Fallegasta hús 20. aldar heimsótt

Þekktasta sjónarhornið af Fallingwater. Einhvern veginn er erfitt að ímynda ...
Þekktasta sjónarhornið af Fallingwater. Einhvern veginn er erfitt að ímynda sér að húsið hafi á einhverjum tímapunkti ekki verið þarna. mbl.is/Hallur Már

„Ég trúi á guð, en stafa það hins vegar náttúra,“ þetta er frekar einföld speki sem þó er auðvelt að taka undir með bandaríska arkitektinum Frank Lloyd Wright en hann er jafnan talinn einn sá mikilvægasti á seinni tímum. Virðing fyrir náttúrunni er stórt þema í verkum Wrights og hvergi er það sýnilegra en í Fallingwater-húsinu sem lúrir djúpt í skógum Pennsylvaníu.    

Fáir hefðu átt von á að Fallingwater-húsið sem Wright teiknaði á fjórða áratug síðustu aldar myndi trekkja að hundruð þúsunda ferðamanna í skoðunarferðir tæpri öld síðar. Fyrirstöðurnar eru náttúrulega yfirstíganlegar á tímum þar sem hægt er að kaupa ferð til ótal áfangastaða um allan heim með einu laufléttu smáláni. Kynslóð Wrights, sem fæddist seint á nítjándu öld, hefði þó að öllum líkindum seint samþykkt smálánið sem góða hugmynd.

Rétta verkefnið á réttum tíma

Wright var á viðkvæmum tímapunkti á ferli sínum þegar Kaufmann-fjölskyldan ákvað að fela honum að teikna sumarafdrep í skógum Laurel Highlands-svæðisins í Pennsylvaníu. Verkefnum var tekið að fækka hjá arkitektinum sem var kominn hátt á sjötugsaldur, bandarískur efnahagur var enn þá í sárum eftir kreppuna miklu og verkefni við hæfi Wrights voru svo fá að á tímabili var hann nærri gjaldþrota.

Fjölskyldan átti skjólsælt skógi vaxið land í hlíðunum við ána Bear Run og þegar Wright skoðaði landið sem húsið skyldi rísa á sá hann fljótt möguleikana. Hugmynd Kaufmann-fjölskyldunnar var að reisa húsið fyrir neðan fallegan foss á landinu svo hægt væri að njóta útsýnisins að vatnsfallinu þaðan. Wright hafði þó aðrar og róttækari hugmyndir. Byggingin skyldi vera beint fyrir ofan fossinn svo hægt væri að njóta tónlistarinnar í vatnsstraumnum innan úr húsinu eins og Wright orðaði það.

Wright þurfti að berjast fyrir því að stiginn niður að ...
Wright þurfti að berjast fyrir því að stiginn niður að ánni fengi að vera með. Kaufmann þótti hann kostnaðarsamur og sá ekki nauðsyn fyrir hann. Þaðan kemur þó náttúruleg loftkæling á heitum sumardögum. mbl.is/Hallur Már

Edgar Kaufmann, jr., einkasonur Kaufmann-hjónanna hafði verið í námi hjá Wright og hafði bæði skilning á snilligáfu Wrights og viðamikla þekkingu á byggingarlist. Traustið sem arkitektinn hafði frá fjölskyldunni var því líklega meira en það hefði verið hjá öðrum verkkaupum. Hugmyndir Wrights fengu því hljómgrunn hjá fjölskyldunni þrátt fyrir úrtöluraddir á meðal verkfræðinga og verktaka um hvort gerlegt væri að reisa bygginguna. Um leið og hugmyndir hans komust á blað varð flestum ljóst að þarna stefndi í eitthvað óvenjulegt og alveg nýtt. Wright sem var þekktur fyrir að vera hrokafullur og ósveigjanlegur náði að sannfæra fjölskylduna, sem efnaðist á verslun sinni í Pittsburgh, um að fjármagna verkefnið sem fór verulega fram úr áætlun.

