„Ekki séð svona flotta mynd af þessu“

Aurugir jakar á borð við þennan hafa gefið vísindamönnum mikilvægar …
Aurugir jakar á borð við þennan hafa gefið vísindamönnum mikilvægar upplýsingar um veðurfar til forna. mbl.is/Eggert

„Ég hef aldrei séð svona mikið set á einum jaka,“ segir Ingibjörg Jónsdóttir, dósent við Jarðvísindastofnun Háskóla Íslands, um ísjakann sem fyrir augu ber á ljósmyndinni hér að ofan.

Friðrik Höskuldsson, stýrimaður hjá Landhelgisgæslunni, sem flogið hefur ótalmargar eftirlitsferðir yfir hafís, tekur í sama streng.

Myndin var tekin þegar blaðamaður og ljósmyndari slógust í för með áhöfninni á TF-SIF, flugvél Landhelgisgæslunnar, í ískönnunarflug norðvestur af landinu á þriðjudag.

Friðrik horfir yfir hafísinn út um glugga TF-SIF.
Friðrik horfir yfir hafísinn út um glugga TF-SIF. mbl.is/Eggert

Ingibjörg segir ljóst að ísjakinn sé byrjaður að bráðna og dreifa setinu í hafið.

„Ljósari tónar á blálituðu hafinu sýna þetta vel. Þetta er borgarísjaki, væntanlega frá Norðaustur-Grænlandi þar sem jöklar ganga í sjó fram. Stundum brotna jakarnir beint af jöklinum í hafið og eru þá tiltölulega óreglulegir í lögun,“ segir hún.

„Í öðrum tilfellum byrjar jökullinn fyrst að fljóta á hafinu án þess að tengslin við jökulinn á landi slitni. Þá myndast svokallaðar íshellur sem eru reglulegri í lögun, gjarnan kubbalaga og flatar að ofan. Að lokum brotnar íshellan upp og sigling jakanna hefst.“

Hafísbreiðan er í hafinu norðvestur af Vestfjörðum.
Hafísbreiðan er í hafinu norðvestur af Vestfjörðum. mbl.is/Eggert

Óvenjuaurugur miðað við nálægð við landið

„Síðarnefndu jakarnir eru stöðugri á reki sínu, geta orðið mörg hundruð metrar á kant og tugir metra á þykkt. Með þeim berst set af landi langt út á sjó: Hnullungar, möl, sandur og einnig mun fíngerðara efni. Stundum er þetta efni sem jökullinn hefur gripið með á leið sinni um landið, vegna rofs, en í öðrum tilfellum berst efnið eftir á ofan á íshelluna, til dæmis frá fjallshlíðum í grænlenskum fjörðum, með skriðum eða leysingavatni.“

Ingibjörg bendir á að jakinn sé tiltölulega reglulegur að lögun. Hann hafi verið flatur en sé farinn að halla vegna bráðnunar undir yfirborði sjávar.

Og þó að þetta sé þekkt fyrirbæri, þ.e. jakar með miklu seti, minnist hún þess ekki að hafa séð svona aurugan jaka jafn nálægt landinu. Jakar á borð við þennan gegni einmitt mikilvægu hlutverki við rannsóknir á veðurfarssögu undanfarinna árþúsunda.

Setið sem fellur fjarri landi er jafnan fínkornótt.
Setið sem fellur fjarri landi er jafnan fínkornótt. mbl.is/Eggert

Hefur töluvert að segja fyrir fræðin

„Þetta er sérstaklega áhugaverð mynd í ljósi þess að í fornloftslagsfræðum, það er þegar verið er að kanna hvernig veðurfar hefur verið síðustu árþúsundin, hafa jakar á borð við þennan töluvert að segja,“ segir hún og útskýrir nánar:

„Ein aðferð við að meta sveiflur í veðurfari fyrri tíma felst í því að teknir eru borkjarnar af hafsbotni. Almennt er setið sem fellur til botns fjarri landi mjög fínkornótt, því stærri molarnir falla hraðar – og þar með nær landi – til botns. Ef stærri agnir finnast innan um örfín leirkorn á hafsbotni er hægt að draga þá ályktun að þær hafi borist með ís svo langt á haf út, eins og einmitt í þessu tilfelli.

