Konur á einhverfurófi greindar of seint

Ljósmynd/Snæþór Sigurbjörn Halldórsson

„Konur á einhverfurófi eru sjaldan til umræðu og langar mig að vekja athygli á því. Þegar einhverfa er í umræðunni þá snýr hún yfirleitt að strákum og maður heyrir allt of sjaldan um stúlkur í þessu samhengi. Hugsanlega spilar arfleifð Hans Asperger inn í að hluta til en hann tengdi einhverfu eingöngu við karlmenn þegar einhverfa var að uppgötvast. Síðan þá hefur mikið vatn runnið til sjávar,“ segir Þórey Kristín Þórisdóttir, klínískur sálfræðingur og heilsumarkþjálfi. 

Það skal játast að tíðni greininga er mun lægri hjá kvenkyninu. Fyrir hverja konu sem fær greiningu í Bandaríkjunum fá 4 karlmenn greiningu. Í sumum löndum er tíðnin 16 á móti einum. Þar að auki hafa greiningarviðmiðin oft verið mjög karllæg sem getur orðið til þess að stúlkur fái ekki greiningu fyrr en of seint.

Nýlegar rannsóknir síðastliðin ár hafa leitt í ljós að mun fleiri konur eru á einhverfurófi en talið var. Ýmsar kenningar eru uppi til að skýra það. Félagslegi hlutinn kemur þarna sterkt inn, en félagslegir erfiðleikar eru eitt af einkennum einhverfu. Kvenfólk er betra í að hylja þessi einkenni þar sem þær eru betri í að herma eftir hegðun annarra eins og t.d. félagsfærni. Það er ekki þar með sagt að konur skilji félagslega hlutann betur heldur eru þær betri í að aðlagast félagslegum venjum.

Rannsóknir hafa þar að auki fundið kynjamun sem sýnir að stúlkur á einhverfurófinu eigi auðveldara en strákar með að vera í nokkuð stöðugu vinasambandi. Stúlkur á einhverfurófinu eru einnig síður líklegri til eiga við ytri hegðunarvandkvæði að stríða eins og t.d. ofvirkni eða hvatvísi. Vandamál þeirra eru líklegri til að vera innri og koma fram í kvíða, þunglyndi eða átröskun. Stúlkur eiga það einnig til að skora lægra á kvarða yfir endurtekna hegðun. Þetta getur orðið til þess að nánum aðstandendum og starfsmönnum opinberra stofnana (leikskóla eða skóla) yfirsjást einkennin hjá stúlkum þar sem þau eru minna áberandi en hjá strákum. Að vera „róleg eða passív“ er frekar samþykkt sem æskileg hegðun þegar talað er um stúlkur heldur en stráka, sem verður enn frekar til þess að þær fara undir radarinn.

Margar konur sem hafa verið að greinast seint tala um mikinn létti þegar þær hafa fengið rétta greiningu og þá aðallega varðandi sjálfsskilning. Oft og tíðum hefur þessi hópur fengið aðrar greiningar líkt og persónuleikaröskun, þunglyndi eða kvíða. Ein stúlka sem greindist um þrítugt lýsti því þannig að þegar að hún mætti í vinnuna aðlagaði hún sig öllum félagslegum venjum á vinnustaðnum en þegar heim var komið sökk hún í djúpa holu þunglyndis. Að „þykjast“ vera eðlileg var andlega og líkamlega tæmandi sem leiddi til örmögnunar og depurðar.

Ein tók saman síðastliðin 5 ár fyrir rétta greiningu og setti saman í eina setningu „4-5 árum eytt í þunglyndis- og kvíðameðferð.... ár sem fóru í samtalsmeðferð og aldrei var minnst á að ég gæti haft eitthvað annað en þunglyndi.“

Það er svo mikilvægt að beina athyglinni í auknum mæli að stúlkum. Rétt greining ýtir undir viðeigandi meðferðarúrræði og aukinn sjálfskilning á því af hverju ákveðin viðbrögð við umhverfinu og fólki eru eins og þau eru. Að fá rétta greiningu getur verið afgerandi fyrir bætta líkamlega og andlega heilsu einstaklinga. Það á enginn að þurfa að burðast með ranga greiningu og tilheyrandi ranga nálgun í meðferðarúrræðum sem auka á andlega vanlíðan.

Heimildir:

The Experiences of Late-diagnosed Women with Autism Spectrum Conditions: An Investigation of the Female Autism Phenotype, BBC News, Autism.org.uk og Organization for Autism Research

Hægt er að senda Þórey fyrirspurnir á info@mindtherapy.dk 

Þórey Kristín Þórisdóttir, sálfræðingur og heilsumarkþjálfi.
Þórey Kristín Þórisdóttir, sálfræðingur og heilsumarkþjálfi.
mbl.is

Tók hús systur sinnar í nefið

05:00 Ofurfyrirsætan Kate Upton ákvað að koma stóru systur sinni á óvart með því að gera upp hús hennar í Flórída ásamt innanhúshönnuði. Meira »

Gefandi að hjálpa fólki að finna sér heimili

Í gær, 21:00 Guðbjörg Guðmundsdóttir rekur fasteignasöluna Fjölhús ásamt Thelmu Víglundsdóttur. Þær eru engir venjulegir fasteignasalar því þær taka að sér að stílisera íbúðirnar fyrir sölu. Meira »

Svona býr einn frægasti arkitekt í heimi

Í gær, 18:00 Einn frægasti arkitekt í heimi, Frank Gehry, flutti nýverið í nýtt hús enda níræður. Húsið er þó ekki hefðbundið frekar en annað sem Gehry kemur að. Meira »

Svona undirbýrðu húðina fyrir stóra daginn

Í gær, 14:00 Flestir vilja líta sem best út á brúðkaupsdaginn en gott er að byrja með góðum fyrirvara að hressa upp á húðina og hárið til að fyrirbyggja öfgar stuttu fyrir stóru stundina. Meira »

Hvað þarftu að eiga til að geta keypt?