Oft er eins og húsið flæði út úr hlíðinni.
Oft er eins og húsið flæði út úr hlíðinni. mbl.is/Halllur Már

Rúm þrjú ár liðu frá því Wright heimsótti fjölskylduna fyrst í Pennsylvaniu þar til húsið var tilbúið árið 1938 en ári síðar var gestahúsi bætt við fyrir ofan húsið. Teikningar Wrights vöktu þó athygli löngu áður en framkvæmdum lauk og Wright birtist t.a.m. á forsíðu Time Magazine ári áður en byggingin var fullkláruð og fjallaði greinin um hönnun hússins. MOMA í New York var með sérstaka sýningu helgaða Fallingwater um það leyti sem Kaufmann-fjölskyldan fluttist í húsið. Athygli af því tagi er óvenjuleg fyrir hús í einkaeigu.

Í seinni tíð hafa vinsældir Fallingwater aukist jafnt og þétt og er það talið eitt fegursta hús sem hefur verið byggt fyrir einkaaðila og laðar til sín um 200 þúsund gesti á ári hverju. AIA (landssamtök amerískra arkitekta) völdu húsið sem „Byggingu 20. aldarinnar“ árið 2000.

Lóðréttar línur hússins eru úr náttúrulegum steini á meðan þær ...
Lóðréttar línur hússins eru úr náttúrulegum steini á meðan þær láréttu eru steyptar. Mynd birt með leyfi Minjastofnunar Vestur-Pennsylvaníu. Ljósmynd/Aðsend

Hús sem sprettur út úr umhverfinu

Létt stílhrein form Fallingwater mynda harmóníu við náttúruna umhverfis bygginguna sem flæðir inn í rýmið í gegnum stórar rúður. Lögun hússins endurspeglar svo stallana í fossinum þannig að einhverjir gætu haldið að árfarvegurinn sé tilbúinn. Stigi liggur úr stofunni niður að yfirborði árinnar. Þaðan er hægt að stökkva út í vatnið eins og var iðulega gert á heitum sumardögum á meðan Kaufmann-fjölskyldan notaði húsið en Fallingwater hefur verið opið almenningi frá árinu 1964. Nálægðin við vatnið er eitt af því sem veitti húsinu svo mikla sérstöðu og þótti mjög framsækin hönnun. Rakinn og ilmurinn stígur upp frá vatninu, inn í rýmið og magnar upp nálægðina við ána en þetta er eini staðurinn í húsinu þar sem hún er sýnileg fyrir ofan fossinn.

Stofan í Fallingwater. Horft í átt að innganginum sem er ...
Stofan í Fallingwater. Horft í átt að innganginum sem er frekar þröngur og lítill. Eitt stílbragða Wrights var að þrengja að fólki til að magna upplifunina þegar lengra er gengið og rýmið opnast. Ljósmynd/Aðsend

Steypa, stál og sandsteinn voru helstu byggingarefni og með því að nýta sandstein úr nágrenninu er eins og húsið spretti náttúrulega út úr hlíðunum og ýtir undir þá tilfinningu að húsið og náttúran séu eitt. Þetta fullkomna samræmi við náttúruna er svo undirstrikað þegar myndir af húsinu í ólíkri birtu eða á mismunandi árstíðum eru skoðaðar.

Vinnustofa Kaufmans er björt en hægt er að opna alla ...
Vinnustofa Kaufmans er björt en hægt er að opna alla litlu gluggana í horninu. Mikilvægt var að fá náttúrulegan dragsúg í húsið til að kæla það niður enda stórir gluggar í flestum rýmum. Mynd birt með leyfi Minja­stofn­un­ar Vest­ur-Penn­sylvan­íu. Ljósmynd/Aðsend