Og að sjá þessa mynd, þar sem þetta sést svart á hvítu og setið sjálft er svona yfirgengilega mikið – ég hef ekki séð svona flotta mynd af þessu fyrirbæri.“

Þessi grein birtist
í Morgunblaðinu
Áskrifendur:
Þessi grein birtist
í Morgunblaðinu
Áskrifendur:
Kauptu vikupassa

Lestu meira með vikupassa!

Fáðu þér vikupassa fyrir 1.890 kr. og þú færð aðgang að öllu efni úr blaði dagsins í dag og næstu 6 daga.

Kaupa vikupassa

Aðrar áskriftarleiðir »

Afurð Dags. Meðalverð
Gellur 9.9.20 961,00 kr/kg
Þorskur, óslægður 24.9.20 485,02 kr/kg
Þorskur, slægður 24.9.20 397,92 kr/kg
Ýsa, óslægð 24.9.20 309,98 kr/kg
Ýsa, slægð 24.9.20 270,29 kr/kg
Ufsi, óslægður 24.9.20 154,33 kr/kg
Ufsi, slægður 24.9.20 176,29 kr/kg
Djúpkarfi 21.9.20 192,00 kr/kg
Gullkarfi 24.9.20 292,46 kr/kg
Litli karfi 19.8.20 16,00 kr/kg

Fleiri tegundir »

25.9.20 Tindur ÍS-235 Plógur
Sæbjúga hraunpussa 5.709 kg
Samtals 5.709 kg
25.9.20 Björg EA-007 Botnvarpa
Þorskur 10.732 kg
Grálúða / Svarta spraka 2.500 kg
Samtals 13.232 kg
25.9.20 Von ÍS-213 Lína
Þorskur 3.886 kg
Ýsa 3.873 kg
Steinbítur 88 kg
Samtals 7.847 kg
24.9.20 Rifsari SH-070 Dragnót
Ýsa 5.471 kg
Skarkoli 1.858 kg
Þorskur 1.129 kg
Þykkvalúra / Sólkoli 78 kg
Sandkoli 39 kg
Lúða 4 kg
Karfi / Gullkarfi 3 kg
Samtals 8.582 kg

Skoða allar landanir »

Afurð Dags. Meðalverð
Gellur 9.9.20 961,00 kr/kg
Þorskur, óslægður 24.9.20 485,02 kr/kg
Þorskur, slægður 24.9.20 397,92 kr/kg
Ýsa, óslægð 24.9.20 309,98 kr/kg
Ýsa, slægð 24.9.20 270,29 kr/kg
Ufsi, óslægður 24.9.20 154,33 kr/kg
Ufsi, slægður 24.9.20 176,29 kr/kg
Djúpkarfi 21.9.20 192,00 kr/kg
Gullkarfi 24.9.20 292,46 kr/kg
Litli karfi 19.8.20 16,00 kr/kg

Fleiri tegundir »

25.9.20 Tindur ÍS-235 Plógur
Sæbjúga hraunpussa 5.709 kg
Samtals 5.709 kg
25.9.20 Björg EA-007 Botnvarpa
Þorskur 10.732 kg
Grálúða / Svarta spraka 2.500 kg
Samtals 13.232 kg
25.9.20 Von ÍS-213 Lína
Þorskur 3.886 kg
Ýsa 3.873 kg
Steinbítur 88 kg
Samtals 7.847 kg
24.9.20 Rifsari SH-070 Dragnót
Ýsa 5.471 kg
Skarkoli 1.858 kg
Þorskur 1.129 kg
Þykkvalúra / Sólkoli 78 kg
Sandkoli 39 kg
Lúða 4 kg
Karfi / Gullkarfi 3 kg
Samtals 8.582 kg

Skoða allar landanir »