Í gær, 11:00 Það getur verið snjallt að nota viðbótarlífeyrissparnaðinn til að brúa bilið í fasteignakaupum. Með smá aga og góðri yfirsýn ætti flestum að takast að spara fyrir innborgun á nokkrum árum. Meira »

Armbeygjurnar sem koma Hudson í form

í gær Leikkonan Kate Hudson gerir armbeygjur sem fær fólk til að svitna við það eitt að horfa á hana framkvæma þær. Þjálfarinn kallar æfinguna nöðruna. Meira »

Algeng og óþægileg kynlífsvandamál

í fyrradag Vill hún ekki leyfa þér að sleikja píkuna eða rennur limurinn alltaf út? Ekkert vandamál er of stórt eða flókið fyrir kynlífssérfræðinginn Tracey Cox. Meira »

Öll leynitrixin í bókinni fyrir karlana

í fyrradag „Það er nú bara þannig að við karlarnir erum jú orðnir mun meira metro en fyrir einhverjum árum og ég vil meina að okkar metro tími hafi samt sem áður farið að kikka inn fyrir u.þ.b. 20 árum eða þegar ég var á hátindi míns hárferils.“ Meira »

Svona hefur gardínutískan þróast

í fyrradag Guðrún Helga Theodórsdóttir fékk sitt fyrsta starf níu ára en hún hefur allar götur síðan unnið í fjölskyldufyrirtækinu Z-brautum og gluggatjöldum. Foreldrar hennar stofnuðu fyrirtækið eftir að faðir hennar hafði gengið í hús til þess að kynna gardínukappa. Meira »

„Ég var feit sem barn“

21.4. Radhi Devlukia Shetty átti erfitt með þyngdina þegar hún var ung stúlka. Sumir eru á því að ef Dalai Lama og Oprah Winfrey hefðu átt barn væri það hún. Meira »

Vertu í þínu pínasta pússi um páskana

20.4. Óþarfi er að kaupa nýjan fatnað fyrir páskahátíðina. Fylgihlutir geta verið það eina sem þarf til.   Meira »

Þetta ljúga konur um í kynlífi

20.4. Fæstir eru 100 prósent heiðarlegir við bólfélaga sína. Konur ljúga ekki endilega til um kynferðislega ánægju.  Meira »

Arnar Gauti mætti á nýja staðinn í Mosó

20.4. Blackbox opnaði nýjan stað í Mosfellsbæ og áður en staðurinn var formlega opnaður mættu Arnar Gauti, Ásgeir Kolbeins, Jóhannes Ásbjörnsson, Hulda Rós Hákonardóttir, Skúli á Subway og fleiri til að smakka. Meira »

Þetta er hollasta fitan sem þú getur borðað

20.4. Krabbamein er algeng dánarorsök sem einkennist af stjórnlausum vexti fruma í líkamanum. Rannsóknir hafa sýnt að fólk í Miðjarðarhafslöndum er í hlutfallslega minni hættu á að fá krabbamein og sumir hafa getið sér þess til að ólífuolía hafi eitthvað með þetta að gera. Meira »

Klæddu þig upp á í kjól um páskana

20.4. Ljósir rómantískir kjólar eru í tísku þessa páskana. Gulur er að sjálfsögðu vinsæll litur á þessum árstíma. En fleiri litir koma til greina. Meira »

Andlega erfitt að grisja og flytja

20.4. Listakonan Anna Kristín Þorsteinsdóttir hefur enga tölu á því hversu oft hún hefur flutt um ævina en síðustu tíu árin hefur henni þó tekist að skjóta rótum á sama stað. Meira »

Hilmar hætti að drekka og fékk nýtt líf

19.4. Hilmar Sigurðsson sneri lífi sínu við eftir að hafa farið í meðferð í Hlaðgerðarkoti. Hann segir alkóhólismann vera sjálfhverfan sjúkdóm og ein besta leiðin til að sigrast á honum sé að hjálpa öðrum. Meira »

Ætlar að nýta páskana í að mála

19.4. Elsa Nielsen, grafískur hönnuður og eigandi Nielsen hönnunarstofu, býr á Seltjarnarnesi ásamt eiginmanni og þremur börnum.  Meira »

Maja heldur kolvetnalausa páska

19.4. Anna María Benediktsdóttir eða Maja eins og hún er vanalega kölluð skreytir fallega hjá sér fyrir páskana. Hér gefur hún nokkur góð ráð, meðal annars hvernig upplifa má góða sykurlausa páska. Meira »

Getur verið að tengdó sé spilafíkill?

19.4. Ég hef staðið manninn minn að því að vera lána föður sínum peninga og oftar en ekki skila þessir peningar sér ekki. Ég hef reynt að ræða þetta við hann og alltaf segist hann sammála mér og hann ætli að hætta þessu en svo næsta sem ég veit að þá er hann búinn að lána honum meira. Meira »

Thelma hannaði töfraheim fyrir fjölskyldu

19.4. Thelma Björk Friðriksdóttir innanhússarkitekt hannaði ákaflega heillandi heimili utan um fjögurra manna fjölskyldu.  Meira »