Heimsóknin

Sum sé gott tilefni fyrir fólk á miðjum aldri til að ferðast 4.500 km leið til Pennsylvaníu. Panta þarf tíma til að heimsækja húsið þar sem ásóknin er mikil en fararstjórar leiða litla hópa af gestum um bygginguna og segja frá sögu hennar. Sérstaklega þarf að bóka ljósmyndaferðir um húsið. Augljóslega langar mann helst að henda hinum gestunum út og setjast að í Fallingwater en vel er haldið utan um hópana og leiðsögufólk hefur greinilega ástríðu fyrir staðnum. Óhætt er að mæla með ferðalaginu hafi maður áhuga á arkitektúr og hönnun. Bæði er hægt að fljúga til Pittsburgh og Cleveland sem er öllu stærri borg með meiri möguleikum fyrir ferðamenn. Þrátt fyrir allt þurfi að ganga frekar hratt fyrir sig í Fallingwater ná gestir að drekka andann í húsinu í sig og fá tilfinningu fyrir því hvernig byggingin og náttúran í kring næra sálina. Þetta er náttúrulega setning sem hljómar afleitlega en það er erfitt að lýsa því öðruvísi.

Aðkoman að Kentuck Knob-húsinu sem er staðsett ofarlega í hlíð ...
Aðkoman að Kentuck Knob-húsinu sem er staðsett ofarlega í hlíð en þó ekki á toppnum eins margir hefðu valið. Hugmyndin er að það flæði úr hæðinni frekar en að það gnæfi yfir henni. Ljósmynd/Kafziel CC

Svæði fyrir módernista

Laurel Highlands-svæðið þar sem Fallingwater-húsið stendur er þekkt fyrir fallega náttúru og er vinsæll áfangastaður bandarískra ferðamanna sem koma þangað til að stunda útivist af ýmsu tagi. Vinsælt var á meðal sterkefnaðra Bandaríkjamenna að byggja sumarafdrep þar um miðja síðustu öld þegar módernismi í arkitektúr breiddist hratt út. Kentuck Knob-húsið stendur skammt frá Fallingwater en það hannaði Wright þegar hann var kominn hátt á níræðisaldur á sjötta áratugnum. Áhugasamir geta líka skoðað Kentuck Knob sem líkt og Fallingwater er líka viðurkennt fyrir þýðingu sína í menningarsögu Bandaríkjamanna – A National Historic Landmark. Hafi fólk á annað borð áhuga á arkitektúr er það því vel þess virði að heimsækja sé maður á annað borð á svæðinu.

Efnisnotkun í húsinu tengir það við náttúruna í kring. Sexhyrnd ...
Efnisnotkun í húsinu tengir það við náttúruna í kring. Sexhyrnd göt á þakinu mynda sams konar form á svalagólfinu þegar sólin skín í gegn. Ljósmynd/Kentuck Knob

Þá er hægt að dvelja í húsi hönnuðu af Wright eða einhverjum af lærisveinum hans í Polymath Park sem er sérstaklega skemmtilegt. Þar eru þrjú hús á stórum landareignum til leigu og verið er að bæta því fjórða við. Wright hafði stórar hugmyndir um að allir millistéttar Bandaríkjamenn ættu að geta búið í svokölluðum Usonion-húsum. Um sextíu hús voru reist í þeirri hugmyndafræði um og eftir fjórða áratuginn. Helstu einkenni þeirra eru að notast við byggingarefni sem finna má í umhverfinu, gluggar sem eru hátt uppi og hleypa náttúrulegri birtu vel inn í rýmið og sterk tenging á milli þess sem er fyrir utan og inni í húsunum. Húsin í Polymath Park eru hönnuð eftir þessari hugmyndafræði og mikið er lagt upp úr því að viðhalda þeim í upprunalegu ástandi.

