannast með þeim hætti að unnt hafi verið að dæma viðkomandi brotamann til verðskuldaðrar refsingar. En hvað vill þetta fólk að komi í staðinn fyrir sönnunarfærsluna? Að kæranda sé bara trúað, þrátt fyrir skort á sönnun?

Sé þetta krafan er hér barist fyrir þjóðfélagi sem ég trúi ekki að nokkur manneskja vilji einlæglega koma á fót. Í slíku samfélagi væri hægt að koma öðrum á bak við lás og slá á ótækum grunni. Sá sem ætti óuppgerðar sakir við annan mann gæti þá komið honum í fangelsi án þess að sanna mál sitt. Réttaröryggi borgaranna yrði rifið upp með rótum og í staðinn kæmi einhvers konar villimannaþjóðfélag. Ég trúi því að flestir skilji þetta þegar þeir hugsa málið í jafnvægi. En ég segi þér satt, að ekki er auðvelt að gegna starfi dómara í svona tilviki. Dómarinn veit oft að hann er að sýkna mann sem hugsanlega er sekur um ódæðið. Hann kann jafnvel sjálfur að trúa kæranda. Það er hins vegar ekki spurt um hverju dómarinn trúir. Spurningin er aðeins um hvað hafi sannast í málinu um sökina. Dómarinn á enga valkosti. Hann verður að gera skyldu sína samkvæmt lögum.

Að lokum óska ég þér svo velfarnaðar í lífi og starfi.

Kveðja,

Jón Steinar Gunnlaugsson.“

mbl.is

Bloggað um fréttina

Innlent »

Skora á ráðuneyti að bregðast við

16:19 Hjúkrunarráð Landspítala skorar á heilbrigðisyfirvöld að bæta starfsumhverfi hjúkrunarfræðinga. Þetta kemur fram í áskorun sem hjúkrunarráð sendi heilbrigðisráðuneyti í gær. Meira »

Pattstaða í fatasöfnun yfir jólin

16:00 „Allt þetta hökt í keðjunni hafði mikil áhrif. Við gátum ekki annað öllu sem okkur barst, en við erum að ná þessu upp aftur og fólk þarf ekki að óttast að ekki verði tekið við fötum í Sorpu um helgina,“ segir Björg Kjartansdóttir, sviðsstjóri fjáröflunar- og kynningarsviðs Rauða krossins. Meira »

Skoða aðstæður barnshafandi á landsbyggðinni

15:56 Félags- og barnamálaráðherra og heilbrigðisráðherra kynntu á ríkisstjórnarfundi í morgun áform um skoða í sameiningu breytingar til að styðja betur við barnshafandi konur á landsbyggðinni og fjölskyldur þeirra. Meira »

Greiðir fyrir beinu flugi milli Íslands og Japans

15:28 Sendinefnd utanríkisráðuneytisins og samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytisins fundaði með fulltrúum samgönguráðuneytis Japans í Tókýó í gær um gagnkvæm loftferðasamskipti. Meira »

Flugvirkjar semja við Bluebird

14:53 Samninganefndir Flugvirkjafélags Íslands og Bluebird undirrituðu kjarasamning í húsakynnum ríkissáttasemjara á öðrum tímanum í dag samkvæmt upplýsingum frá ríkissáttasemjara. Meira »

Mikill meirihluti vill seinkun klukku

14:48 Rúm 63% Íslendinga eru hlynnt því að klukkunni verði seinkað um eina klukkustund frá því sem nú er, en rúm 36% vilja óbreytta stöðu klukkunnar. Þetta kemur fram í nýrri könnun Maskínu. Meira »

Landsréttur staðfestir dóm yfir Cairo

14:11 Sextán ára fangelsisdómur Héraðsdóms Reykjavíkur yfir Khaled Cairo, sem varð Sanitu Brauna að bana í íbúð við Hagamel í september árið 2017, hefur verið staðfestur af Landsrétti. Cairo mun una niðurstöðu Landsréttar. Meira »

Vatnsmýri verði 102 Reykjavík

13:56 Borgarráð Reykjavíkur samþykkti í gær tillögu borgarstjóra um að þess verði farið á leit við póstnúmeranefnd Íslandspósts að Vatnsmýri fái póstnúmerið 102. Íbúar í Skerjafirði eru mótfallnir breytingunni og segja að íbúðaverð muni lækka við póstnúmerabreytinguna. Meira »