Wright hannaði mikið af húsgögnunum í húsinu en hann var ...
Wright hannaði mikið af húsgögnunum í húsinu en hann var 86 ára gamall þegar hann teiknaði Kentuck Knob. Ljósmynd/Kentuck Knob
mbl.is

Innlent »

Rússar innan loftrýmissvæðisins

16:22 Í morgun komu inn í loftrýmiseftirlitssvæði NATO hér við land tvær óþekktar flugvélar sem hvorki höfðu tilkynnt sig til flugumferðarstjórnar né voru með ratsjársvara í gangi. Í samræmi við vinnureglur bandalagsins flugu tvær orrustuþotur ítalska flughersins til móts við vélarnar til að auðkenna þær. Meira »

Bæti stöðu sína á kostnað sveitarfélaga

16:15 Al­dís Haf­steins­dótt­ir, formaður Sam­bands ís­lenskra sveit­ar­fé­laga, segir að þær upplýsingar sem sambandið hafi fengið frá fjármálaráðuneytinu í síðustu viku hafi falist í því að þingsályktunartillaga þess efnis að skerða eigi fram­lög til Jöfn­un­ar­sjóðs sveit­ar­fé­laga hafi verið fullgerð. Meira »

Rannsaka ferðir Tarrant um Ísland

16:08 Embætti ríkislögreglustjóra rannsakar nú ferðir hryðjuverkamannsins Brenton Harris Tarrant, sem myrti 50 í tveimur moskum í Christchurch í Nýja-Sjálandi á föstudag, um Ísland. Meira »

Bótaskylt vegna húss sem má ekki rífa

15:37 Héraðsdómur Reykjavíkur hefur viðurkennt skaðabótaábyrgð íslenska ríkisins á tjóni sem framkvæmd laga um menningarminjar ollu eiganda fasteignar á Holtsgötu í Reykjavík. Meira »

41,8% segjast styðja ríkisstjórnina

15:32 Fylgi Sjálfstæðisflokksins hækkaði um eitt prósentustig milli kannana MMR og mælist nú 23,6% miðað við 22,7% í síðustu könnun. Flokkurinn hlaut 25,2% atkvæða í kosningum. VG bætti við sig 0,3 prósentustigum og mælist með 11,4% fylgi, en Framsóknarflokkurinn tapar nokkru fylgi og mælist nú með 11,1%. Meira »

83% hlynnt skattalækkunum tekjulægri

14:58 Samkvæmt nýrri skoðanakönnun sem Gallup gerði fyrir Alþýðusamband Íslands eru 83% Íslendinga hlynnt því að launafólk með heildartekjur undir 500 þúsund krónum á mánuði fyrir skatt fái meiri skattalækkanir en aðrir. Meira »

Niðurstöðurnar áhyggjuefni

14:53 „Þarna er um að ræða líflátshótanir og hótanir um nauðganir og barsmíðar,“ sagði Martin Chungong, framkvæmdastjóri Alþjóðaþingmannasambandsins IPU, um niðurstöður nýrrar rannsóknar, þar sem kynjamismunun og kynbundið ofbeldi og áreitni gegn konum í þjóðþingum í Evrópu var kannað. Meira »

Búi sig undir að fjölga dómurum

14:40 Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra sagði í ræðu sinni á Alþingi í dag að mögulega þyrftu alþingismenn að vera undir það búnir að samþykkja á næstunni fjölgun dómara við Landsrétt, til þess að tryggja eðlilegt starfsumhverfi dómstólsins í kjölfar dóms Mannréttindadómstóls Evrópu. Meira »

Með amfetamínvökva í rauðvínsflöskum

14:10 Rannsóknardeild lögreglunnar á Suðurnesjum hefur til rannsóknar fíkniefnamál sem upp kom fyrr í mánuðinum þegar íslenskur karlmaður á sextugsaldri reyndi að smygla rúmlega einum og hálfum lítra af amfetamínvökva inn í landið. Maðurinn sætir nú gæsluvarðhaldi. Meira »

Taldi tillöguna ekki tímabæra

14:02 „Ég taldi þessa tillögu einfaldlega ekki tímabæra,“ segir Hervör Þorvaldsdóttir, forseti Landsréttar, í samtali við mbl.is spurð um bókun stjórnar Dómstólasýslunnar fyrir helgi sem síðan var send til fjölmiðla en Hervör greiddi atkvæði gegn henni. Meira »