Meðferð Hjartar Elíasar gengur vel

13:45 „Það gengur vel með Hjört sem lauk krabbameinsmeðferð þegar hann útskrifaðist frá Karólínska sjúkrahúsinu í Svíþjóð en hann þarf enn að taka krabbameinslyf. Hjörtur fór í jáeindaskanna í dag [í gær] og það kemur í ljós næstu daga hvort hann sé læknaður af krabbameininu,“ segir móðir hans. Meira »

Nauðungarvistun litlar skorður settar

13:38 Sérfræðinefnd Evrópuráðsins hefur ítrekað farið fram á endurbætur á lögræðislögum Íslands, en það er ekkert í íslenskum lögum sem kemur í veg fyrir að saga Aldísar Schram, dóttur Jóns Baldvins Hannibalssonar, endurtaki sig. Meira »

Umræðan drifin áfram af tilfinningu

13:37 Bjarna Benediktssyni fjármálaráðherra er ekki kunnugt um að nokkrum stað hafi verið gerður jafn ítarlegur gagnagrunnur um tekjur íbúa en nú er til um Íslendinga. Þetta er meðal þess sem kom fram á blaðamannafundi í dag vegna nýs vefs þar sem hægt er að skoða tekjuþróun Íslendinga 1991 til 2017. Meira »

Fleiri hjónabönd og færri skilnaðir

13:30 Alls gengu 3.979 einstaklingar í hjónaband á síðasta ári en 1.276 skildu, samkvæmt skráningu í Þjóðskrá Íslands.  Meira »

Vantaði innsýn þeirra sem hafa reynslu

13:07 Notendasamtökin Hugarafl segja að það hafi vantað innsýn einstaklinga með persónulega reynslu af því öngstræti sem það er að vilja ekki lifa lengur, í umtöluðu Kastljósviðtali vegna ummæla Öldu Karenar Hjaltalín um geðheilbrigðismál á þriðjudag. Meira »

Réðst á mann með skefti af álskóflu

13:06 Héraðsdómur Austurlands hefur dæmt karlmann í þriggja mánaða skilorðsbundið fangelsi og til greiðslu 275 þúsund króna í miskabætur fyrir líkamsárás. Meira »

Fullyrðingarnar ósannaðar

12:27 Neytendastofa hefur bannað fyrirtækinu Törutrix ehf. að fullyrða í auglýsingu að varan Golden Goddess vinni gegn bólum, minnki fínar hrukkur og styrki húðina. Neytendastofa telur að fullyrðingarnar séu ósannaðar. Meira »

Hægt að árangursmæla stjórnvöld

12:12 „Hann býður upp á ótrúleg tækifæri til þess að taka góðar ákvarðanir,“ segir Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra í samtali við mbl.is um nýjan gagnagrunn stjórnvalda um tekjur landsmanna. Þá segir hún gagnagrunninn gera stjórnvöldum kleift að meta félagslegan hreyfanleika á Íslandi. Meira »

Tekjuþróun allra landsmanna birt

11:05 Stjórnvöldum verður nú kleift að meta áhrif breytinga á sköttum og bótum á lífskjör einstakra hópa með nýjum gagnagrunni sem byggir á skattframtölum allra Íslendinga. Vefurinn tekjusagan.is veitir aðgengi að upplýsingum um lífskjör Íslendinga frá 1991 til ársins 2017. Meira »

Lottó og pylsa í Staðarskála

10:46 Hjón að norðan duttu í lukkupottinn á laugardag þegar þau keyptu lottómiða með pylsunni í Staðarskála því miðinn skilaði þeim 22 milljónum. Eldri borgari af Suðurlandi varð einnig milljónamæringur nýverið en hann tók þátt í EuroJackpot. Hann var alsæll enda snúið að lifa á lífeyrinum einum saman. Meira »

Hafnarvörður dróst með lyftara

10:35 Lyftara var ekið á hafnarvörð í Grindavík í vikunni að sögn lögreglunnar á Suðurnesjum. Þrjú fiskikör voru á lyftaranum þegar atvikið átti sér stað og féll hafnarvörðurinn í jörðina við ákeyrsluna og dróst með honum nokkurn spöl áður en stjórnandi tækisins varð hans var. Meira »
Póstkort - Póstkort
Langar þig í raunverulegt póstkort sent frá útlöndum? Skoðaðu www.postcrossing....
Lincoln Capri Landau árg. 1957
Bíllinn er lítið ekinn og aðeins tveir eigendur frá upphafi í USA og einn hér he...
Gullsmári Kópavogi
Til leigu er mjög góð 2 herb.reyklaus þjónustuíbúð fyrir 60 ára og eldri á 7. hæ...
Cherokee hjólbarðar óskast
Óska eftir hjólbörðum fyrir Grand Cherokee stærð 225/75/16R eða 236/70/16R Uppl...