Kláruðu maraþon í sjö heimsálfum

14:00 Í gær lauk Gunnar, ásamt Unnari Steinn Hjaltason, sjöunda maraþoni sínu í heimsálfunum sjö. Þeir kláruðu maraþonið á Suðurskautinu á ca. 5:50 klst við erfiðar aðstæður. Þeir komast því í hinn eftirsóknaverða „7 Continents Club.“ Meira »

Samkomulagi náð við Færeyinga

13:55 Kristján Þór Júlíusson og Högni Hoydal, sjávarútvegsráðherrar Íslands og Færeyja, hafa náð samkomulagi um fiskveiðisamning á milli Íslands og Færeyja. Meira »

Í beinni: Katrín gefur skýrslu

13:55 Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra mun gefa munnlega skýrslu um viðbrögð stjórnvalda við dómi Mannréttindadómstóls Evrópu við upphaf þingfundar kl. 14 í dag. Meira »

Riðið á vaðið á Siglufirði

12:31 Fáir kaupendur á grásleppu hafa gefið upp verð fyrir vertíðina en örfáir dagar eru þar til vertíðin hefst. Grásleppuverkandinn Sverrir Björnsson ehf. á Siglufirði hefur þó riðið á vaðið en hann mun hafa gefið upp 260 krónur fyrir kílógrammið af óskorinni grásleppu 6. mars. Meira »

Kúnst að reka smiðshögg á verkið

12:27 „Það getur verið mikil kúnst að reka smiðshöggið á verkið, en sú vinna sem við höfum unnið hérna undanfarnar vikur fer ekki frá okkur,“ segir Halldór Benjamín Þorbergsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, í samtali við mbl.is eftir að Starfsgreinasambandið sleit viðræðum á tólfta tímanum. Meira »

Engin ný mislingasmit greinst

12:08 Engin ný mislingatilfelli hafa verið greind og er heildarfjöldi staðfestra tilfella fimm og eitt vafatilfelli. Alls hafa verið tekin sýni hjá um 80 einstaklingum á undanförnum vikum. Meira »

SGS slítur viðræðum

11:42 Starfsgreinasambandið hefur slitið viðræðum sínum við Samtök atvinnulífsins. Fundi samningsaðila hjá ríkissáttasemjara var slitið eftir rúmlega hálftíma og tilkynnti Björn Snæbjörnsson, formaður SGS, fjölmiðlum ákvörðunina fyrir utan fundarherbergið. Meira »

Klaustursmálið „bleiki fíllinn“

11:34 „Mér líður svolítið eins og þetta sé bleiki fíllinn hérna inni,“ sagði Fríða Rós Valdimarsdóttir, formaður Kvenréttindafélags Íslands, áður en hún spurði um Klaustursmálið á málþinginu „Stjórnmálin og #MeeToo“ í morgun. Meira »

Hervör lagðist gegn bókuninni

11:26 Hervör Þorvaldsdóttir, forseti Landsréttar, greiddi atkvæði gegn bókun stjórnar dómstólasýslunnar vegna dóms Mannréttindadómstóls Evrópu í síðasta mánuði þar sem fram kom að meta skyldi áhrif málskots til yfirdeildar dómstólsins áður en slík ákvörðun yrði tekin. Meira »
Verslunar + Lager + Geymsluhúsnæði eða létta starfsemi .
Til leigu í Bolholti 4, 105 Reykjavík Verslunarhúsnæði 235 ferm. laust strax.La...
ALLT MILLI HIMINS OG JARÐAR !!!!!!!!!!
NOTAÐ&NÝTT er ný verslun á Skemmuvegi 6 á bak við BYKO. Mikið úrval af fallegum ...
Er kominn tími á framkvæmdir?
Múrari: Lögg. múraram... og málari geta bætt við sig verkefnum, múrverk, flísala...